NỘI DUNG CHI TIẾT
VIỆT TRÌ: ĐẨY MẠNH BẢO TỒN, PHÁT HUY DI SẢN VĂN HÓA THẾ GIỚI "HÁT XOAN PHÚ THỌ"
5/26/2014


THÙY DUNG

Phú Thọ mảnh đất thiêng liêng cội nguồn dân tộc Việt Nam với bề dày hàng ngàn năm lịch sử, nơi khởi nghiệp 18 chi đời Vua Hùng, mảnh đất văn hiến với nền văn minh nông nghiệp từ thuở bình minh dựng nước. Hát Xoan là một sản phẩm văn hóa dân gian của vùng Phú Thọ - đất Tổ. Hát Xoan cũng như các loại hình dân ca khác, là một loại hình văn hóa dân gian nói chung và âm nhạc dân gian nói riêng của người Việt ở vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Hát Xoan còn được gọi là Khúc môn đình (hát cửa đình), là tên gọi nói chệch của hát Xuân hay ca Xuân; hát Xoan là lối hát dùng trong lễ nghi - phong tục, lễ hội diễn ra trong các ngôi đình làng vào mùa xuân với mục đích thờ thần, cầu thần ban phát phù trợ cho dân làng tứ thời tiết lập, mưa thuận gió hòa, nhà nhà no đủ, nhân khang vật thịnh, quốc thái dân an... Năm 2011, “Hát Xoan Phú Thọ” đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hoá phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Từ năm 2011 đến nay, tỉnh Phú Thọ đã  đẩy mạnh việc bảo tồn, phục dựng và khôi phục lại di sản văn hoá này để đến năm 2015, đưa hát Xoan ra khỏi tình trạng bảo vệ khẩn cấp. Chính vì vậy, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh đã chỉ đạo các địa phương, cấp ngành cùng toàn thể nhân dân vùng đất Tổ quyết tâm đưa Hát Xoan ra khỏi tình trạng khẩn cấp đúng thời gian quy định.

Để góp phần đưa hát Xoan ra khỏi tình trạng khẩn cấp, thành phố Việt Trì đã có những đóng góp không nhỏ vào việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá vùng đất Tổ nói chung và hát Xoan nói riêng. Việt Trì đã xây dựng kế hoạch và nhiệm vụ cụ thể theo từng giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung: Đào tạo lớp nghệ nhân kế cận; truyền dạy hát Xoan trong cộng đồng các phường Xoan gốc; lập dự án bảo quản, tu bổ, khôi phục các di tích; tham gia các hoạt động biểu diễn và giao lưu. Giai đoạn tiếp theo tập trung: bảo tồn, truyền dạy và thực hành; truyền dạy tập huấn cho đối tượng là cán bộ văn hóa, hạt nhân văn nghệ các xã, phường trên địa bàn thành phố; truyền dạy tập huấn cho đối tượng là hạt nhân văn nghệ các câu lạc bộ dân ca.

Hiện trên địa bàn thành phố Việt Trì có 4 phường Xoan gốc: Phù Đức, Kim Đới, Thét thuộc xã Kim Đức và phường An Thái thuộc xã Phượng Lâu. Để tạo không gian văn hóa, môi trường diễn xướng, đảm bảo sự phát triển bền vững của Di sản hát Xoan, thành phố Việt Trì đã lập các dự án bảo quản, tu bổ, khôi phục các di tích tại các phường Xoan gốc này. Ở các phường Xoan gốc, tại các di tích, các nhà văn hóa khu dân cư và nhà riêng các nghệ nhân các phường Xoan gốc đã mở lớp truyền dạy thường xuyên cho các thanh, thiếu nhi và những người yêu thích hát Xoan các bài, bản hát Xoan cổ cả 3 chặng với 15 buổi/ tháng. Nghệ nhân trẻ của phường Xoan Kim Đới - Nguyễn Văn Quyết cho biết: “Trước khi có chương trình bảo vệ hát Xoan, lớp trẻ không mấy quan tâm. Tại 4 làng Xoan cổ, số người biết hát Xoan cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Sau khi có chương trình bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp đối với hát Xoan, một số em đã đăng ký học hát Xoan”. Nhằm phát huy kế tục lớp nghệ nhân cao tuổi hiện nay trong việc truyền dạy cho lớp trẻ tại cộng đồng, Việt Trì phấn đấu đến năm 2015, tỷ lệ người biết hát Xoan là thanh niên, thiếu niên và nhi đồng ở các phường Xoan gốc đạt 40%, bảo đảm 100% người có công bảo tồn, gìn giữ, truyền dạy hát Xoan được tôn vinh và hưởng chế độ đãi ngộ theo quy định.

Có một thực trạng là hiện nay các nghệ nhân hát Xoan là “báu vật nhân văn” sống đã ở tuổi cao, già yếu nên sức khỏe, trí nhớ hạn chế, không thể đi biểu diễn trên sân khấu được vì vậy khả năng truyền dạy, đào tạo các lớp nghệ nhân trẻ kế cận cũng là nội dung quan trọng, quyết định tính bền vững cho sự bảo tồn lâu dài của Di sản hát Xoan. Trong những năm qua, Việt Trì đẩy mạnh công tác đào tạo các lớp nghệ nhân trẻ kế cận, tiến hành lựa chọn những người có năng khiếu, có trình độ hiểu biết và có điều kiện hoạt động thường xuyên, lâu dài đang tham gia hoạt động tại các phường Xoan gốc và nhà văn hóa thành phố để đào tạo, truyền dạy cho lớp nghệ nhân kế cận, đặc biệt là nghệ nhân trẻ. Đưa hát Xoan vào trường học là một biện pháp hữu hiệu của thành phố Việt Trì để hát Xoan đến gần hơn với thế hệ trẻ, giúp thế hệ trẻ nhận thức được trách nhiệm trong việc lưu giữ, bảo tồn làn điệu Xoan. Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Việt Trì đã triển khai việc học hát Xoan rộng khắp ở các bậc học. Mục đích là để nâng cao nhận thức cho cán bộ giáo viên, học sinh hiểu biết về hát Xoan, về niềm tự hào với truyền thống và di sản “Hát Xoan Phú Thọ”, từ đó xác định trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn di sản và tuyên truyền sâu rộng đến cộng đồng. Theo ông Trần Văn Đa - Trưởng phòng GD-ĐT thành phố cho biết: “Học sinh thành phố Việt Trì hào hứng đón Xoan vào trường học và nhanh chóng thể hiện niềm say mê hứng thú với loại hình dân ca truyền thống của dân tộc”. Dù chưa được phổ cập 100% vào chương trình giảng dạy của các cấp nhưng bằng sự quan tâm của các đồng chí lãnh đạo thành phố, các hoạt động ngoại khóa nhằm tìm hiểu về Xoan và học hát Xoan đang dần trở thành các phong trào mạnh trong các trường, tạo nên hàng loạt các hoạt động, các phong trào tìm hiểu về Xoan, học hát Xoan trong tất cả các trường học trong thành phố. Để có được những thế hệ học sinh hiểu Xoan, yêu Xoan thì trước hết phải xây dựng được một đội ngũ giáo viên hiểu Xoan, yêu Xoan. Chính vì lẽ đó, ngành Giáo dục & Đào tạo thành phố Việt Trì đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, trang bị cho đội ngũ giáo viên âm nhạc có những kiến thức về các làn điệu hát Xoan. Nhờ các lớp tập huấn, giáo viên am hiểu về các làn điệu dân ca Xoan - Ghẹo hơn, từ đó tham mưu cho BGH nhà trường xây dựng kế hoạch phổ biến các làn điệu dân ca tới học sinh toàn trường. Nhiều trường THCS, THPT trên địa bàn thành phố đã chủ động tổ chức các buổi ngoại khóa tìm hiểu về Xoan, mời các nghệ nhân ở các phường Xoan cổ về biểu diễn và truyền dạy.

Bên cạnh đó, thành phố đã không ngừng quan tâm và tạo điều kiện để các CLB Xoan được thành lập và tổ chức trình diễn hát Xoan. Các câu lạc bộ hát Xoan, phường Xoan thu hút được những người yêu thích hát Xoan thuộc các lứa tuổi, nhỏ tuổi nhất là 6 tuổi cho đến hội viên nhiều tuổi nhất là 70 tuổi thuộc các thành phần khác nhau. Hoạt động của các CLB, phường Xoan này tập trung vào các nội dung học hát, tập luyện và trình diễn các bài hát Xoan cổ; tập và trình diễn các bài bài hát Xoan đã được các nhạc sĩ ghi âm phát triển; tập và trình diễn các bài đặt lời mới theo các làn điệu dân ca Xoan, Ghẹo.

Trong những năm qua, thành phố Việt Trì đã xây dựng được chiến lược có thể xem như giải pháp tổng hợp, tạo ra được kế hoạch, nhiệm vụ, cơ chế, chính sách, con người, phương tiện… một cách đồng bộ, trước mắt và lâu dài cho việc lưu giữ, phát huy, quảng bá Di sản văn hoá hát Xoan. Đến nay các phong trào tìm hiểu về Xoan, học hát Xoan diễn ra sôi nổi trên khắp địa bàn thành phố. Đó thực sự là tín hiệu tốt trong việc bảo tồn và gìn giữ di sản văn hóa quý báu của nhân loại. Những việc làm thiết thực và hiệu quả của thành phố giúp người dân không chỉ được học hát mà còn biết nhận ra những giá trị văn hóa tinh thần to lớn kết tinh trong các làn điệu dân ca của quê hương. Trong thời gian tới, thành phố sẽ mời các nghệ nhân hát Xoan và các chuyên gia nguyên cứu về hát Xoan mở lớp giảng dạy, tập huấn nghiệp vụ, chuyên môn quản lý di sản và tìm hiểu những đặc trưng của hát Xoan cho các đối tượng là cán bộ văn hóa, hạt nhân văn hóa các xã, phường, hạt nhân văn nghệ của các CLB dân ca trên địa bàn Thành phố; quảng bá, phổ biến, tôn vinh giá trị của di sản văn hóa hát Xoan trong nước và với bạn bè quốc tế, đưa hát Xoan vào phục vụ du lịch, thậm chí biểu diễn ở nước ngoài; tổ chức hội thi hát Xoan; biểu diễn hát Xoan vào các dịp lễ hội, nhất là dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, mỗi phường Xoan được phân công một địa điểm trong khu vực Đền Hùng để biểu diễn và giới thiệu các làn điệu hát Xoan của phường mình; đặc biệt trong dịp giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng Giáp Ngọ - 2014, thành phố Việt Trì tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật nhằm tôn vinh di sản “Hát Xoan Phú Thọ” trong đó có tổ chức liên hoan hát Xoan măng non với đối tượng là cái cháu thiếu nhi tại 4 phường Xoan gốc.

Bên cạnh những tín hiệu tốt, việc truyền dạy hát Xoan vẫn còn gặp những khó khăn vướng mắc hạn chế. Hát Xoan hiện đang chịu sự cạnh tranh trước sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin và nhiều loại hình vui chơi giải trí hiện đại. Trong khi đó, hát Xoan vốn là một loại hình nghệ thuật cổ, đa số ca từ khó hiểu và khó thuộc, ngữ điệu cũng rất phức tạp. Vì vậy, những người yêu hát Xoan muốn tìm hiểu về Xoan khi tiếp cận với Xoan đều gặp nhiều lúng túng, do đó để hát được Xoan mượt mà và uyển chuyển cần nhiều thời gian và công sức. Thực tế là hiện nay các làn điệu Xoan được giảng  dạy hầu hết là Xoan cải biên, có nhạc đệm, để dễ nhớ dễ thuộc. Điều này có nguy cơ làm mất dần tính nguyên bản của Xoan cổ. Nói về vấn đề này, ông Lê Hồng Vân - TUV, Chủ tịch UBND thành phố Việt Trì cho biết: “Khi thực hiện truyền dạy hát Xoan cần nghiên cứu và vận dụng linh hoạt. Bởi Xoan vốn là một loại dân ca lễ nghi, có không gian diễn xướng và ý nghĩa đặc trưng riêng. Bảo tồn và gìn giữ di sản hát Xoan không đồng nghĩa là dạy hát Xoan tràn lan, theo kiểu phong trào mà nên có tính chọn lọc, vừa để phù hợp vừa gìn giữ tính nguyên bản của làn điệu cổ. Thành phố sẽ nỗ lực để góp phần gìn giữ vốn cổ của di sản hát Xoan theo hướng này”.

Hát Xoan qua ngàn đời vẫn tiềm tàng sức sống và người dân vùng đất Tổ Hùng Vương luôn tự hào về sự ra đời của hát Xoan. Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa hát Xoan trong thời kỳ hội nhập quốc tế là việc làm có ý nghĩa to lớn góp phần quan trọng trong việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Tin chắc rằng với chính sách và chương trình hành động của thành phố, năm 2014 sẽ hoàn thành hồ sơ đưa di sản “Hát Xoan Phú Thọ” ra khỏi tình trạng bảo vệ khẩn cấp, đến năm 2015 hoàn thành mục tiêu đưa “Hát Xoan Phú Thọ” trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

                                                                                                                               T.D


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.