NỘI DUNG CHI TIẾT
GIỮ LÀN ĐIỆU XOAN CHO MUÔN ĐỜI SAU
11/24/2014


Đã qua 3 năm kể từ ngày 24-11-2011, ngày “Hát Xoan Phú Thọ” chính thức được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại. Với những nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản của cả cộng đồng, những làn điệu Xoan đã thực sự lan tỏa.

Những việc làm cụ thể…

Ngay sau khi được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp, vấn đề giữ gìn và bảo tồn nghệ thuật hát Xoan được các ngành, các cấp, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và cả cộng đồng hết sức quân tâm. Để bảo tồn một cách khoa học, bền vững hát Xoan, tỉnh ta đã xây dựng Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp Hát Xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013 – 2020) trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Ngày 7/11/2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2058/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp Hát Xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013 – 2020). Tính đến thời điểm này, hầu hết các huyện, thành phố, thị xã trên địa bàn tỉnh đã có kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình hành động “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp Hát Xoan Phú Thọ”, với những nội dung cụ thể như: Xây dựng quy chế phong tặng danh hiệu nghệ nhân hát Xoan Phú Thọ; tiến hành nghiên cứu, kiểm kê, truyền dạy hát Xoan cho đông đảo quần chúng nhân dân, đưa hát Xoan vào trong trường học; có kế hoạch đầu tư quy hoạch, bảo tồn, tôn tạo các di tích liên quan đến di sản văn hoá phi vật thể hát Xoan… Tỉnh cũng chỉ đạo Sở VH-TT&DL tiến hành những nhóm việc cụ thể về điều tra, kiểm kê, đánh giá thực trạng các địa phương có di sản hát Xoan; thực trạng nghệ nhân hát Xoan; sưu tầm, xuất bản Tổng tập hát Xoan Phú Thọ…

Qua khảo sát, trên địa bàn hai tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc hiện có 18 xã (Phú Thọ 15 xã và Vĩnh Phúc 3 xã) có nguồn gốc về hát Xoan. Số di tích liên quan đến hát Xoan là 31 di tích. Hiện nay, miếu Lãi Lèn – di tích vật thể gắn với tích ra đời của hát Xoan đã được UBND tỉnh đầu tư khôi phục, hiện nay đã hoàn thành giai đoạn 1. Cùng với đó, các di tích đình, đền ở các làng có hát Xoan cũng có kế hoạch tu bổ, chỉnh trang. Đối với những nghệ nhân hát Xoan, những “báu vật nhân văn sống” của di sản cũng được tỉnh vinh danh, khen thưởng vì đã có công bảo vệ, truyền dạy, phát huy giá trị di sản. Tỉnh cũng đã ban hành “Quy chế phong tặng danh hiệu nghệ nhân hát Xoan” và đã xét phong tặng đợt 1 cho 34 nghệ nhân hát Xoan.

Công tác tuyên truyền, quảng bá hát Xoan trên các phương tiện thông tin đại chúng được đẩy mạnh để công chúng hiểu ý nghĩa, giá trị của hát Xoan Phú Thọ và đưa di sản đến gần hơn với đời sống cộng đồng. Bên cạnh đó, sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, sự tâm huyết của các nhà khoa học và sự nỗ lực của các nghệ nhân thời gian qua đã tạo được hiệu ứng tốt góp phần vào sự hồi sinh nghệ thuật dân gian này.

Đến nay, việc bảo tồn, phát huy giá trị chủ yếu tập trung vào việc bảo tồn nguyên vẹn 4 phường Xoan gốc là Phù Đức, Thét, Kim Đới, An Thái. Cấp ủy, chính quyền tại các phường Xoan cũng đã tạo điều kiện để các trùm phường Xoan, các nghệ nhân thuận lợi trong việc phục hồi, truyền dạy các bản hát cổ đúng thể thức cho thế hệ sau. Việc truyền dạy tại cộng đồng cũng được thực hiện theo kế hoạch cụ thể để công chúng, nhất là giới trẻ hiểu đúng, hát đúng Xoan.

...để hát Xoan lan tỏa trong cộng đồng

Đồng chí Nguyễn Ngọc Ân - Giám đốc Sở VH-TT&DL cho biết: Trong 2 năm (2013-2014), theo chỉ đạo của tỉnh, ngành VH-TT&DL đã tổ chức các lớp truyền dạy và thực hành hát Xoan thông qua tổ chức đào tạo lớp nghệ nhân kế cận, đặc biệt là nghệ nhân trẻ, truyền dạy cho lớp trẻ trong cộng đồng các phường Xoan gốc và cán bộ văn hóa xã, phường, hạt nhân văn nghệ các câu lạc bộ dân ca trên địa bàn tỉnh. Đây là nội dung quan trọng, quyết định tính bền vững cho sự bảo tồn lâu dài của di sản hát Xoan.

Sở VH-TT&DL đã tổ chức các lớp truyền dạy và thực hành hát Xoan tại 2 xã Kim Đức và Phượng Lâu - thành phố Việt Trì, tập trung vào các lớp nghệ nhân kế cận và truyền dạy hát Xoan trong cộng đồng các phường Xoan cho trên 140 người; tổ chức truyền dạy, tập huấn cho cán bộ văn hóa xã, phường, hạt nhân văn nghệ các CLB dân ca trên địa bàn thành phố Việt Trì và 16 xã có hát Xoan của tỉnh. Kế hoạch dạy hát Xoan trong trường học giai đoạn 2012-2015 cũng đã được xây dựng phù hợp với khả năng, tâm sinh lý từng lứa tuổi học sinh, qua đó giúp học sinh bậc phổ thông, thiếu niên, nhi đồng trong tỉnh từng bước tiếp cận với hát Xoan nhằm gìn giữ và bảo tồn di sản văn hóa.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có 20 câu lạc bộ hát Xoan, gần 2.000 đội văn nghệ đã trình diễn được một số quả cách hát Xoan. Việc truyền dạy hát Xoan được triển khai rộng khắp trên địa bàn tỉnh. Không chỉ ở thành phố Việt Trì, cái nôi của hát Xoan mà còn được phổ biến, truyền dạy rộng rãi ở các huyện miền núi có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Yên Lập, Thanh Sơn, Tân Sơn, Đoan Hùng. Hầu hết các trường đã đưa hát Xoan vào chương trình giảng dạy, phổ biến trong hệ thống các trường tiểu học và trung học cơ sở. UBND thành phố Việt Trì đã tổ chức Liên hoan hát Xoan trong trường học thu hút đông đảo giáo viên và học sinh tham gia. Trường Đại học Hùng Vương dành hẳn chương trình ngoại khóa hằng tuần tổ chức dạy và dàn dựng các tiết mục hát Xoan trong sinh viên.

Tại các phường Xoan gốc đều đang duy trì các lớp học với 4 -5 thế hệ, nhỏ nhất là các cháu lên 8 -9 tuổi cho đến nghệ nhân cao niên 80- 90 tuổi. Tại đây, các thế hệ đào, kép đã cùng nhau truyền dạy không chỉ là kỹ thuật thể hiện những lời ca, điệu múa mà còn khơi gợi tình yêu và niềm đam mê dành cho mỗi câu Xoan. Nghệ nhân Nguyễn Thị Sủng (90 tuổi) chia sẻ: “Còn sống ngày nào, tôi còn truyền dạy hát Xoan ngày đó, chỉ hy vọng thế hệ kế tiếp sẽ phát huy tốt truyền thống hát Xoan, để Xoan giữ được cái gốc cho đời sau”.

Thời gian qua, tỉnh cũng đã  phối hợp với nhiều chuyên gia, nhạc sĩ nghiên cứu, sưu tầm để biên soạn xuất bản đĩa CD, Tổng tập Hát Xoan Phú Thọ đồng thời tổ chức các chương trình giao lưu trong và ngoài tỉnh, tổ chức liên hoan tiếng hát Xoan tại các lễ hội lớn… qua đó đã khẳng định sức sống trường tồn của loại hình dân ca nghi lễ độc đáo từ thời Hùng Vương.

Tuy nhiên, để hát Xoan trường tồn, Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyết - Trùm phường Xoan Kim Đới nêu ý kiến: Hát Xoan vốn gắn liền với các di tích có liên quan đến thờ cúng Vua Hùng, đây cũng là không gian diễn xướng chính của loại hình di sản này. Do đó, rất mong các cấp, các ngành thực hiện trùng tu, tôn tạo, khôi phục, phát huy các di tích lịch sử gắn với hát Xoan, thờ cúng Vua Hùng, đó là cơ sở đảm bảo sự phát triển bền vững của di sản hát Xoan. Đây không chỉ là địa điểm thu hút khách du lịch mà tạo cho hát Xoan một không gian văn hóa, môi trường diễn xướng đúng nghĩa.

Cùng chung ý kiến, Trùm phường Xoan Thét, Nghệ nhân Nguyễn Ngọc Bảo cho rằng: Cấp thiết nhất là việc tiến hành phục dựng lại những di tích gốc, tạo ra không gian biểu diễn cho hát Xoan. Cùng với đó là việc bổ sung kinh phí hoạt động cho các phường Xoan, chế độ hỗ trợ để các nghệ nhân duy trì sinh hoạt. Mong rằng tỉnh tổ chức nhiều hơn nữa các buổi giao lưu hát Xoan trong và ngoài tỉnh.

Bên cạnh đó, việc quan tâm đến chính sách đãi ngộ đối với các nghệ nhân - những “báu vật nhân văn sống”, nhân tố hàng đầu trong việc bảo tồn, truyền dạy hát Xoan cũng cần được quan tâm bởi hầu hết các nghệ nhân tuổi đã  cao, sức yếu, trí nhớ mai một dần. Việc đưa hát Xoan vào trường học và phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian, Nghệ sỹ ưu tú cho các nghệ nhân hát Xoan để khuyến khích họ duy trì và phát triển nghệ thuật hát Xoan cũng là cách làm hiệu quả.

Tỉnh phấn đấu hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO để đến năm 2016 đưa hát Xoan ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp, trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Để đạt được mục tiêu đó cần có sự nỗ lực của cả cộng đồng. Phải hiểu được cái hay, cái đẹp và giá trị lịch sử vô giá thì hát Xoan mới bám rễ sâu trong đời sống văn hóa; lời ca, điệu múa của di sản hát Xoan mới vang mãi từ thế hệ này sang thế hệ khác, thấm đẫm tình non nước và nghĩa đồng bào trên quê hương Đất Tổ.

Khai thác: baophutho.vn

 


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.