NỘI DUNG CHI TIẾT
Đạo diễn chèo Văn Chê đắm say XOAN - GHẹO
1/19/2015

 

                                                                                    DƯƠNG HUY THIỆN

Lê Văn Chê quê ở xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê, tham gia cách mạng năm 1965 - 18 tuổi cầm súng, 25 tuổi cởi áo lính, khoác áo chèo. Sau 5 năm là diễn viên chèo, năm 1976 vào trường Đại học Sân khấu điện ảnh, năm 1951 ra trường, về đoàn Chèo Vĩnh Phúc làm đạo diễn. Năm 1989 do yêu cầu công tác, đạo diễn chèo Văn Chê trở thành thầy giáo trường Văn hóa nghệ thuật Vĩnh Phú, rồi tham gia công tác lãnh đạo Trung tâm văn hóa tỉnh Vĩnh Phú rồi Phú Thọ.

Những năm tháng gắn bó với ngành văn hóa, đạo diễn chèo Văn Chê đã sáng tác 30 ca cảnh, vở kịch ngắn và 10 ca cảnh dân ca như: “Ngọc sáng không phai”, “Tìm lại người anh”, “Bài ca không tắt”, “Vấn vương câu hát”. Trong đó hai vở “Ngọc sáng không phai”, “Tìm lại người anh” được tặng Huy chương Vàng.

Nghệ thuật chèo cuốn hút Văn Chê nhưng hát Xoan, hát Ghẹo còn làm say đắm Văn Chê hơn bội phần. Năm 1990 gặp cụ trùm Xoan Lê Xuân Ngũ và các đào kép phường Xoan Kim Đức và từ đấy Văn Chê như phải lòng Xoan. 24 năm tìm hiểu hát Xoan rồi mê Xoan, mê Ghẹo, mê Trống quân.

Với niềm đam mê Xoan - Ghẹo, được sự ủng hộ của Đảng, chính quyền và nhân dân xã Đồng Lương, Văn Chê đã thành lập Câu lạc bộ hát Xoan với 30 nghệ nhân (27 nữ và 3 nam dưới sự chỉ đạo của nhạc trưởng - đạo diễn chèo Văn Chê). Hơn một năm Câu lạc bộ Xoan - Ghẹo nhà văn hóa xã Đồng Lương vang vang câu Xoan, câu Ghẹo và Xoan lại đem xuân đến xóm làng đất Hoa Khê, trai gái lại Ghẹo nhau nơi đồng Meo. “Cá đồng Meo, beo Yên Dưỡng”. Cá đồng Meo vẫn ngon vẫn béo, beo Yên Dưỡng không còn. Nổi nênh với cuộc đời. Dòng đời thay đổi, lịch sử sang trang..., văn hóa cũng đổi thay. Văn Chê dân chèo nên Xoan - Ghẹo cũng nhuốm màu chèo nhất là trang phục. Lời ca Xoan cổ cần bảo tồn nhưng muốn “đặt chân” vào thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì lời cũng phải mới. Hội nhập nhưng phải giữ được bản sắc dân tộc. Những tiết mục trình diễn trong Đại hội nhiệm kỳ III Chi hội Văn nghệ dân gian Cẩm Khê ngày 31/10/2014 là thể hiện sự tìm tòi để phát triển Xoan - Ghẹo.

Màn trình diễn có Xoan cổ: Đố hoa là cái nền rồi từ đó phát triển để nói về quê hương Phú Thọ.

Mở đầu tiết mục, kép cất tiếng giáo đầu:

“Đêm trăng rằm gió hiu hiu mát, anh mời đào ra hát đón xuân. Muôn cây đang nẩy lộc ngát hương trầm, những hạt mưa xuân lâm thâm đón đào vào hội, hội nào đó em?”

Lời mở đầu vừa dứt thì đào thẽ thọt:

- ... ở chành hỏi giêng hai có bao nhiêu lễ hội... chàng.

Chàng muốn lễ hội nào đó hỡi chàng

- Hội Hiền ơ...ơ... vô cùng náo nhiệt

Trai trong làng tranh cướp phết trên bãi sông

Khắp nẻo đường rợp bóng cờ bay

Hội cướp phết có từ thời nữ tướng Thiều Hoa đó chàng.

Cứ như thế, lời Xoan ào ào, bồng bềnh khi trầm, khi bổng.

- Ớ ơ anh hỏi nàng

Anh muốn đến huyện Tân Sơn

- Huyện Tân Sơn có vườn quốc gia đó chàng.

Anh nghe có suối ngầm phải không em.

- Ngoài suối ngầm còn nhiều nhũ đá.

Đứng ngắm, trông xem cứ tưởng Phật bà...

Đào, kép nắm tay nhau múa hát

Ai về Phú Thọ quê ta

Câu Xoan thắm tình

Câu Ghẹo thân thương

Cùng nhau ta đi hội làng

Để hát câu hát giao duyên

Cùng nhau đi hội làng

Để hát câu Xoan - Ghẹo...

Là một thể nghiệm. Ở phạm vi rộng: phần nói về lễ hội, về Xuân Sơn lời ca còn thiếu trau chuốt, làn điệu Đố hoa còn chưa nhuần nhuyễn như ở tiết mục Đố hoa, Đố quả v.v...

* Em đố anh biết:

- Quả gì múi như vành lược.

- Hạt gì đem luộc nấu thành cơm.

- Hạt gì ngâm nước phơi nắng thành tương.

- Quả gì xếp lại, thắp hương cúng ông bà?

Em đã đố thì em lại giảng qua hòa

Anh chẳng biết thì em giảng có dân làng nghe

- Bưởi Đoan Hùng múi to như cái lược.

- Gạo đem luộc rồi nấu thành cơm.

- Đỗ đem ngâm nước phơi nắng thành tương.

- Chuối xếp lại, thắp hương cúng ông bà

* Anh đố em biết:

- Cẩm Khê nơi nào có thờ vua Hùng.

- Em biết nơi nào có lối hát thờ Vua.

- Em biết hội nào bắt voi đi cầy.

- Em biết nơi nào thờ Quốc Mẫu Âu Cơ.

Anh đã đố thì anh lại giảng qua hòa

Em chẳng biết thì anh giảng có dân làng nghe

- Khổng Tước, thôn Phượng Vĩ có thờ vua (Hùng Nghị Vương).

- Phượng Lâu, Kim Đức có hát Xoan thờ vua ớ...ơ.

- Hội làng Tứ Xã bắt voi đi cầy ớ...ơ.

- Xã Hiền Lương có đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ ớ...ơ.

Nghe những lời đố trên, người nghe cảm nhận được cái phong vị của Xoan lan tỏa:

- Anh đố em biết huê gì nở trong rừng bạc nội.

Anh đố em biết huê gì nở nội đồng không?

Anh đố em biết huê gì nở bẩy tám lần chông?

Anh đố em biết huê gì nở mùa đông trắng vàng?

- Anh đã đố thời anh lại giảng qua hòa

Em chẳng biết thời anh giảng có dân làng nghe

Nhưng một điều làm cho người nghe băn khoăn, không thoải mái bởi lời ca còn gò ép. Thể nghiệm vội vàng tất nhiên là không tránh khỏi những sơ suất. Những hạt sạn trong lời ca và diễn xuất là tất yếu. Cái đáng trân trọng ở đây là cái tâm trong sáng của Văn Chê và nghệ nhân nghiệp dư của đất vè Đồng Lương.

Từ thực tế đó, các cơ quan chức năng cần có tài liệu hướng dẫn mang tính sách giáo khoa  cho những người yêu Xoan - Ghẹo. Nên chăng Câu lạc bộ Xoan - Ghẹo xã Đồng Lương cần được sự quan tâm tạo điều kiện của Sở Văn hóa - Thể thao & Du lịch và Trung tâm Văn hóa - Thể thao Phú Thọ để CLB Xoan - Ghẹo xã Đồng Lương vững bước, đi lên nhằm làm phong phú thêm đời sống tinh thần của nhân dân đất vè Đồng Lương nói riêng và nhân dân huyện Cẩm Khê nói chung.

                                                                                                                        D.H.T


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.