NỘI DUNG CHI TIẾT
Đề tài xây dựng con người Việt Nam hôm nay
1/19/2015

 

                                                                           PGS.TS NGUYỄN THẾ KỶ

                                                                 Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương

Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), nhiều nghị quyết, chỉ thị của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) vừa được đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ký ban hành, khẳng định vị trí, vai trò to lớn của văn hóa, của nhân tố con người trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã có chuyển biến tích cực, đạt kết quả quan trọng. Tư duy lý luận về văn hóa có bước phát triển; nhận thức về văn hóa của các cấp, các ngành và toàn dân được nâng lên. Nhiều vấn đề văn hóa, văn học, nghệ thuật được nhìn nhận sâu sắc, đầy đủ, biện chứng hơn. Đội ngũ làm công tác văn hóa, văn nghệ trưởng thành về nhiều mặt; quyền tự do sáng tạo của văn nghệ sỹ được tôn trọng. Sản phẩm văn hóa, văn học, nghệ thuật ngày càng phong phú, đa dạng, tăng đáng kể về số lượng và bước đầu có chuyển biến về chất lượng. Vai trò của văn hóa, văn học, nghệ thuật ngày càng thể hiện rõ trong đời sống xã hội, trong việc xây dựng con người; nhiều giá trị bền vững của văn hóa dân tộc được phát huy trong thời kỳ đổi mới. Dân chủ trên các lĩnh vực đời sống xã hội được mở rộng; dân trí được nâng lên; quyền con người được tôn trọng. Con người Việt Nam có bước phát triển về thể chất, năng động, sáng tạo hơn. Xuất hiện nhiều tấm gương tốt đẹp, sống lương thiện, đề cao trách nhiệm, lương tâm vì lợi ích chung của cộng đồng, xã hội, đất nước. Nhiệm vụ xây dựng con người mới với 5 đức tính cơ bản kết hợp với điều kiện cụ thể của từng ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị được coi trọng. Trong nỗ lực và thành tựu chung đó, văn học, nghệ thuật đã có những đóng góp xứng đáng. Các cơ quan văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sỹ đã bám sát dòng mạch chính là chủ nghĩa yêu nước, nhân văn, gắn bó với dân tộc, phản ánh chân thật công cuộc đấu tranh cách mạng và lao động sáng tạo của nhân dân, phát hiện, khẳng định các nhân tố mới, điển hình tiên tiến, tham gia cuộc đấu tranh lên án, đẩy lùi cái xấu, cái ác, sự tha hoá nhân cách, lối sống, đạo đức trong một bộ phận xã hội.

Bên cạnh ưu điểm, thành tựu vừa nêu, nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, văn học, nghệ thuật, nhất là xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ cũng bộc lộ những mặt hạn chế, khuyết điểm cần nhận rõ để khắc phục. Đó là sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, nhân dân; sự xâm nhập các sản phẩm, các dịch vụ văn hóa không lành mạnh, thậm chí độc hại. Cần thẳng thắn thừa nhận rằng, chúng ta thực hiện chưa tốt nhiệm vụ xây dựng con người, nhân tố cốt lõi, hàng đầu của văn hóa. Và trong những yếu kém; bất cập đó, có phần trách nhiệm của các cơ quan làm công tác văn hóa, văn nghệ và đội ngũ văn nghệ sỹ. Không ít văn nghệ sỹ chưa quan tâm xây dựng con người, nhân cách, lối sống, thẩm mỹ của con người. Một số khác hạn chế trong tiếp cận và nhận thức những vấn đề mới của cuộc sống, né tránh những vấn đề lớn lao của đất nước, chạy theo các đề tài tầm thường, vô bổ, giải trí, thương mại, hạ thấp chức năng giáo dục, thẩm mỹ của văn học, nghệ thuật. Trong một số trường hợp, có biểu hiện cực đoan, hạ thấp con người, tác động xấu đến công chúng, nhất là giới trẻ. Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ văn nghệ sĩ còn nhiều bất cập, hạn chế. Hoạt động phê bình văn học, nghệ thuật chưa làm tốt chức năng định hướng, điều chỉnh, phê phán khuynh hướng lệch lạc. Một số cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình do năng lực và cả đạo đức nghề nghiệp, đã sản xuất hoặc giới thiệu, lăng xê, “bốc thơm” những sản phẩm thứ cấp của văn học, nghệ thuật, ảnh hưởng xấu tới công chúng. Cùng với những điều đó, năng lực lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý của các cơ quan Đảng, Nhà nước không theo kịp tình hình; nội dung, phương thức chậm đổi mới; chưa lường hết được tác động phức tạp, tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường, của quá trình toàn cầu hóa.

Để đưa các nghị quyết, chỉ thị, quyết sách của Đảng, Nhà nước về văn hóa, nhất là Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) “Xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, Nghị quyết 23-NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa X) về xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật, xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới thực sự đi vào cuộc sống, theo chúng tôi, cần nắm vững và thực hiện tốt các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp sau đây:

Các cơ quan văn hóa, văn nghệ và đội ngũ văn nghệ sĩ cần đứng vững trên nền tảng mỹ học Mác-xít, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối văn nghệ của Đảng, làm cho văn hóa “thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội”, “là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững đất nước”, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Tập trung mọi trí lực, tâm huyết để xây dựng và phát triển nền văn học, nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng nhân cách con người Việt Nam đáp ứng nhu cầu ngày càng cao khát vọng Chân, Thiện, Mỹ. Thấm nhuần sâu sắc tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ, khoa học. Khuyến khích văn nghệ sĩ bám sát thực tiễn của đất nước, gắn bó máu thịt với cuộc sống của nhân dân, bảo vệ, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại; phát hiện, cổ vũ, góp phần nhân rộng các nhân tố mới, điển hình tiên tiến, xây dựng hình tượng con người Việt Nam trong thời đại mới; đấu tranh phê phán, đẩy lùi những tiêu cực, xấu xa, lạc hậu đang cản trở sự phát triển của đất nước và con người Việt Nam.

Văn học, nghệ thuật góp phần xây dựng, hoàn thiện các chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam, tạo môi trường và điều kiện để phát triển về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật; đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, lương tâm, trách nhiệm của mỗi người với bản thân mình, với gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước. Tập trung cao nhất cho mục tiêu hoàn thiện nhân cách con người, xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. Con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa, con người đồng thời là sản phẩm của văn hóa. Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) của Đảng ta khẳng định: “Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể của phát triển”. Phản ảnh, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, trọng tâm là bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống và nhân cách. Hướng các hoạt động văn hóa, văn học, nghệ thuật vào việc xây dựng con người có thế giới quan khoa học, hướng tới Chân - Thiện - Mỹ. Gắn xây dựng, rèn luyện đạo đức với thực hiện quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Nâng cao trí lực, bồi dưỡng tri thức cho con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, của kinh tế tri thức và xã hội học tập. Đúc kết và xây dựng hệ giá trị chuẩn của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Xây dựng và phát huy lối sống tốt đẹp mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người; hình thành lối sống có ý thức tự trọng, tự chủ, sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, bảo vệ môi trường; kết hợp hài hòa tính tích cực cá nhân và tính tích cực xã hội; đề cao trách nhiệm cá nhân đối với bản thân, gia đình và xã hội. Khẳng định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, nhân văn. Tăng cường giáo dục nghệ thuật, nâng cao năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho nhân dân, đặc biệt là thanh niên, thiếu niên. Phát huy vai trò của văn học - nghệ thuật trong việc bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm của con người. Bảo đảm quyền hưởng thụ và sáng tạo văn hóa của mỗi người dân và của cộng đồng. Có giải pháp khắc phục những mặt hạn chế của con người Việt Nam như an phận, sĩ diện, gia trưởng, cục bộ, đố kị, sính ngoại, ý thức chấp hành pháp luật yếu kém...

Để xây dựng con người, cần quan tâm đến việc xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng, xã hội. Môi trường văn hóa được hiểu bao gồm hai thành tố cơ bản: những yếu tố văn hóa vật thể, phi vật thể do con người sáng tạo ra; nhân cách (phẩm chất, năng lực, nghệ thuật ứng xử...) của những con người trong môi trường sống. Hai thành tố này tác động đến nhu cầu, hứng thú, cảm hứng sáng tạo, sự hưởng thụ các giá trị văn hóa, định hướng giá trị của hoạt động, sinh hoạt, lối sống con người. Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) nhấn mạnh vai trò của gia đình vì “hạt nhân của xã hội là gia đình”. Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh “Văn hóa, văn nghệ không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị”, và luận điểm của Đảng nêu trong Kết luận Hội nghị Trung ương 10 (khóa IX): “Bảo đảm sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là then chốt với không ngừng nâng cao văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội; tạo nên sự phát triển đồng bộ của ba lĩnh vực trên chính là điều kiện quyết định bảo đảm cho sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nước”. Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) tiếp tục khẳng định “cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế” nhằm khắc phục tình trạng chỉ quan tâm đến phát triển kinh tế, chạy theo lợi ích vật chất trước mắt, coi nhẹ hoặc bỏ qua các yếu tố văn hóa và con người. Mỗi địa phương, cộng đồng, cơ quan, đơn vị, tổ chức phải là một môi trường văn hóa lành mạnh, góp phần giáo dục, rèn luyện con người về nhân cách, lối sống. Đấu tranh phê phán, đẩy lùi cái xấu, cái ác, thấp hèn, lạc hậu; chống các quan điểm, hành vi sai trái, tiêu cực ảnh hưởng xấu đến xây dựng nền văn hóa, làm tha hóa con người. Chủ động đấu tranh phòng, chống các biểu hiện suy thoái về tư tưởng, đạo đức, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trên lĩnh vực văn hóa. Ngăn chặn có hiệu quả tình trạng một bộ phận báo chí, xuất bản, văn hóa, văn nghệ hoạt động không đúng tôn chỉ, mục đích, sản phẩm lệch lạc, thị hiếu tầm thường. Kiên quyết ngăn chặn, làm thất bại âm mưu, thủ đoạn áp đặt, xâm lăng văn hóa, “diễn biến hoà bình” trên mặt trận tư tưởng, văn hoá.

Các cơ quan làm công tác chỉ đạo, quản lý văn hóa, văn nghệ, các ban, ngành, đơn vị hữu quan cần quan tâm, tạo điều kiện để đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tác, quảng bá nhiều hơn các tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân tộc, dân chủ, tiến bộ, phản ảnh chân thật, sinh động, sâu sắc đời sống, lịch sử dân tộc và công cuộc đổi mới đất nước. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước theo hướng vừa bảo đảm để văn hóa, văn nghệ phát triển đúng định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng, vừa bảo đảm quyền tự do, dân chủ cá nhân trong sáng tạo trên cơ sở phát huy tính tự giác cao với mục đích đúng đắn; khắc phục tình trạng buông lỏng sự lãnh đạo hoặc mất dân chủ, hạn chế tự do sáng tạo của người nghệ sỹ. Đẩy mạnh sáng tác, quảng bá tác phẩm, công trình về đề tài cách mạng, kháng chiến, lịch sử dân tộc, công cuộc đổi mới đất nước, trong đó, nhân vật trung tâm, xuyên suốt, với những thành công quan trọng là con người - con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

                                                                                                                        N.T.K


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.