NỘI DUNG CHI TIẾT
Tản mạn về Bút Tre
1/21/2015

                                                                                    Ghi chép của LÊ HƯỜNG

Hồi bài bút ký của tôi “Bút Tre ông là ai” mới in xong ở báo Văn nghệ, gặp tôi ở ngang đường Trần Hưng Đạo, Hà Nội, nhà thơ Lữ Huy Nguyên lúc ấy đang làm Giám đốc Nhà xuất bản Văn hóa liền phanh kít xe đạp lại hỏi tôi:

- Thấy bảo cậu chính là con ông Bút Tre đấy à?

Tôi chỉ mỉm cười. Nhà thơ biết có sự nhầm lẫn, ra sức thanh minh:

- Tôi hỏi nghiêm túc đấy. Anh em họ có sự hiểu nhầm cũng là nghiêm túc thôi. Vì cậu rất hiểu ông ấy.

Tôi không dám nói là mình hiểu ông Bút Tre nhất, nhưng ngày ấy, tôi rất khó chịu thấy khắp nơi người ta diễu ông. Tôi ở Việt Trì thỉnh thoảng lên Ty Văn hóa chơi. Ngay trong phòng Văn  nghệ, toàn những tác giả nổi tiếng của tỉnh lại đều là cấp dưới ông Đăng tức tác giả Bút Tre nhưng cũng đều ỉ eo chê thơ ông thế nọ thế kia. Ngày ấy ông đang cho in rộ các tập ca vè, diễn ca để tuyên truyền các chủ trương chính sách của Đảng. Lấy mối tình thâm tôi nói:

- Bác Đăng ạ, anh em họ rất “kêu” thơ của bác đấy.

Ông xoa cằm cười “hớ” một tiếng như hét trước khi nói:

- Tớ có làm thi sĩ đâu mà “kêu”. Tớ làm vè sỹ thôi. Nhưng tớ sẽ mở bờ quai kể vè cho cậu xem.

Ông ví các bờ ruộng là thơ. Còn bờ quai đắp thêm bên cạnh để giữ nước được ông ví như ca vè là con đường thơ riêng của ông. Ông rất tự tin vào việc mình làm. Hồi ấy đang hợp nhất thành tỉnh Vĩnh Phú. Nhiều anh lãnh đạo tỉnh rất không ưa ông Bút Tre. Một con người rất hăng say văn hóa văn nghệ, hiểu biết nhiều về các lĩnh vực lịch sử, văn hóa và khoa học xã hội nói chung thì khi hợp nhất “bị” chuyển sang làm Phó Ban Tuyên giáo. Tính ông thẳng, hay châm biếm những thói hư tật xấu làm nhiều vị chạnh lòng. Hại ông thì không nổi vì ai cũng biết ông rất gần với lãnh đạo Trung ương và Bác Hồ nên chỉ đem ca vè của ông ra để giễu cợt làm nhảm ông.  Mấy người có chức sắc trong cấp ủy thì xem thường ông không phải là cấp ủy. Nhưng tôi rất tin ông, có nhiều điều ông chỉ chia sẻ với tôi. Ông cổ vũ tôi viết văn. Khi bốc lên ông nói hơi quá:

- Tớ chỉ tin cậu với thằng Xương thôi. Thằng Xương thì đi theo khoa học, cậu thì phải sáng tác cho tốt vào.

Biết tôi sẽ viết cuốn tiểu thuyết “Dốc nắng”, ông hẹn tôi về quê ông. Hai, ba ngày giữa hè, nóng như ngồi giữa chảo lửa, ông vẫn đi xe đạp dẫn tôi đi thăm đồng đất làng Đồng Lương, quê ông. Ngày ấy miền Bắc đang tiến lên sản xuất lớn Xã hội chủ nghĩa. Làng ông ầm vang tiếng máy ủi vỡ đất đắp đập làm hồ nuôi cá và khai hoang khu Đá Chiêng, Đá Trống thành công trường trồng sơn và trồng sắn. Khu đồi ấy rộng bát ngát bấu từ sườn núi Hoàng Liên Sơn đổ ra sông Bứa, sông Thao. Nơi ấy, thời nước có 12 sứ quân tranh giành ngôi vị có 18 vị tướng đưa nhau về đây lập doanh trại với hi vọng lấy đây làm căn cứ để mở nước. Các tên Ao Vua, Cột Cờ, bãi Quần Ngựa, Cửa Ải nói về lịch sử thời xa xưa ấy. Làng ông ở trên những sườn đồi cao. Ven đồi trồng kín tre. Từ trong những lũy tre nhìn ra thấy cánh đồng trắng nước với nhiều con thuyền và từng đàn le le mồng két làm cho đồng đất sống động như tranh phong cảnh mượt mà vẽ bằng màu nước. Tôi ra sức ghi chép tên xóm thôn, đồng đất núi đồi và gật đầu nói:

- Em sẽ lấy đây làm địa danh cho cuốn tiểu thuyết của mình.

- Viết đi, tớ ủng hộ.

Từ sau đó thỉnh thoảng tôi lại đi “thực tế” ở Đồng Lương vài ba ngày. Tôi càng có dịp hiểu ông hơn. Cái “bờ quai kể vè” như ông nói khi ấy vẫn đang đánh vào uy tín của ông. Nhưng tôi đã nhìn thấy trước ông sẽ được người đời ghi công. Ông cũng khuyên bảo tôi nhiều điều mà sau này tôi càng thấy hữu ích cho dù lúc ấy có lúc tự nghĩ mình bị ông “xui dại” chăng. Thí dụ như đi các nơi thấy người ta mở du lịch ầm ầm, còn tỉnh mình thì nhiều tiềm năng nhưng chưa phát triển được, tôi viết bài ký “Tiếng gọi từ Ao Châu”. Ông Trương Văn Lễ - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy bảo: “Các cha lãnh đạo tỉnh rất khó chịu về bài ký ấy của cậu đấy”. Tôi hỏi:

- Thế anh thấy tôi viết đúng hay sai?

- Viết đúng

- Thế là được rồi. Tôi muốn kích thích, phát triển du lịch của tỉnh mình.

Ngẫm thấy mình cũng nhiễm tính nói thẳng, nói thật của ông Bút Tre. Biết ông từng viết tiểu thuyết in trên tờ thứ 7 của báo Đông Pháp, tôi bèn hỏi kinh nghiệm của ông. Ông nói:

- Cứ bám chắc lấy hiện thực, viết càng thật, càng hay. Sự thật chính là cái đẹp. Vì thế có người mới nói đại ý chỉ có văn chương mới cứu vãn được thế giới. Xét đến tận cùng thì đúng thế, bởi vì thằng tác giả nào dù xấu đến đâu cũng phải ý thức được rằng văn chương viết ra cũng phải bênh vực cái đẹp thì người ta mới thèm đọc. Chính cái đẹp sẽ cứu vãn loài người mà.

Ông nói lý luận mà dễ nghe như nói về hạt lúa củ khoai vậy. Tôi bị ông hớp hồn, bị ông “xui dại” toàn viết về sự thật, nghĩa là không chịu viết tô hồng cho vừa tai mấy ông lãnh đạo chủ quan, duy ý chí nên luôn bị tai nạn nghề nghiệp rình rập. Hiểu về ông, tôi rất muốn tuyên truyền ông. Hồi phụ trách phòng xuất bản, tôi làm việc với một công ty phát hành sách in hàng vạn bản “Bút Tre: thơ và giai thoại”, bán ra khắp các nước Xã hội chủ nghĩa. Anh Ngô Quang Nam - Giám đốc Sở Văn hóa chịu trách nhiệm xuất bản. Tôi chịu trách nhiệm bản thảo, Nguyễn Thiện Kế là người sưu tầm thơ dân gian Bút Tre. Sách in ra bị một cá nhân hoặc cơ quan nào đó kiện lên Ban Bí thư. Tôi bị triệu tập sang tỉnh để tường trình vấn đề mắc mớ này. Một vị Tỉnh ủy viên yêu cầu gọi anh Kế sang để trả lời bài thơ này từ nguồn nào. Tôi nói đây là thơ dân gian nhại Bút Tre nên không thể truy tìm được tác giả. Vị Tỉnh ủy khẳng định nó không phải là thơ dân gian. Tôi không chịu. Cuối cùng vị ấy phê phán tôi không “cầu thị”, không chịu nhận khuyết điểm.

Lại nhớ hôm nhà văn Vũ Tú Nam - Tổng Thư ký Hội Nhà văn lên làm việc tại tỉnh nhà, chúng tôi bày tỏ nỗi khổ bị người không hiểu gì văn học lãnh đạo văn học. Thế là vị đó báo cáo với Bí thư Tỉnh ủy là tôi và Bùi Thanh Ninh đại loại là những phần tử phản động, nhân văn giai phẩm. Bí thư Tỉnh ủy phải hỏi lại ông Nguyễn Kim Trân - Phó Chủ tịch tỉnh, phụ trách văn xã. Ông Trân vốn là thầy giáo dạy tôi và Bùi Thanh Ninh. Ông Trân giải thích: Phụ trách văn nghệ mà nói về văn học như  thế thì bị chúng nó phản ứng là đúng rồi. Rất may Bí thư cũng từ nhà giáo lên nên ông nghe ra nhờ vậy chúng tôi mới thoát tội.

Tôi lên nhà ông Bút Tre, con trai ông thu giấy tờ, sổ ghi chép tất tật các loại đến hai yến cho tôi đem về. Đọc trong đó biết rõ chủ trương “mở một đường quai kể vè” đã thật sự thành công. Khắp cả nước, cả đồng bào ta ở nước ngoài cũng đều theo ông làm ca vè mà họ gọi là làm thơ Bút Tre. Bộ đội ta trên đường hành quân ra mặt trận nhờ có đọc thơ Bút Tre mà quên đi gian nan vất vả. Những đóng góp của ông cùng với giới khoa học cả nước phát hiện ra nền văn hóa Hùng Vương và lịch sử thời đại Hùng Vương trên quê hương Đất Tổ là công lao rất lớn. Để ghi công ông, Hội đồng các giáo sư và Ban biên soạn sách lịch sử văn hóa Việt Nam đã lấy tên ông Đặng Văn Đăng (Bút Tre) làm một mục từ trong chương về nhân vật chí. Tên ông đứng cạnh các nhà văn hóa lớn của cả nước nhà.

Tôi đã chuyển các tư liệu lấy được từ gia đình ông Bút Tre gửi cho anh Ngô Quang Nam lúc ấy là Chánh Văn phòng Bộ Văn hóa để với ảnh hưởng của mình anh sẽ cho in những tập sách về Bút Tre phát hành rộng rãi ra cả nước.

Bây giờ thì tôi rất tự hào vì Phú Thọ ta đã có tên tuổi một Bút Tre lừng lững cả nước.

                                                                                                                   L.H


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.