NỘI DUNG CHI TIẾT
MÙA XUÂN VĂN LANG TỪ MỘT HUYỀN THOẠI
2/25/2015


                                                NGUYỄN KHẮC XƯƠNG

Xuân đất nước là sự khởi đầu và chỉ diễn ra có một lần. Xuân đất nước của nhân dân là xuân Văn Lang, là ngày ra đời của “nước Văn Lang”, một nước Văn Lang trụ vững và tồn tại qua hàng nghìn năm lịch sử.

“Nước” là một khái niệm đa yếu tố và đa quá trình. Để có “nước” người Việt cổ đã trải qua từng bước tiến hóa đi từ xã hội bộ lạc thị tộc nguyên thủy tới một xã hội bước vào ngưỡng cửa văn minh, từ tồn tại vô thức tới tồn tại hữu thức. “Nước” là tổ chức thiết chế, cơ cấu quản lý, một nền hành chính thống nhất và nền văn hóa thống nhất có những đặc trưng cộng đồng để trở thành bản sắc dân tộc.

Chúng ta tìm về với Xuân Văn Lang và sự ra đời của nước Văn Lang, bắt đầu là với huyền thoại đã quá quen thuộc, từ cụ già tới trẻ nhỏ ai ai cũng biết, đó là câu chuyện “Bánh chưng bánh dày” của hoàng tử Lang Liêu, những lễ vật chàng dâng Vua cha trong dịp tết đầu năm, đầu xuân để rồi được nhường ngôi báu.

Cho tới nay, người ta vẫn hiểu nội dung câu chuyện trên là ca ngợi lao động sản xuất trong đó những vật phẩm là kết quả lao động của con người, quý giá hơn rất nhiều những thứ vẫn được coi là quý, là hiếm như sừng tê, ngà voi, vuốt hổ, lông trĩ, lông công, ngọc trai, đồi mồi...

Thực ra câu chuyện “Bánh chưng bánh dày” đã chứa đựng một lượng thông tin không nhỏ về “nước Văn Lang”, “mùa xuân Văn Lang” và muốn hiểu về cái thuở ban đầu dựng nước, chúng ta đến với câu chuyện nhỏ này và nhìn ở nhiều khía cạnh.

Trước hết, câu chuyện cho thấy ở thời Hùng Vương - Văn Lang ấy đã có một triều đình với một ông “vua” theo chế độ phụ quyền thê tập cha truyền con nối với các quan chức được gọi là “lang” với lễ dâng vật phẩm chúc vua đầu năm, với sự triều cống của các địa phương cho nhà vua đóng ở kinh đô. Đó là thể chế nhà nước của một nước mà có thể là thiết chế còn lỏng lẻo, còn phần nào mang tính dân chủ bộ lạc thể hiện ở chỗ vua có thể không truyền ngôi cho con trưởng - hoàng thái tử mà truyền cho con thứ nếu người này có đức, có tài.

Sự giàu có và tính thống nhất của đất nước cũng được phản ánh trong câu chuyện. Sản vật từ miền núi tới miền biển, từ trung du tới đồng bằng ngồn ngộn rực rỡ lòa sáng trên sân rồng, trước thềm vua; sản vật giàu có của một nước Văn Lang giàu có, của đất nước thống nhất quy tụ về một mối: Vua Hùng - nhà nước Văn  Lang - thủ đô Văn Lang.

Câu chuyện bánh chưng bánh dày còn cho những thông tin về nền văn hóa của nước Văn Lang. Con người đã vượt qua thời kỳ ăn thiếu, ăn khổ chỉ mong được no đầy cái bụng để đi tới một nhu cầu là ăn ngon với kỹ thuật chế biến lương thực, thực phẩm, là bước tiến vượt bậc từ kinh tế nương rẫy sang kinh tế lúa nước. Một nền văn hóa ẩm thực đã ra đời cùng với mùa xuân Văn Lang.

Ý nghĩa của câu chuyện bánh chưng bánh dày không dừng lại ở đây. Ta biết rằng bánh chưng bánh dày là tượng hình “trời tròn, đất vuông” theo vũ trụ luận thời cổ đại, mặt khác đó là những thứ bánh không dùng trong đời sống hàng ngày mà là bánh để cúng tổ tiên ngày tết, để lễ trời đất, dâng thần linh. Như vậy vào thời Hùng Vương đã ra đời thứ bánh âm - dương, đất trời để làm lễ do vua chủ trì, đó chính là lễ trời và đất cầu bình an và no đủ do người đứng đầu nhà nước, “Vua Hùng” thực hiện. Ở các bộ lạc không có nghi lễ dâng bánh tế trời đất mà chỉ có nghi lễ sát sinh hiến tế lấy máu dâng tô - tem, vật cổ của bộ lạc.

Chuyện kể rằng Lang Liêu nghĩ ra việc chế bánh chưng bánh dày dâng vua cha ngày tết là nhờ một đêm trăng thơm hương lúa nếp, hương lúa gợi cho Lang Liêu nghĩ ra vật phẩm làm bằng gạo nếp từ chính những tràn ruộng của mình. Nơi Lang Liêu ở nay là thôn Hương Trầm - xã Dữu Lâu -thành phố Việt Trì. Nghe chuyện kể như vậy nhiều người đã nghĩ rằng hương lúa thơm là từ những tràn ruộng dâng lên. Thực ra hương lúa đây là hương của lúa đã đóng bồ đặt trong nhà mà không có lúa ngoài đồng vì giản dị là tháng chạp không có lúa nếp ngoài đồng. Lang Liêu làm bánh dâng vua ngày tết đầu năm, vậy bánh phải làm vào những ngày cuối cùng tháng chạp, mà cuối tháng chạp và sang cả tháng giêng đồng làm gì có lúa nếp! Cho nên lúa đã vào bồ, lúa vẫn còn tỏa hương có nghĩa là lúa nhiều, đã có lúa dự trữ “có của ăn của để”, điều này nói lên cuộc sống no đủ của nhân dân với những màu lúa nước.

Cùng với chuyện bánh chưng bánh dày là các chuyện về các thứ bánh trong buổi đầu ra đời như chuyện “bánh ót”, “bánh uôi”.

Cũng trong buổi thiết triều đầu năm, mọi lang đều có sản vật quý dâng vua cha. Nàng công chúa út cũng có một lễ phẩm dâng cha mừng thọ trong ngày tết nhưng nghĩ mãi không ra mình có thể làm cái gì đó để vua cha được vui lòng. Một cụ già hiện lên, nói với nàng út: “Mọi khi con vẫn chơi đổ đất cát vào lá chuối làm bánh đó thôi. Hãy thay đất bằng gạo nếp con sẽ có một lễ phẩm quý để bày tỏ tấm lòng của mình”. Triều thần đều ngạc nhiên khi thấy nàng công chúa bé bỏng hai tay nâng mâm bánh nhọn một đầu với màu lá xanh biếc và có khói vờn quanh như sương trên đỉnh núi.

Lại cũng có chuyện Mẹ Âu Cơ đưa năm mươi người con đi quản lĩnh các vùng núi         rừng âm u xanh thẳm. Tới nơi là xã Hiền Lương ngày nay (H.Hạ Hòa - Phú Thọ), mẹ phân công các con đi mỗi người một ngả ở vùng Tây Bắc bao la, còn mẹ ở lại dạy dân làm ruộng, trồng dâu nuôi tằm, trồng mía. Từ cây mía, mẹ dạy dân kéo mật rồi trộn mật với gạo nếp làm ra một thứ bánh được gọi là bánh “uôi”. Bánh uôi có lẽ là bánh mật của chúng ta ngày nay.

Từ cây lúa nếp đến những ống nứa đổ gạo vào nấu thành cơm lam rồi gạo nấu nồi đất (gốm Phùng Nguyên), từ hạt gạo nấu thành cơm con người đã biết chế tạo ra các thứ bánh. Đây là bước tiến của văn hóa ẩm thực diễn ra vào thời Hùng Vương mà cũng là bước tiến của văn hóa Văn Lang nói chung. Có bánh để làm lễ tế trời - đất, có bánh làm lễ cầu mùa, trong các lễ long trọng như lễ cầu mưa, lễ hạ điền, trong các ngày tết ngày lễ đã có bánh trong mâm cỗ. Ẩm thực đưa đến sự tiến bộ trong tín ngưỡng, trong phong tục tập quán. Cộng đồng cư dân Văn Lang đã có một cuộc sống “văn minh” hơn, đi từ lúa nước tới những chiếc bánh  buổi ban đầu trong cội nguồn văn hóa.

                                                                                                                        N.K.X


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.