NỘI DUNG CHI TIẾT
ĐÔI ĐIỀU VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY THƠ BÚT TRE
5/20/2015


                                                                                                                                          Thăng Long

Phú Thọ chiếc nôi của người Lạc Việt, nơi ra đời nhà nước Văn Lang - Nhà nước đầu tiên, kinh đô đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Các địa phương trong tỉnh Phú Thọ chứa đựng kho tàng truyền thuyết, huyền thoại, các lễ hội đình đám, các di tích lịch sử văn hoá của vùng đất phát tích của dân tộc Việt Nam. Phú Thọ là một trong số ít các tỉnh, thành phố của cả nước có 2 Di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, đó là hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Tỉnh Phú Thọ còn tự hào là chiếc nôi của văn nghệ kháng chiến. Thực hiện lời dạy của Bác: “Văn hoá, nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy”, văn nghệ sỹ đất Tổ đã có nhiều nỗ lực đưa sự nghiệp VHNT ngày càng phát triển, đóng góp xứng đáng với sự phát triển của tỉnh và đất nước. Chính trong những năm tháng chiến tranh ác liệt và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội đang được toàn Đảng, toàn dân ta tập trung cao độ ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước thì có một “dòng thơ” ra đời có tác động tích cực trong việc cổ vũ phong trào thi đua lao động sản xuất, chiến đấu, đấu tranh với các thói hư tật xấu… đó là thơ Bút Tre. Tác giả của dòng thơ này là nguyên Trưởng Ty Văn hóa Thông tin Phú Thọ - ông Đặng Văn Đăng.

Ông Đặng Văn Đăng, sinh năm 1911 tại xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê tỉnh Phú Thọ. Khi còn nhỏ ông được gia đình cho theo học chương trình giáo dục của Pháp, ra trường được bổ nhiệm dạy học tại Tuyên Quang. Thời chống Pháp ông tham gia kháng chiến, vào Đảng, đến năm 1962 làm Trưởng Ty Văn hóa Phú Thọ, về hưu năm 1970, mất năm 1987. Ông tiếp thu và sáng tạo một dòng thơ dân gian, có giọng điệu khác với những thể loại thơ ca đương thời. Ngay sau khi ra đời những câu thơ của ông lập tức thu hút sự chú ý của bất cứ ai từng đọc từng nghe. 3 tập thơ của ông trong thời gian ông làm Trưởng Ty Văn hoá thông tin đã được in và phát hành đó là “Rừng cọ đồi chè”, “Phú Thọ lớn lên”, “Sông Lô, sông Chảy”. Không ít các nhà thơ đương thời cho rằng thơ Bút Tre là loại thơ mang phong vị dân gian, lời lẽ nôm na, tự nhiên, đôi khi cảm thấy như thô tục. Thế nhưng người ta cũng không thể phủ nhận chính cái chất mộc mạc nhưng giàu tính hài hước ấy lại dễ đi vào lòng người, được người đọc người nghe ở các mức độ nhận thức khác nhau, lứa tuổi, giới tính khác nhau dễ dàng tiếp nhận. Trong thanh thiếu niên, người trung tuổi, lớp người cao tuổi, nam cũng như nữ không mấy ai lại không đọc được vài câu thơ kiểu Bút Tre. Có những người đã đọc làu làu các câu thơ Bút Tre chẳng những vậy còn sáng tác lời mới dựa trên vần điệu thơ Bút Tre. Từ đó khiến nó trở thành một trường phái thơ Bút Tre có sức lan tỏa hết sức mạnh mẽ trong xã hội. Rõ ràng rằng thơ Bút Tre thể hiện được chức năng giải trí của văn học một cách rõ nét. Chỉ vài câu hoặc một câu thơ Bút Tre thôi cũng tác động sâu sắc, trực tiếp và lắng đọng trong lòng người nghe, người đọc bởi vậy thơ Bút Tre được coi như là một “hiện tượng  độc đáo” trong các thể loại văn thơ của nước nhà thật không ngoa ngôn.

Trao đổi cùng tôi, nhạc sỹ Cao Khắc Thùy nguyên Phó Chủ tịch TT Hội VHNT Vĩnh Phú nói nhiều về những đóng góp và tính đầu tầu gương mẫu xông pha trận mạc của người anh, người thủ trưởng cũ của mình - ông Đặng Văn Đăng. Theo ông Cao Khắc Thùy thì chính ông Đặng Văn Đăng là người khởi xướng phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” những năm chiến tranh ác liệt nhân chuyến ông đi tuyến lửa Quảng Bình. Được sự động viên, đặt bài của tôi (khi đó là Trưởng Ban biên tập Báo Phú Thọ cuối tuần) ông Cao Khắc Thùy đã viết bài Người khởi xướng phong trào “Tiếng hát át tiếng bom”. Bài viết đăng trên Báo Phú Thọ cuối tuần đã tạo được hiệu ứng xã hội tốt. Trong cương vị lãnh đạo ông Đặng Văn Đăng luôn biết tự răn mình và nhắc nhở mọi người biết đề cao trách nhiệm trong các hoạt động văn hóa ông viết:

 Bây giờ đang đứng Trưởng Ty

Bút Tre thơ phú tôi thì có sau

Cuối cùng xin nhắc một câu

Văn hóa cơ sở là đầu chúng ta.

Ông cũng dùng thơ của mình để động viên nhân dân lao động sản xuất, vận động hô hào quần chúng làm theo chủ trương chính sách của Đảng.

Trong thơ Bút Tre, chất dân gian, chất hài hước có khi tục, nhưng tục ở câu ghép vần còn ý thì lại thanh thoát. Đọc câu chữ ngắn gọn dễ hiểu khiến người ta liên tưởng đến những điều rất đời thường. Chính điều này làm người nghe, người đọc tiếp thu rất nhanh, truyền cho nhau rất nhanh. Đọc thơ ông có nhiều câu từ gần gũi với đời sống sinh hoạt trong nhân dân, gây cười một cách tự nhiên. Chính vì thế mượn giọng thơ của ông, nhiều người viết lời mới mà  có hàng trăm, hàng nghìn bài thơ kiểu Bút Tre để có được đội ngũ khá đông đảo “Thơ hậu Bút Tre” và khi đọc thơ không dễ nhận ra đâu là thơ nguyên tác của Bút Tre đâu là thơ hậu Bút Tre. Cái sự truyền cảm tinh tế của thơ Bút tre là như vậy đấy. Có thể ví dụ như:

Chị em mặc váy đánh cầu

Lông bay phơ phất trên đầu các anh.

Người ta chuyền đọc những câu thơ đại loại như vậy song cũng chẳng biết tác giả là của ai nữa nên cứ gọi chung là thơ Bút Tre.

Cách dùng các từ nối các câu thơ cũng hết sức độc đáo có thể ngang phè mà người đọc, người nghe dẫu có muốn hay không cũng không thể không chú ý, ví dụ:

Bắc Ninh có cậu Nguyễn Trùng

Dương vật khỏe quá cả vùng thất kinh.

Hay:

Khoai luộc tiếp tế chiến khu

Chị em bóc thử một c. (củ) ăn liền;

Phụ nữ thường rất hay lười

Riêng em, anh thấy là người cần c. (cù);

Tương tự như vậy:

Mời em ăn một quả chuồi (chuối)

Để em nhớ mãi cái b.(buổi) hôm nay

Chất dân gian thấm đậm trong thơ Bút Tre khiến nó dễ dàng được người ta bắt chước vần điệu, chỉ thay lời là có thể phóng tác hàng loạt bài thơ kiểu Bút Tre và chính điều này đã có nhiều tác giả có khả năng vận dụng hết sức tinh tế bậc thầy như ông Phạm Ngọc Chân- nguyên Giám đốc Sở GTVT Vĩnh Phú, ông Đặng Trần Luật - nguyên Chủ tịch UBMTTQ tỉnh Vĩnh Phú. Các ông được coi là những tác giả tiêu biểu hậu thơ Bút Tre.

Thơ Bút Tre được người ta yêu thích, có tác động xã hội tích cực là điều không thể phủ nhận. Vấn đề cần được quan tâm đó là làm sao để bảo tồn thơ Bút Tre, nhân những điểm tích cực để phát huy thơ Bút Tre làm cho nó ngày càng có thêm sự ảnh hưởng trong các dòng thơ đương đại đối với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc.

Thơ Bút Tre là dòng thơ dân gian phóng khoáng, dễ dàng “cưỡng từ đổi nghĩa, sửa dấu ép vần” để tạo ra chất hài hước như ai đó nói, thế nhưng nói như vậy không dễ gì ai cũng có thể làm được thơ Bút Tre. Nó vẫn đòi hỏi phải có niềm yêu, có khiếu, có sự hiểu biết về thơ Bút Tre mới có thể cưỡng từ đổi nghĩa sửa dấu ép vần để trở thành những nhà thơ hậu Bút Tre.

Khẳng định thơ Bút Tre là một thể loại văn học - “sản phẩm tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử” - (Người sáng tạo ra là ông Đặng Văn Đăng) thì nó phải được sáng tác và quảng bá để thể hiện chức năng nhiệm vụ của văn học đúng nghĩa của nó. Chúng ta biết rằng giữa sáng tác và quảng bá các tác phẩm văn học có mối quan hệ biện chứng với nhau. Nếu chỉ có sáng tác mà không quảng bá hoặc quảng bá không tương xứng thì không thể tạo được hiệu ứng và tác động xã hội tích cực và động viên khích lệ đối với người sáng tác. Nếu quá coi trọng quảng bá mà không chú trọng chủ đề, nội dung của các tác phẩm thì các tác phẩm chỉ được bề nổi mà thiếu chiều sâu. Chính vì vậy sáng tác và quảng bá các tác phẩm văn học luôn phải được quan tâm đồng hành. Để bảo tồn và phát huy dòng thơ Bút Tre cần phải coi trọng hoạt động sáng tác đồng thời với quảng bá thơ Bút Tre, chú ý đến cả việc đưa thơ Bút Tre vào giảng dạy trong các nhà trường.

Hội Liên hiệp VHNT Phú Thọ hiện có 9 Chi hội VHNT chuyên ngành, trong đó có một Chi hội thơ với trên 60 hội viên. Những năm gần đây, nhờ sự hỗ trợ của Nhà nước và nỗ lực của hội viên, tổ chức các cuộc thi bám sát các chủ đề theo sự định hướng sáng tác, hội viên thơ đã xuất bản được nhiều đầu sách có chất lượng nội dung tốt. Bình quân một năm có trên 10 đầu sách được hỗ trợ xuất bản, trong số đó có 1/3 tác phẩm được trao giải thưởng. Tuy nhiên chưa có tác giả và tác phẩm thơ “hậu Bút Tre”. Muốn đưa thơ Bút Tre có chỗ đứng trong sáng tác, để phát huy tốt hơn tính tích cực của nó, trong thời gian tới chúng tôi coi trọng việc tuyên truyền nâng cao nhận thức của cán bộ, hội viên về thơ Bút Tre. Đẩy mạnh việc tuyên truyền thơ Bút Tre như mở chuyên mục trên Tạp chí và Website văn học nghệ thuật. Phối hợp với Báo, Đài PTTH địa phương tuyên truyền quảng bá thơ Bút Tre. Tăng cường giới thiệu các tác phẩm, tác giả thơ Bút Tre, hậu Bút Tre trên Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ và trang Website văn học nghệ thuật của Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Phú Thọ. Tổ chức phát động các cuộc thi sáng tác thơ Bút Tre về các nội dung tuyên truyền xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng nông thôn mới, đấu tranh chống tiêu cực, bảo vệ môi trường. Vận động cán bộ, hội viên và những người yêu thơ sáng tác tác phẩm có chất lượng cao về chủ đề này.

Tôi tin tưởng rằng với việc tổ chức các cuộc thi và những định hướng cụ thể, việc sáng tác, quảng bá các tác phẩm thơ Bút Tre, dòng thơ Bút Tre sẽ được bảo tồn và phát huy tính tích cực thực sự là một trong những dòng thơ dân gian đóng góp được nhiều hơn nữa trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, xây dựng đời sống văn hoá của con người Việt Nam trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước.

                                                                                                                                                                          T.L

TRẦN CHÍNH NGHĨA

Kính bác Bút Tre

Bác Bút Tre

Ở Cẩm Khê

Đỗ Tú tài

Văn thơ thực nghề

Bác Bút Tre

Bẻ câu - bắt chữ - chuyển vần

Khai sinh dòng thơ mới

Sảng khoái yêu đời

Bác Bút Tre

Chỉ hai câu

Dựng chân dung

Hai đại tướng

             đến sướng

Bác Bút Tre

Đọc Sếchpia

Ngốn Vônte

Bằng nguyên bản

Bác Bút Tre

Nhà tranh vách nứa

Xòe tán cọ

Chắn  bão giông

Giữ Nghĩa Lĩnh Đền Hùng

Lung linh

           Tỏa sáng

                    Thơ Bút Tre

         Xanh mãi với thời gian.

                                   T.C.N


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.