NỘI DUNG CHI TIẾT
NỖI ĐAU THÂN PHẬN CỦA NÀNG KIỀU TRONG ĐOẠN TRÍCH “NỖI THƯƠNG MÌNH” (TRUYỆN KIỀU - NGUYỄN DU)
5/20/2015

HAI VĂN

Nỗi thương mình là đoạn thơ về quãng đời hết sức bi kịch trong cuộc đời Kiều - nhân vật chính của Đoạn trường tân thanh. Đoạn thơ miêu tả cảnh sống ô nhục của Kiều ở lầu xanh, nỗi đau thân phận và vẻ đẹp cao cả trong tâm hồn nàng.

Kiều là một cô gái tuyệt đỉnh tài sắc, nhưng chẳng may gia đình gặp phải sóng gió bất kì, phút chốc gây nên cảnh chia li, bình vỡ, gương tan. Nàng phải bán mình cho Mã Giám Sinh để lấy tiền chuộc cha và em. Mã Giám Sinh lừa nàng, nói là mua nàng về làm vợ lẽ nhưng thực ra là mua Kiều về tiếp khách làng chơi.

Khi biết sự thật, Kiều đã rút dao định quyên sinh. Tú Bà sợ mất món lời to nên đã cho người chạy chữa thuốc thang và hứa sẽ gả chồng tử tế cho nàng. Nhưng Tú Bà lại cho Sở Khanh đến vờ rủ nàng đi trốn rồi cho tay chân đến bắt nàng về đánh đập và bắt nàng tiếp khách làng chơi. Trong cảnh ngộ đó, nàng vô cùng đau đớn, xót xa, tủi nhục :

Biết bao bướm lả ong lơi,

Cuộc say đầy tháng, trận cười suốt đêm.

Dập dìu lá gió cành chim,

Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Trường Khanh.

Thành ngữ “Bướm lả ong lơi”, “Lá gió cành chim” kết hợp với động từ “đưa”, “đón” diễn tả cuộc sống trăng gió, ái ân trong chốn lầu xanh. Đặc biệt, sự tách từ, đan xen từ trong các thành ngữ cho ta thấy sự lả lơi của nàng với khách làng chơi. Các trạng ngữ chỉ thời gian “đầy tháng”, “suốt đêm” gợi thời gian quá dài, quá lâu, lặp đi, lặp lại không dứt, nhàm chán. Tuy không diễn tả về thời gian cụ thể nhưng những từ ngữ đó cho ta thấy Kiều mất cảm giác về thời gian, không còn khái niệm về năm tháng mà chỉ thấy các việc giống nhau lặp đi lặp lại nhạt nhẽo. Có hiểu khát vọng hạnh phúc của Kiều trong bước chân “Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình” hôm nào, ta mới hiểu được nỗi xót xa của Kiều khi nàng buộc phải lả lơi để mua vui cho khách làng chơi. Để vừa lòng khách, nàng phải cười cợt, lơi lả. Chỉ khi đêm tàn, tỉnh rượu Kiều mới được sống với chính mình. Lúc đó, nàng giật mình nhận ra sự thay đổi đến thảm hại của  mình :

Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh,

Giật mình, mình lại thương mình xót xa.

Nhịp thơ 3/3 trong câu lục đều đặn như sự tiến triển từ từ của thời gian. Nhưng đến câu bát, nhịp thơ xáo trộn 2/4/2 không bình thường tựa như một sự thảng thốt, hốt hoảng. Hết thời gian của một ngày, Kiều mới thấm thía nỗi cô đơn, sự thay đổi đến khủng khiếp của mình. Ba chữ “mình” lặp lại trong dòng thơ diễn tả trạng thái tâm hồn đang tan nát của nàng. Bốn chữ “thương mình xót xa” xoáy sâu vào nỗi cô đơn tủi cực của nàng. Câu thơ là lời tự thương, tự xót xa cho chính mình. Trước đó, Kiều đã nghĩ về người yêu (Tưởng người dưới nguyệt chén đồng; Tin sương luống những rày trông mai chờ), nghĩ đến cha mẹ (Xót người tựa cửa hôm mai; Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ). Giờ đây, trong cảnh ngộ cô đơn nơi đất khách quê người, Kiều nghĩ đến mình. Điều đó là hợp lý.

Khi nhận ra sự thay đổi của mình, Kiều nhớ về quá khứ và nghĩ đến hiện tại. Quá khứ thật tươi đẹp “phong gấm rủ là” nhưng hiện tại quá phũ phàng “tan nát như hoa giữa đường”, “dày dạn gió sương”, “bướm chán ong chường”. Tiếc rằng quá khứ tươi đẹp chỉ có một câu còn hiện thực phũ phàng được nói tới những ba câu. Sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại, sự lặp lại các câu hỏi tu từ diễn tả nỗi đau thân phận, nỗi đau trước sự thay đổi giá trị của con người. Con người trong trắng giờ trở nên chai sạn trước thái độ suồng sã của khách làng chơi, tấm thân ngàn vàng giờ để cho kẻ trăng hoa chơi bời chán chê.

Đau đớn, xót xa cho thân phận mình, nàng chỉ còn biết tự thương cho chính mình:  

Mặc người mưa Sở, mây Tần,

Những mình nào biết có xuân là gì ?

“mặc người” nghĩa là kệ họ, không cần biết, không quan tâm đến. “Những mình” nghĩa là riêng mình không biết đến “xuân”. Chữ “xuân” đứng tách ra một nhịp như xoáy vào nỗi cô đơn của Kiều. Với Kiều, thiên nhiên đẹp, đủ cả gió, hoa, trăng, tuyết và những thú vui, những sinh hoạt ở lầu xanh  như cầm, kì, thi, hoạ đều trở nên vô nghĩa:

- Đòi phen gió tựa hoa kề,

Nửa rèm tuyết ngậm, bốn bề trăng thâu.

- Đòi phen nét vẽ câu thơ,

Cung cầm trong nguyệt nước cờ dưới hoa.

Vì sao vậy ? Bởi vì, là người trong cuộc hơn ai hết Kiều hiểu được sự hờ hững và thái độ gượng gạo của nàng:

Vui là vui gượng kẻo mà,

Ai tri âm đó mặn mà với ai?

Câu thơ diễn tả chính xác sự hờ hững, thái độ gượng gạo của Kiều. Câu thơ Nguyễn Du viết cũng là câu thơ “viết gượng”. Do vậy, nó phù hợp với thái độ thờ ơ, lạnh lùng của Kiều khi lầu xanh. Nếu thay hình thức biểu đạt trên bằng cách: nàng nghĩ, nàng nói thì sẽ tạo nên khoảng cách giữa tác giả và nhân vật và như thế sự dẫn dắt người đọc đi vào thế giới nội tâm của nhân vật cũng không còn được tự nhiên. 

Xót xa, bẽ bàng, chán chường là tất cả những gì Kiều nhận thức được từ cuộc sống thực tại của nàng. Từ sự ý thức về thân phận, cảnh ngộ của nàng, ta có thể cảm nhận được vẻ đẹp cao cả trong tâm hồn nàng. Phải có ý thức về nhân phẩm bị chà đạp, Kiều mới có thể tự thương mình như thế, nghĩa là nàng không đánh mất ý thức, nhân phẩm trong sạch của một con người. Nếu bước chân “xăm xăm băng lối vườn khuya một mình” của nàng làm cho bao cô gái đời nay còn ngơ ngác thì “Nỗi thương mình” là bức thông điệp cảnh tỉnh cho các cô gái hãy biết trân trọng phẩm giá của chính mình.

Với tấm lòng yêu thương những kiếp người cùng khổ, những thân phận nhỏ bé giữa cuộc đời, Nguyễn Du đã viết nên những vần thơ xúc động về một kiếp người tài hoa mà bất hạnh. Nỗi đau của nàng Kiều cũng là nỗi đau chung của nhiều người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Song điều đáng quý ở họ, dù rơi vào hoàn cảnh nào, họ vẫn giữ được những phẩm chất tốt đẹp “Mà em vẫn giữ tấm lòng son”. Đó cũng chính là cái nhìn đầy nhân ái của người nghệ sĩ.

Gấp trang sách Truyện Kiều, ta vẫn nghe thấy tiếng nói tự thương mình của Kiều: tiếng nói ý thức nhân phẩm, danh dự bị chà đạp, tiếng nói minh chứng cho tâm hồn trong sáng, cao đẹp của nàng. Chiều sâu nhân đạo trong sáng tác của Nguyễn  Du đã làm cho kiệt tác Truyện Kiều có sức sống lâu bền trong lòng người đọc.

                                                                                                                                                                          H.V

 


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.