NỘI DUNG CHI TIẾT
Trọng trách của văn hóa, văn nghệ trong sự nghiệp xây dựng con người phát triển toàn diện, bảo đảm sự phát triển bền vững đất nước
12/8/2015

 

(Trích phát biểu của đồng chí Trương Tấn Sang - Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Hội thảo khoa học: “Văn học, nghệ thuật với việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam, tháng 10/2015 tại TP. Hồ Chí Minh”)

...Trước hết, chúng ta cần nhận thức bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng ta về nội hàm văn hóa, về vị trí, vai trò của văn hóa, của con người trong thời kỳ phát triển mới của dân tộc. Năm 1943, trong Đề cương văn hóa Việt Nam, Đảng ta quan niệm văn hóa bao gồm tư tưởng, học thuật (khoa học) và nghệ thuật (văn học, nghệ thuật) với vai trò: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” (Lời Chủ tịch Hồ Chí Minh).

Sau 12 năm lãnh đạo và triển khai sự nghiệp đổi mới, Đảng ta ra Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc’’. Trong Nghị quyết chuyên đề này, Đảng ta quan niệm văn hóa Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng làm giàu nền văn hóa của dân tộc ta, hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, một trong những nhân tố vô cùng quan trọng tạo ra những chiến công oanh liệt trong lịch sử dựng nước và giữ nước.

Trong quá trình tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết quan trọng này, Đảng ta ngày càng nhận thức rõ hơn văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa cần được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. Theo nghĩa rộng, văn hóa là toàn bộ giá trị vật chất, tinh thần do lao động của con người sáng tạo ra, tạo nên bản sắc của từng dân tộc, từng xã hội, làm nên các giá trị vĩnh hằng của nhân loại. Tiếp cận từ cấu trúc luận, thì yếu tố hàng đầu của văn hóa là sự hiểu biết, khả năng sáng tạo mà con người tích lũy được trong quá trình học tập, lao động và đấu tranh. Nhưng những hiểu biết của con người chỉ trở thành văn hóa khi nó trở thành nền tảng cho hành vi ứng xử của con người trong các quan hệ của con người với xã hội, với tự nhiên và với chính bản thân mình. Tiếp cận từ quan điểm giá trị, thì văn hóa là trình độ phát triển các quan hệ nhân tính của một xã hội, của mỗi con người, nó được cộng đồng khẳng định thành một hệ giá trị, mà chuẩn mực cơ bản là chân, thiện, mỹ. Theo chuẩn mực đó, chúng ta phân biệt được cái gì là văn hóa, cái gì là phản văn hóa, là vô văn hóa, thể hiện ở 3 cặp phạm trù: Đúng - sai; thiện - ác; đẹp - xấu. Cốt lõi của các giá trị văn hóa là hệ tư tưởng, vì nó giữ vai trò kết dính, định hướng các chuẩn mực giá trị văn hóa của các cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Do đó, để tiếp tục phát triển, hoàn thiện nền văn hóa đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới, chúng ta rất cần quan tâm xây dựng văn hóa chính trị, văn hóa kinh tế, văn hóa pháp luật, văn hóa thẩm mỹ, văn hóa sinh thái, văn hóa gia đình... Hiểu sâu sắc quan niệm về văn hóa, chúng ta mới làm giàu thêm tính chất nhân văn, nhân đạo, dân chủ của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng, xây dựng và hoàn thiện giá trị cao đẹp của con người Việt Nam phù hợp chuẩn mực của toàn xã hội. Đây cũng là mục tiêu, lý tưởng của chủ nghĩa xã hội khoa học: Tất cả vì con người, cho con người. Vì thế, nhiệm vụ cao đẹp của văn hóa - văn nghệ là khơi dậy, bồi đắp lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, lòng tự hào, tự tôn dân tộc; sự coi trọng đạo lý, nhân cách, lối sống... Để văn hóa trở thành động lực thì giải pháp của mọi giải pháp là phải hướng vào việc xây dựng các thế hệ con người phát triển toàn diện, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực của xã hội có chất lượng cao. Chính vì vậy, Đảng, Nhà nước ta đã nhiều lần nhấn mạnh, văn hóa phải thấm sâu vào toàn bộ các lĩnh vực của đời sống con người và xã hội.

Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã có chuyển biến tích cực, đạt được những kết quả quan trọng. Nhưng còn không ít những khuyết điểm, yếu kém, bất cập trong xây dựng con người và môi trường văn hóa. Đáng lo ngại nhất là tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và trong xã hội. Những biểu hiện đó chẳng những không được đẩy lùi, mà ở đây đó có chiều hướng gia tăng với nhiều biểu hiện cụ thể như sự phai nhạt lý tưởng cách mạng; sự phát triển chủ nghĩa cá nhân với những biểu hiện ích kỷ, cơ hội, thực dụng, kèn cựa địa vị, cục bộ, chạy theo danh lợi, tiền tài, lợi ích nhóm, tham nhũng, lãng phí, tùy tiện... Trong đời sống xã hội thì tình trạng tiêu cực xã hội, tệ nạn xã hội, tội phạm xã hội cũng có chiều hướng gia tăng. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm cho đất nước phát triển không bền vững, đặc biệt là nền kinh tế của Việt Nam ngày càng tụt hậu xa so với nhiều nước trong khu vực và thế giới. Những khuyết điểm, yếu kém và bất cập nêu trên có trách nhiệm của văn hóa, văn nghệ, rất mong chúng ta cần tự phê bình và phê bình sâu sắc. Tôi rất mừng khi thấy tinh thần này được đề cập trong một số tham luận.

Nhằm đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, phát triển kinh tế nhanh và bền vững, xây dựng nền tảng để sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, chủ động hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, các dự thảo văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đều nhấn mạnh nhiệm vụ khơi dậy mọi tiềm năng và nguồn lực của đất nước, tạo ra động lực mới, phục vụ yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Thực hiện sứ mệnh đó, chúng ta càng cần phải chăm lo phát triển văn hóa vì văn hóa tạo ra sức mạnh nội sinh; văn hóa còn là hệ điều tiết của sự phát triển.

Trong nền kinh tế thị trường, văn hóa dựa vào chuẩn mực của cái đúng, cái tốt, cái đẹp để hướng dẫn và thúc đẩy người lao động không ngừng phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật, nâng cao tay nghề sản xuất hàng hóa với năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh ngày càng cao. Văn hóa doanh nhân, văn hóa doanh nghiệp hướng dẫn, động viên các doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh, chủ động liên kết, hợp tác để tạo ra sự phát triển mạnh mẽ cả về lượng và chất, làm giàu cho mình và cho cả đất nước, làm cho đất nước ngày càng giàu mạnh, đẩy lùi các tác động tiêu cực của cơ chế thị trường.

Trong thời kỳ chủ động hội nhập quốc tế, văn hóa góp phần tăng cường sự hiểu biết, mở rộng giao lưu hợp tác nhiều mặt; giữa nước ta và các nước khác trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi. Trong quá trình đó, chúng ta hết sức cảnh giác với cuộc “xâm lăng văn hóa”, những biểu hiện vọng ngoại, lai căng lấn át bản sắc văn hóa dân tộc. Với giới văn hóa, văn nghệ của nước nhà, tôi muốn nhắc lại một quan điểm chỉ đạo rất quan trọng trong Nghị quyết 33: “Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Trong xây dựng văn hóa trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống đẹp, với các đặc tính cơ bản yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù sáng tạo”. Tôi hy vọng cuộc Hội thảo khoa học này, với nhiệt tình và trách nhiệm cao, các đồng chí sẽ đề xuất các giải pháp thiết thực, khả thi để văn học, nghệ thuật có những đóng góp tích cực hơn nữa vào việc xây dựng, hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam với 7 đặc tính cơ bản nêu trong Nghị quyết 33 tại Hội nghị Trung ương lần thứ 9 (khóa XI).

Nhằm thực hiện có hiệu quả yêu cầu đó, chúng ta cần thấu suốt hơn một số luận điểm cơ bản về văn hóa, nghệ thuật đã nêu trong Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị (khóa X): Văn học, nghệ thuật là lĩnh vực rất quan trọng đặc biệt nhạy cảm và tinh tế của văn hóa. Văn học, nghệ thuật là nhu cầu thiết yếu, thể hiện khát vọng chân, thiện, mỹ của con người, là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn  diện của con người. Văn học, nghệ thuật có vai trò rất quan trọng đối với quá trình hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách, đạo đức, lối sống tốt đẹp. Chúng ta cần phát huy ưu thế đặc thù của văn học, nghệ thuật trong nhiệm vụ cao cả là xây dựng nền tảng tinh thần xã hội. Văn nghệ sĩ không chỉ chuyên chở “đạo làm người” trong tác phẩm của mình, mà phải sáng tạo nên những hình tượng nghệ thuật có sức cảm hóa, thúc đẩy con người vươn tới sự hoàn thiện nhân cách, đạo đức, lối sống tốt đẹp theo quy luật của tình cảm, của cái đẹp, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, phấn đấu sáng tạo nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tinh thần ngày càng tăng lên của nhân dân. Phát triển sâu rộng văn nghệ quần chúng, đồng thời tập trung xây dựng, phát triển văn học, nghệ thuật chuyên nghiệp. Trên cơ sở giữ gìn, phát huy những giá trị của văn học, nghệ thuật dân tộc, tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân văn, khoa học, tiến bộ của nước ngoài; đồng thời kiên quyết ngăn chặn, làm thất bại âm mưu, thủ đoạn áp đặt, xâm lăng văn hóa của các thế lực thù địch. Đảng, Nhà nước và nhân dân ta mong mỏi các văn nghệ sĩ ngày càng sáng tạo nhiều tác phẩm phản ánh hiện thực sinh động, chân thật, sâu sắc sự nghiệp của nhân dân ta trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược, trong xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Các tác phẩm cần biểu dương, cổ vũ những nhân tố tích cực trong xã hội, những nhân vật tiêu biểu của thời đại; đề cao cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong quan hệ con người với con người, giữa con người với xã hội, với thiên nhiên; phê phán thói hư tật xấu, lên án cái ác, cái thấp hèn. Cố gắng nâng cao tính hấp dẫn, tính thuyết phục trong việc biểu dương cũng như phê phán, tất cả hướng tới nâng cao giá trị chân - thiện - mỹ. Việc hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống trong giai đoạn đầu đời của mỗi con người có vị trí đặc biệt quan trọng, đòi hỏi văn nghệ sĩ cần coi trọng sáng tạo các tác phẩm văn học, nghệ thuật cho thiếu niên, nhi đồng, gắn chặt với việc nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mỹ, dạy văn học, nghệ thuật trong hệ thống giáo dục phổ thông. Đội ngũ lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật cần được quan tâm xây dựng, phát triển cả về chất lượng và số lượng trong toàn bộ các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao, thật sự góp sức thẩm định đúng đắn các giá trị đích thực các tác phẩm văn học, nghệ thuật và giáo dục thẩm mỹ, làm tốt vai trò định hướng dư luận xã hội trong quá trình sáng tác, quảng bá, biểu diễn văn học, nghệ thuật.

Nhân đây, tôi muốn nhắc lại việc tăng cường đôn đốc, kiểm tra quá trình thực hiện các chương trình, đề án để thực hiện có hiệu quả Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị về văn học, nghệ thuật mà các ban, ngành có trách nhiệm đã phối hợp xây dựng, cần được khẩn trương thể chế hóa và tổ chức triển khai. Chúng ta chỉ có thể đưa các Nghị quyết về văn học, nghệ thuật vào cuộc sống trên cơ sở thấu suốt nhận thức và cải tiến, đổi mới việc tổ chức thực hiện. Trách nhiệm đó thuộc về các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng cùng các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Đội ngũ các nhà văn hóa, các văn nghệ sĩ có sứ mệnh cao quý là chiến sĩ xung kích trong sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Vinh dự lớn đi liền với trách nhiệm lớn! Xin chúc mừng các nhà văn hóa, các văn nghệ sĩ mắt sáng, lòng trong, có tài năng nghệ thuật và khát vọng sáng tạo mãnh liệt, góp phần xây dựng con người phát triển toàn diện, trực tiếp bồi đắp tâm hồn, tình cảm, nhân cách, đạo đức, lối sống tốt đẹp cho các thế hệ người Việt Nam, phục vụ đắc lực sự nghiệp đổi mới đồng bộ và toàn diện, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, tất cả vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh!


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.