NỘI DUNG CHI TIẾT
Đồng điệu trong nhịp đập con tim
8/24/2017

Đọc “Nhịp đập con tim” của nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Dương Huy Thiện  (Nxb Hội Nhà văn, 2017)

  NGUYỄN HƯNG HẢI

 

Ngay trong “Lời nói đầu”  của “Nhịp đập con tim”, nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Dương Huy Thiện đã bộc bạch: “Tôi không có ý định làm thơ và cũng chẳng bao giờ nghĩ rằng mình sẽ có thơ hay. Nhưng có lúc thơ vô tình đến, gợi nhớ, gợi thương, gợi kí ức xa xăm khiến tôi rung động, vui thích, chợt vui, chợt buồn,... thì đặt bút tập chắp vần, cốt sao ghi chép lại cuộc sống muôn hình vạn trạng với mong muốn: điệu tâm hồn đi tìm hồn đồng điệu mà lại thuyết phục được, chinh phục được những tâm hồn không đồng điệu, còn làm thế nào để mỗi chữ, mỗi lời giằng buộc, xoắn quyện hồn tôi với buồn vui mơ hồ xa xăm không dứt... thì quả là quá xa vời với tôi...”.

Khiêm tốn mà nói vậy thôi, chứ xem vào những gì mà ông gửi gắm trong “Nhịp đập con tim”, trái tim học trò của tôi cũng rung lên như lá non trước gió xuân vậy. Dù chỉ là những ghi chép lại, như ông giãi bày nhưng vẫn lấp lánh một vẻ đẹp nhân cách, của một người thầy, một nhà nghiên cứu văn hóa tên tuổi của vùng đất Tổ cội nguồn.

Có lẽ cũng bởi vậy mà tôi đã như cùng chung nhịp đập với ông, cùng đồng điệu với ông, chia sẻ với ông trong những nỗi niềm, những tâm sự, những nhắn gửi...

Cả cuộc đời tâm huyết với nghề dạy chữ, dạy làm người và chăm chú vào công việc nghiên cứu văn hóa dân gian, ông đã có đóng góp không nhỏ vào sự nghiệp trồng người và thắp sáng lên ngọn lửa của văn hóa cội nguồn.

Trong hành trình ấy, trái tim ông đã không ít lần rung lên trước vẻ đẹp ngoại giới và những rạo rực, đam mê tự tầng sâu của ý thức. Vào những lúc như thế thơ đã đến với ông và ông đã đến với thơ; thơ như là “quãng nghỉ” để ông tiếp thêm năng lượng tiếp nhận được từ văn hóa dân gian giữa hai cuộc điền giã.

Tưởng như tính mực thước của nghề nghiệp sẽ chi phối, và là rào cản mọi vượt thoát nhưng qua bạn bè và đồng nghiệp, tôi biết, ông là người không chịu khuất lấp, mãi như con chữ chỉ đi trên một dòng kẻ thẳng; bởi từ thời trai trẻ, dạy học ở cấp 3 Tam Nông, ông đã: “Nước Hữu Hà vừa trong vừa mát/ đường Hữu Hà lắm cát dễ đi/ gái Hữu Hà vừa duyên vừa đẹp...”. Đấy là năm 1962, còn bây giờ thì sao? Xin các bạn xem vào khổ thơ này: “Tám ba - bảy mốt vẫn chưa già/ chiều tà, tâm huyết còn sục sôi.../Tu nhân tích đức xây nòi giống/ Phu thê trọn đạo vẹn tình đời”.

Năm tháng có thể làm phôi phai đi tất cả, nếu không biết trân trọng, giữ gìn những gì tốt đẹp nhất còn lưu giữ trong kí ức. Với ai, tôi không biết, nhưng với thầy Dương Huy Thiện, tôi tin, ông là một giá trị đích thực của văn hóa cội nguồn: “Dù là một ánh sao chiều/ Xin còn “mười sau trăng treo” giữa trời/ “Cầu vồng bảy sắc” muộn mòi!/ Phút giây che chắn mảnh - đời - bão - giông/ Trước tan biến... vẫn xin là trời trong”.

Thơ hay không lụy ở đề tài, đúng như nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Dương Huy Thiện trong tự hỏi “Thơ là gì?” đã trả lời: “Rõ ràng thơ ở trước mặt ta, trong đầu ta, phập phồng với nhịp đập trái tim ta, vậy mà chẳng ai trả lời được đầy đủ ngọn ngành, kể cả những bậc thi bá, những nhà nghiên cứu uyên thâm”.  Bởi với thơ, ngoài chữ phải còn chữ, trong ý này còn phải có ý khác... Làm thơ hay đâu có dễ, miễn có một tâm hồn lúc nào cũng Đẹp như thơ là đã quý lắm rồi.

Biết là rất khó nên hình như nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Dương Huy Thiện bao giờ cũng rất khiêm tốn, ngay cả trong tâm sự này: ”Trên bốn mươi năm với mái trường/ Với nghề yêu quý nặng yêu thương/ Suốt đời làm việc không ngơi nghỉ/ Hạnh phúc - học trò khắp bốn phương”.

Còn cao quý gì hơn được làm nghề dạy học, một nghề mà được cả xã hội đều trân quý “Thưa thầy...”. Hơn bốn mươi năm đứng trên bục giảng, trái tim ông thao thức điều gì, hãy lắng nghe từng nhịp trong thổn thức, đầy hãnh diện này: “Trường của ta/...Không ngủ say trên vòng hoa chiến thắng/ Hãy liêm chính giữ lòng trong sáng/ Trường của ta không mua bán chữ nghĩa/ Chân lý không ở tiền bạc, hư vinh”.

Có thể chưa thi sĩ lắm trong những câu thơ như trên nhưng vì nó là tư cách, tâm thế của một người thầy nên nó dẫn dụ được, cảnh tỉnh được lớp lớp các thế hệ học trò đi theo Cái Đẹp, sống vì Cái Đẹp. Cái Đẹp là chân lý nên dù sau này có đi đâu, làm gì thì cũng vẫn luôn nhớ về trường xưa lớp cũ, nhớ về người thầy đã từng dạy dỗ mình... Không biết có ai đồng điệu với tôi không, nhưng từ thẳm sâu lòng mình với những người thầy, tôi luôn tự nhắc nhủ mình bằng hai tiếng: Tạ ơn...! Và hình như, nhớ đến Quê hương, bên cạnh những người thân yêu ruột thịt, ai cũng luôn nhớ về những người thầy đã từng dạy dỗ mình từ thưở chữ O, chữ A; còn một khi đã không nhớ đến chữ thầy (với đúng nghĩa của nó) thì dù có làm đến chức vụ gì “Cũng không lớn nổi thành người”?!

Tôi như nghe được trong nhịp tim đang thổn thức của ông những ùn tấp của hoài niệm như không bao giờ có thể thay đổi được, không có gì có thể làm mờ phai: “Lại dạy học/ Và chỉ làm thơ/ Tôi lại đẽo gọt người/ Tôi lại đẽo gọt tôi”.

Những năm dạy học ở Tam Nông nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Dương Huy Thiện đã để lại được những câu thơ như khắc như chạm như cứa vào lòng người: “Văn Lang khuếch khoác hơn mọi làng nói khoác/ Mà lý sự cũng hơn mọi làng lý sự/ Cấp trên hô hào chống tiêu cực/ Người Văn Lang cười xòa bảo: / Các bác bớt tiêu, chúng em bớt cực”.

Trong cái khuếch khoác mà ông từng nghe được từ làng Cười (Văn Lang) không phải không có cái lõi là sự thật, bởi trong tiếng cười ấy có nước mắt của ước mơ, khát vọng: “Tiếng cười bật ra từ câu khuếch khoác/ Củ sắn Văn Lang xuyên đường 24/ Hạt xôi dẻo dính gà, dính vào ngọn tre/ Cây sim thì bảy tám người khiêng/ Cây rau dền cao hơn cây thông ngàn tuổi/ Trèo lên lưng chừng thấy cột cờ Hà Nội”.

Khuếch khoác cả làng như thế mà không ai lừa nhau. Bao đời nay vẫn vậy. Bởi ở đấy nhà giáo, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Dương Huy Thiện đã đọc được: “Tam Nông - những con đường truyền thuyết/ nơi quân Tản Viên đánh đuổi giặc qua/ Nơi trống giục quân Hai Bà dậy đất/ Nơi trống nghĩa quân gióng giả còn vang/ Nơi nguy nga Văn Miếu, núi Trúc xa/ Nơi bốn mùa rực rỡ cột cờ xưa/ Nơi cánh rừng Cổ Tiết in dấu Bác Hồ qua”. Và ông đã được tiếp thêm năng lượng từ vùng đất văn hóa này để ý thức hơn trong từng nghiên cứu về văn hóa cội nguồn và trong mỗi câu thơ, bài thơ ông sáng tác về sau này.

Trong từng nhịp đập của con tim nghe như có cả lời yêu thương, tiếng sóng vỗ về dội lên từ những kỉ niệm, từ trong kí ức, của những: “Bâng khuâng bến Bâng/ Mênh mang Bến Đá/ Thâm nghiêm đền Đõm/ Linh thiêng Trù Mật/ Thăm thẳm Kính Thiên/ Rộn rã chợ Mè.../ Cảnh Phú Thọ muôn phần tú lệ/ Thơ tạo hóa khen ai khéo vẽ/ Dấu chữ thành hoang vẫn chưa mòn/ Núi trải màu xanh trùm lũy cổ/ Nước tuôn giải trắng trộn dòng son/ Đất Vua Hùng tự cổ vẫn còn đây/ Xưa Hùng Vương, Phong Châu, Âu Cơ/ Nay Trường Thịnh, Thanh Minh, Văn Lung, Hà Lộc/ Lung linh ánh điện, rộn rã tàu xe/ Gióng giả trống trường Hùng Vương, Cao đẳng.../ Vang vọng lời Bác/ Rạng rỡ cờ Đảng/ Nên cảnh sinh người/ Khí phách hiên ngang/ Phú Thọ/ Địa linh/ Nhân kiệt...

Cũng như những bài thơ ông viết về Tam Nông, viết về thị xã Phú Thọ là nơi ông từng gắn bó nhiều năm, thơ viết về Quê hương, Đất nước, viết về gia đình, viết về vợ con, đồng nghiệp bạn bè của ông, cũng như tình cảm con cái, bạn bè dành cho ông suốt mấy chục năm qua luôn thấm đẫm tình yêu thương, nhân ái và kính trọng.

Tôi biết, “Nhịp đập con tim” có thể không vang vọng, không ám ảnh bằng những công trình nghiên cứu về văn hóa dân gian của ông nhưng nó được viết ra bằng cả trái tim, viết bằng cả một đời mê đắm đi theo cái Đẹp nên nó gọi về được những đồng điệu của những trái tim... Mỗi chữ, mỗi lời vì thế như cứ xoắn quyện vào nhau, cứ bâng khoâng như đang đi trong mùi hương long não vậy.

                                            N.H.H


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.