NỘI DUNG CHI TIẾT
NHỮNG MẢNH VỠ SỐ PHẬN
10/26/2017

(Đọc “Trượt theo lời nói dối” tiểu thuyết của Đỗ Xuân Thu, Nxb Hội Nhà văn, 2017)

                                                             BÙI VIỆT THẮNG


Truyện ngắn
Ấy là giọt nắng (Báo Văn nghệ số 14, ra ngày 8-4-2017) của Đỗ Xuân Thu có cái nét gọn ghẽ, nó khá tiêu biểu cho sở trường của người viết - quen nhìn những cái “vừa khoảng”. Nhưng lại có cái kết không tuân thủ truyền thống khi cô gái Trang - nhân vật chính - có con với chú rể (sau khi dì ruột, vợ của chú mất). Một số bạn đọc đã có những ý kiến trái chiều về truyện này, trong phạm vi tôi nghe được. Riêng tôi thì cứ nghĩ, văn chương không nhất thiết phải đúng như cuộc đời. Văn chương chỉ là những giả định, mỗi người khi tiếp cận tác phẩm sẽ có một “văn bản” của riêng mình tùy vào trình độ, sở thích, hay nói rộng hơn là tùy vào mỹ cảm cá nhân do trải nghiệm sống và quan trọng hơn là trải nghiệm văn hóa. Mỗi người viết có một cái “tạng” văn riêng, chính vì thế văn chương mới trở nên phong phú, đa dạng, phức tạp, thậm chí mâu thuẫn trong sự thống nhất biện chứng.

Ấn tượng về Ấy là giọt nắng đã theo tôi khi đọc tiểu thuyết Trượt theo lời nói dối - tiểu thuyết “mới ra lò” của Đỗ Xuân Thu. Cuộc đời rõ ràng không phải là một dấu cộng đơn giản (1+1=2). Con người không phải là những thông số cứng nhắc. Cuộc đời thời nào cũng vậy đều là “nước mắt soi gương” cả. Đã qua rồi cái thời nhìn cuộc đời và con người như một công thức lúc nào cũng chỉ có “yêu căm chiến lạc” (yêu thương/căm thù/chiến đấu/lạc quan) như cách các thầy cô vẫn thường dạy học trò trong nhà trường phổ thông trước đây.

 Cuộc đời này phải chăng là tập hợp của những “mảnh vỡ số phận”? Cái gọi là “số phận con người” trước đây hễ nói ra sẽ lập tức bị quy kết về quan điểm, lập trường. Trước đây chúng ta ý chí luận nên tin tưởng một cách ngây thơ rằng không có cái gọi là hoàn cảnh quyết định tính cách, chỉ có tính cách luôn luôn đứng cao hơn hoàn cảnh, anh hùng tạo thời thế chứ không có thời thế tạo anh hùng. Thậm chí có người còn hoang tưởng rằng “thay trời đổi đất sắp đặt lại giang san đi lên chủ nghĩa xã hội”, như cái khẩu hiệu của một ông cán bộ cấp huyện ở miền Trung trương lên khắp hang cùng ngõ hẻm ở địa phương mình dạo nọ.

Thanh, Thủy, Mai - một nam hai nữ như là ba nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết Trượt theo lời nói dối, tôi nghĩ, không ai xấu, không ai có lỗi, không ai đáng phê phán cả trong câu chuyện tình tay ba oái oăm, nói như dân Nam Bộ là “tréo ngoe” này. Nhưng riêng tôi vẫn thấy họ dẫu “ba chìm, bảy nổi, chín lênh đênh” vẫn cứ đáng thương, đáng yêu, đáng đồng cảm và đáng sẻ chia. Vì sao? Vì họ là con người. Nhà văn nào đó, một lần nào đó đã thốt lên “Ôi! Con Người! Hai tiếng đó vang lên mới tự hào làm sao!”. Đúng thế. Con người trong cuộc bể dâu, trong cõi người ta, thời nào thì cũng đắm chìm trong “ái, ố, hỉ, nộ, tham, sân, si”. Thời nào thì cũng “trải qua một cuộc bể dâu/ những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. Làm sao thoát được số phận!

Thanh - nhân vật nam chính, một người đàn ông “vào trong phong nhã ra ngoài hào hoa” đã lọt vào mắt xanh của Thủy. Thế rồi trai tài, gái sắc đã bện kết họ thành duyên vợ chồng. Họ có hai mặt con với nhau. Tưởng như không có gì có thể chia cắt được họ. Vì hôn nhân của họ được xây đắp trên tình yêu. Nhưng cuộc đời mấy ai học hết chữ ngờ. Đó chính là những khúc ngoặt của số phận. Nếu Thanh không vào công tác miền Nam, nếu Thanh không bị tai nạn (mà họa thì “vô đơn chí”, phúc thì “bất trùng lai”), nếu khi cận kề cái chết không có Mai cưu mang, thì chẳng có chuyện gì xảy ra. Không có chuyện tan đàn sẻ nghé. Thanh không phải trong cơn mềm yếu, cũng không phải là người thiếu chung thủy với vợ con, mà là vì hoàn cảnh xô đẩy, vì cái tình nghĩa với Mai mà đã nên vợ nên chồng với cô gái gốc Bắc, định cư ở miền Nam. Sai về luật pháp (vi phạm Luật Hôn nhân gia đình). Nếu ở ngoài đời thực, khi chuyện lộ ra thì anh Thanh phải chịu kỷ luật bằng một hình thức nào đó. Tất nhiên! Nhưng ở đây trong nghệ thuật thì đôi khi cái phi lí lại thắng cái hợp lí. Vì có vợ con trong miền Nam nên anh Thanh cố tình giấu họ hàng, vợ con ngoài miền Bắc. Anh trượt theo lời nói dối. Nhưng cái kim trong lọ lâu ngày rồi cũng có khi lộ ra. Mọi chuyện cuối cùng đều dưới thanh thiên bạch nhật. Cái trường đoạn Mai và Thanh đưa con cái ra Bắc trình diện họ hàng và “chị cả” (tức Thủy) được miêu tả thật hay. Không có cuộc đánh ghen thế kỷ giữa “hai sư tử”, không có chuyện “không ăn thì đạp đổ”. Cuối cùng thì cái tình, cái nghĩa đã giúp cho mỗi bên biết cách ứng xử trong người có ta và ngược lại. Hóa ra là, hòa hiếu, làm hòa với người khác là cách ứng xử tốt nhất giúp con người đi qua những bĩ cực để đến được thái lai!?

Có vẻ như để tháo cái kíp nổ này cho thật an toàn, ở cuối tiểu thuyết, tác giả đã để cho nhân vật Thanh chết vì bị ung thư (khi còn trẻ, chỉ mới năm mươi sáu tuổi, bây giờ thì gọi là chết trẻ, lá xanh thì rụng trước lá vàng). Cái chết này về nguyên tắc đạo đức là có thể hóa giải tất cả, vì “nghĩa tử là nghĩa tận”? Lúc này thì không phải chỉ có hai họ, mà là cả ba họ, đều vì tương lai con em chúng ta, sẽ sẵn sàng hợp tác, hợp lực, hợp tình chăm lo cho người còn sống - đó là lớp con cháu tương lai. Đó là cái nhìn thấu triệt nhân văn trên cảm hứng tương lai, xóa bỏ quá khứ đôi khi không như ý, thậm chí bùng nhùng. Phải chăng đó chính là triết lí của tác phẩm? Rất may không phải là một thứ “triết lí vặt” mà những người viết mới vào nghề văn non tay thường hay đắp điếm cho tác phẩm của mình. Lại nữa, Đỗ Xuân Thu, như tôi biết, cũng đã trải qua trường văn trận bút. Đã có thành tựu chữ nghĩa không thể nói là nhỏ.

Viết tiểu thuyết là cả một thử thách lớn đối với bất kì tác giả nào có ý định dấn thân vào con đường văn chương. Đỗ Xuân Thu đã nhận được nhiều giải thưởng về ký, thơ, truyện ngắn với 25 đầu sách các thể loại. Anh rất giàu trí tưởng tượng. Tuy nhiên, Trượt theo lời nói dối gây cảm giác về một câu chuyện có thật thì phải? Đọc Đỗ Xuân Thu, riêng tôi thấy anh “duy tình” khi viết. Đúng thế chăng? Đúng là “một trăm cái lí không bằng một tí cái tình”. Rõ ràng sự viết là tuân thủ “mệnh lệnh” của trái tim. Nhưng khi tác phẩm hoàn tất thì phải có sự can thiệp, kiểm soát của lí trí. Có lẽ vì thế mà đọc Trượt theo lời nói dối, nếu đôi chỗ có cái cảm giác chông chênh, là vì ở những chỗ đó, theo tôi, tác giả trượt theo... cái tình?

Có thể sau cuốn tiểu thuyết này, tôi nghĩ, Đỗ Xuân Thu nếu tiếp tục viết tiểu thuyết thì sẽ có nhiều kinh nghiệm hơn khi đã thu nhận được phản hồi tích cực từ những bạn đọc có kinh nghiệm - những người luôn theo sát và khách quan khi họ thấu hiểu và tin tưởng, kì vọng vào một cây bút giàu nội lực văn chương của miền đất Tổ.

                                            B.V.T


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.