NỘI DUNG CHI TIẾT
Không nên thoát ly văn bản khi giảng thơ trong văn học nhà trường
12/4/2017

                                                                                HOÀNG THẠCH MINH

 

Kể từ khi bài thơ “Sóng” của nhà thơ Xuân Quỳnh được đưa vào SGK ngữ văn lớp 12 THPT, thì trên diễn đàn văn học nhà trường đã có rất nhiều các chuyên gia văn học viết lời giảng bình để cung cấp văn mẫu cho học sinh.  Xét về nội dung bài thơ, thì hầu hết các bạn viết ai cũng cho rằng, Sóng là lời bộc bạch giãi bày tâm trạng của người con gái khi đến với tình yêu. Song, khi đi vào tìm hiểu tác phẩm thì lại chẳng mấy ai khám phá đến tận cùng những diễn biến tâm trạng thực của nhân vật trữ tình. Bởi lẽ người bình còn chưa thực sự bám vào văn bản khi bình thơ. Ở phương diện bài viết này, chúng tôi xin nêu ra một cách giảng là không nên thoát lý văn bản khi giảng thơ trong nhà trường.

Ví dụ về khổ thơ đầu:     

Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ

Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể

Khổ thơ này, nhà thơ đã cho ta thấy hai biểu hiện tâm trạng của người con gái khi đến với tình yêu.

Một là ngay từ đầu, người con gái đã vô tư thú nhận cái rạo rực của trái tim mình, một trái tim đang thao thức và cháy bỏng niềm khao khát yêu đương. Cứ như tình ý của cô, thì khi đến với tình yêu, con sóng lòng trong ai mà chẳng giống như nhịp vỗ của những con sóng ngoài biển khơi kia: Dữ dội và dịu êm/ Ồn ào và lặng lẽ.

   Cái nhịp vỗ của những con sóng ngoài biển khơi vốn dĩ luôn đầy biến hóa. Khi thì nó vẫy vùng gào thét, lúc nó lại dìu dặt hát ca; khi thì dữ dội, lúc lại dịu êm; khi ồn ào, lúc lại lặng lẽ. Đó có phải cũng là cái nhịp vỗ bấn loạn của con sóng trong lòng người con gái, mà ở đó, ta nhận ra cả cái thất thường tính khí, cái trái tính, trái nết của kẻ đang yêu. Tâm tính của người con gái ấy trong nhưng phút giây rạo rực, khi thì cồn cào như bốc lửa, lúc lại thâm trầm như mặt hồ lặng sóng. Khi chợt nóng, lúc lại chợt lạnh; thoắt buồn, thoắt vui, tươi héo từng giờ ; đang yêu đấy lại giận hờn ngay đấy. Nhưng đó là một tâm hồn yêu chân thành và tha thiết. Bởi lẽ, dù có dữ dội cũng trở lại dịu êm, dù có ồn ào cũng trở lại lặng lẽ. Sau mọi giận hờn, oán trách, hoài nghi vẫn là một niềm tin yêu, thương nhớ và hy vong.

 Hai là, sau những phút giây rạo rực, người con gái với bản lĩnh cứng cỏi của mình, đã ngay lập tức bày tỏ niềm khao khát được tháo cũi xổ lồng, được giải thoát mình khỏi cái không gian chật hẹp của những quan niệm lỗi thời về tình yêu: Sông không hiểu nổi mình/ Sóng tìm ra tận bể.

Là một phụ nữ vừa giàu khát vọng, lại vừa có bản lĩnh, Xuân Quỳnh không bao giờ chịu giam mình trong cái không gian chật hẹp ấy. Có phải vậy, mà lời giãi bày của chị lại vang ngân như một lời tuyên cáo: Sông không hiểu nổi mình/ Sóng tìm ra tận bể.

Người con gái trong Xuân Quỳnh đã tuyên bố “sóng tìm ra tận bể” là lúc người con gái ấy quyết giã từ khỏi cái nơi mà ngay cả đến cha mẹ, dòng tộc, họ hàng, xóm mạc, cho đến cả một tổ chức hay đoàn thể nào đó của một thời ấu trĩ cũng không hiểu được niềm khao khát của mình. Nếu những con sóng quyết ra với trùng dương bao la để được thỏa sức vẫy vùng, thì người con gái cũng quyết ra với biển đời rộng lớn để tìm kiếm một tình yêu cao đẹp gắn liền với quyền sống chính đáng của người phụ nữ trong thời đại mới. Thứ tình yêu mà ở đó, người ta yêu nhau để được thỏa mãn mọi sở thích, được thực hiện ước mơ và hoài bão, được cống hiến và sáng tạo, được  sống cho  hết mình, sống cho đã đầy, sống cho no nê thanh sắc của thời tươi (Xuân Diệu). 

Về một khổ thơ tiếp theo:

Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau

Theo chúng tôi thì, nên hiểu nội dung và ý nghĩa của khổ thơ trên như sau:  Khi hai trái tim đã hòa làm một, thể nào người con gái chẳng có lúc sống lại những khoảnh khắc riêng tư của hai kẻ yêu nhau. Ở đó khi được nép mình vào vòng tay âu yếm của người bạn đời, biết đâu người con gái chẳng cất lên những lời thỏ thẻ: Anh ơi, tình yêu là gì anh nhỉ? Nó từ đâu đến hả anh? Chúng mình yêu nhau từ khi nào, anh có biết không? Còn em, em cũng không biết nữa. Em chỉ biết, lúc này chúng mình đang là của nhau, phải không anh?

Rõ ràng những lời tình tự thỏ thẻ ấy chỉ là những tiếng yêu của một tâm hồn đang say đắm. Mà khi cất lên những lời tình tự ấy, người con gái chỉ muốn được ru mình trong cái điệp khúc ngất ngây của hạnh phúc tình yêu, chứ không cần nghe một lời đáp lại. Và càng không có ý định đi tìm ngọn nguồn bí ẩn hoặc cắt nghĩa cái huyền diệu của tình yêu. Chẳng qua những lời tình tự ấy vốn ủ sẵn mầm thơ, để rồi khi đứng trước cái mênh mang của biển rộng và gió trời, vào cái khoảnh khắc gặp gỡ và hòa điệu giữa cảnh vật và lòng người, nhà thơ đã mượn cảnh để kích hoạt cho cái mầm  ấy thăng hoa thành những vần thơ đẹp ngân vọng giữa lòng đời đó thôi.

Về khổ thơ tiếp theo:  

Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

Mây vẫn bay về xa

Theo chúng tôi thì, nên hiểu khổ thơ trên như sau:  Xuân Quỳnh viết bài thơ “Sóng” vào thời điểm khi nhà thơ đã từng một lần nếm trải sự đổ vỡ trong tình yêu. Dẫu sự đổ vỡ ấy không làm nguội tắt ngọn lửa khát vọng trong tâm hồn, nhưng Xuân Quỳnh đâu dễ đã dứt bỏ được nỗi ám ảnh về cái mong manh của tình yêu: Cuộc đời tuy dài thế/ Năm tháng vẫn đi qua/ Như biển kia dẫu rộng/ Mây vẫn bay về xa.

Xem ra những vần thơ tinh tế trên đây chỉ có thể được cất lên từ đáy lòng của một phụ nữ đã từng khổ đau vì sự đổ vỡ. Nó chứa đựng cái nhạy cảm của tâm hồn người con gái trước những gì là nhỏ bé mong manh. Rõ là, một khi đã đã mang nỗi ám ảnh về sự đổ vỡ, tàn phai thì nhìn vào bất kể vật thể nào nơi thế giới xung quanh, cho dù vật thể ấy to lớn rộng dài đến mấy, thì những người con gái đa cảm như Xuân Quỳnh, cũng chỉ thấy chúng rất nhỏ bé mong manh mà thôi. Ví như cuộc đời con người Tuy dài thế (hữu hạn) nhưng so với năm tháng vĩnh hằng - Năm tháng vẫn đi qua (vô hạn) thì quãng thời gian trăm năm của mỗi cuộc đời người cũng có đáng kể gì đâu. Cũng như Biển kia dẫu rộng (hữu hạn) nhưng so với cái bao la của vũ trụ không cùng Mây vẫn bay về xa (vô hạn) thì biển kia, chẳng qua cũng chỉ là một thực thể nhỏ bé mong manh như không hề tồn tại mà thôi. Vậy thử hỏi, tình yêu của những thân phận người bé nhỏ trên cõi nhân tình này có gì mà chẳng nhỏ bé mong manh, chẳng dễ phai tàn đổ vỡ.

Trên đây, chúng tôi nêu ra một cách giảng về bài thơ “Sóng” của Xuân Quỳnh. Và theo chúng tôi thì khi dạy văn, bình thơ ta nên bám sát vào văn bản để giảng dạy sẽ tốt hơn cho học sinh.       

                                              H.T.M

 


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.