NỘI DUNG CHI TIẾT
Một cây bút dung dị của vùng quê đất Tổ
1/12/2018

(Đọc tập “Quê hương và bầu bạn” - Nguyễn Hữu Nhàn - Hội LHVHNT Phú Thọ - 2017)

                                                            Vũ Thị Thanh Minh

 

Nhân dịp nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn - Trưởng Chi hội nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ tròn 80 tuổi, Hội Liên hiệp VHNT Phú Thọ phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, giới thiệu tập sách “Nguyễn Hữu Nhàn - Quê hương và bầu bạn” do Hội Liên hiệp VHNT Phú Thọ xuất bản năm 2017. Nhiều bài viết, tham luận của các nhà văn trong và ngoài tỉnh đã gửi đến thể hiện niềm kính trọng đối với nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn. Tạp chí VNĐT xin chọn đăng một trong những bài viết đó là “Một cây bút dung dị của vùng quê đất Tổ” của tác giả Vũ Thị Thanh Minh và bài thơ “Dám và không dám” của nhà thơ Nguyễn Đình Phúc. Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

 

Nguyễn Hữu Nhàn là nhà văn đã thành danh của văn học Việt Nam đương đại nói chung, của nền văn học nghệ thuật Phú Thọ nói riêng. Trong các lĩnh vực như: tiểu thuyết, truyện phim, khảo cứu văn hóa dân gian, bút ký, tạp văn... thì ở lĩnh vực nào ông cũng thu được những kết quả nhất định. Tập sách “Quê hương và bầu bạn” (truyện ngắn, ký, tạp văn) do Hội LHVHNT Phú Thọ xuất bản đã khẳng định tài năng của nhà văn.

Các truyện ngắn trong tập sách có sức hấp dẫn độc giả. Kết cấu ngắn gọn, logic. Các nhân vật mỗi người một vẻ nhưng có cá tính, điển hình cho một lớp người trong xã hội. Mỗi nhân vật đều gánh trên vai mình một trách nhiệm lớn lao, trở thành “Con mắt, tiếng nói, lỗ tai”... của nhà văn trước cuộc đời. Phần lớn các nhân vật chính trong các truyện ngắn là những con người tiến bộ, có ý thức làm giàu cho gia đình, quê hương, xây đắp mối quan hệ gia đình, làng bản ngày càng tốt đẹp trong thời đại cả nước đang bước vào hội nhập, mở cửa giao lưu với thế giới. Nhà văn ca ngợi cái tốt, phê phán cái xấu rất hóm hỉnh, pha chút hài hước nhưng khéo léo, tế nhị. Ông dựa trên sự hiểu biết những phong tục, tập quán, truyền thống của các dân tộc người Kinh, Mường, Dao... sống trên đất Phú Thọ để viết về họ. Tâm tư, tình cảm, tính cách của các nhân vật hiện lên qua những chân dung nghệ thuật hấp dẫn, không giáo điều, nhàm chán. Các chi tiết trong các truyện ngắn gọn, mạch lạc, liên kết với nhau làm nổi bật lên chủ đề của tác phẩm. Tác giả thường chọn các cảnh hẹp như ngôi nhà, một làng bản nhỏ xa xôi, hẻo lánh, thậm chí chỉ một gian buồng ngủ... Nhưng tất cả những chu cảnh hẹp đó đều trở thành điển hình cho những con người, làng quê vùng đất Tổ trong thời kỳ giao thoa cũ - mới. Ông có tài trong việc lựa chọn những tình huống độc đáo, mới lạ để dựng truyện như: hai đứa trẻ trong truyện “Tiếng dế” gặp nhau trong tình huống dở khóc, dở cười: Hai đứa trẻ cùm chân cho nhau mà vẫn vô tư hát karaoke. Hay tình huống người mẹ chồng trong truyện ngắn “Quanh buồng ngủ” đã dùng cây sắn khô gác lên ghế trước cửa buồng con trai và con dâu để cấm họ yêu nhau vì bà đã quá khốn khổ, không được yêu thương nên bà cũng không muốn cho con dâu hạnh phúc. Mâu thuẫn trong các truyện ngắn được đẩy lên đỉnh điểm, đồng thời nút thắt của các câu chuyện được mở ra, người đọc hiểu dụng ý của tác giả. Cách kết thúc truyện có hậu hợp với lòng người từ xưa đến nay. Cách hư cấu truyện tinh luyện, văn phong dung dị gần với đời thường. Vì thế truyện ngắn đọc như thật. Nhà văn đã hóa thân vào nhân vật. Người đọc tưởng như gặp các nhân vật rất quen mà rất lạ thường ngày đâu đó xung quanh mình. Theo tôi, nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn đã có một số truyện ngắn hay như: “Cha con Cật Lực”, “Tiếng dế”, “Quanh buồng ngủ”, “Bản tình ca Tây Bắc”...

Ông không những viết truyện ngắn thành công, với thể loại bút ký ông đã có những hiểu biết sâu sắc. Nhà văn đã dày công sưu tầm tư liệu trong các lĩnh vực chuyên môn khác nhau: Ngành bảo vệ thực vật Vĩnh Phú, kiến thức về Bắc Kinh, Thâm Quyến, nông thôn Trung Quốc, các danh nhân, kiến trúc sư, nhiếp ảnh gia, khảo cổ học, phân bón hóa học, làng quê Việt Nam: Đền Hùng, Thanh Sơn, Thanh Thủy, Tam Nông, Cà Mau, đặc biệt là làng quê Tứ Xã quê ông... với những nét văn hóa riêng biệt. Trong các bút ký của ông, các số liệu, tên đất, tên làng, tên núi, tên sông của Phú Thọ nói riêng, đất nước Việt Nam nói chung và cả của nước ngoài đều rất sinh động, ám ảnh bạn đọc. Bút ký của ông có nhân vật, có cốt truyện. Đó là những cốt truyện có thật, những nhân vật có thật trong cuộc đời, trong những lần ông đi tham quan du lịch, được trực tiếp gặp họ. Vì thế nó có sức cảm hóa, lan truyền đến bạn đọc tình yêu nghề nghiệp, yêu quê hương, đất nước, làm chủ tương lai, khát vọng vươn lên làm giàu cho gia đình, xã hội trở thành những công dân chân chính trong thời đại mới của thế kỷ XXI. Qua bút ký, người đọc nhận ra tấm lòng chân thành của ông với quê hương, bè bạn, trân trọng những gì họ đã làm được. Mặc dù các nhân vật trong bút ký chưa có cá tính điển hình, nhưng họ đều là những con người chân chính trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, kỹ thuật, kinh tế... Họ là những con người đang tiên phong trong công cuộc đổi mới đất nước Việt Nam. Nhiều bút ký của Nhà văn đã có những giá trị như những tư liệu sống quý giá giúp cho các thế hệ độc giả muốn tìm hiểu, nghiên cứu về những lĩnh vực mà mình chưa hiểu sâu. Ông đã viết nhiều bút ký hay như: “Tam Nông ngày mới”, “Chuyện làm ăn”, “Tản mạn về Trung Quốc”, “Những người đi tiên phong”... Đặc biệt, tinh thần lạc quan vui sống, tin vào mình, vào bè bạn, vào sự phát triển đi lên của đất nước trong các bút ký đã gieo vào lòng độc giả mầm sống mới xanh tươi một cách tự nhiên. Bút ký của ông vừa có giá trị hiện thực sâu sắc, vừa có giá trị lãng mạn nhân văn độc đáo. Chúng ta nên đọc kỹ những bút ký của Nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn để suy ngẫm, rút ra những hàm ý sâu xa mà Nhà văn muốn gửi đến các độc giả. Ông không chỉ ghi chép các sự kiện như một người thư ký trung thành của thời đại mà ông đã lựa chọn, sắp xếp, đánh giá bình luận các sự vật, sự việc, sự kiện đó để bộc lộ tư tưởng, tình cảm của mình. Nhà văn đã thổi linh hồn mình vào chúng, khiến cho chúng từ trong trang sách bước ra cuộc đời, cất lên tiếng nói của riêng mình âm vang cùng thời đại.

Tạp văn là cách viết tùy thích và ngẫu hứng nhưng không phải bạ đâu viết đó một cách tùy tiện. Nguyễn Hữu Nhàn đã thành công trong cách viết tạp văn. Tạp văn của tác giả thực chất là những tùy bút có giá trị. Điều đó đã khiến cho bạn đọc nể phục, ngưỡng mộ trước tinh thần lao động nghệ thuật nghiêm túc của ông. Ông viết tạp văn rất thoải mái. Nhiều chi tiết trong tác phẩm tưởng như không liên quan với nhau. Mỗi chi tiết trong tác phẩm giống như một cây bài trong cỗ bài Tam Cúc hoặc Tú Lơ Khơ hoặc một quân trong bộ cờ tướng chẳng hạn. Đứng một mình, nó vẫn có ý nghĩa, vị trí nhất định. Khi nó được xâu chuỗi trong một cỗ bài thì càng có giá trị tổng thể lớn, thậm chí nó có thể tạo nên những thế trận biến hóa với sức mạnh khôn lường. Các chi tiết được liên kết trong bài tạp văn đã tạo nên tính logic nội tại của tác phẩm. Tất cả cùng bổ trợ cho nhau, bộc lộ tư tưởng chủ đạo của tác phẩm tạp văn. Ngôn ngữ tạp văn rất giản dị, thoải mái, gần với đời thường, khiến bạn đọc dễ tiếp thu. Tạp văn của ông có nhiều điểm giống bút ký: đó là tính chất tự sự kết hợp với tính chất trữ tình. Tác giả đã say sưa kể nhiều chuyện về đời sống xã hội, về những phong tục tập quán, những truyền thống văn hóa tốt đẹp của người Phú Thọ, với một tấm lòng tin yêu nồng nàn, hồ hởi, chân tình. Theo tôi, ông có những tạp văn rất hay như: “Lễ hội dân gian với sự phát triển cộng đồng làng xã ở vùng đất Tổ”, “Hướng về đất Tổ”, “Phát huy truyền thống văn hóa làng ở Phú Thọ”...

Những bài viết “tâm tình”, “bầu bạn” của nhà văn cũng có thể coi là những tác phẩm ký hấp dẫn, vừa thấm đẫm yếu tố trữ tình, vừa có tính hiện thực xã hội. Nhà văn đã viết về những vấn đề liên quan đến đời sống của nhân dân đặc biệt là nông dân, viết về nghề nghiệp, bè bạn văn nhân nổi tiếng, về sự phát triển đi lên của Phú Thọ, của đất nước Việt Nam với nỗi niềm bộc bạch từ gan ruột, từ con tim, khối óc của mình. Ví dụ như bài: “Về đường lên Đền Hùng”, “Thực trạng và trách nhiệm”, “Biên tập văn nghệ”, “Niềm tin”, “Năng lực văn học của nhà văn”, “Nguyễn Lê, một nhà văn chân chính”, “Một thời để nhớ”, “Một thời lính”...

Tôi không có tham vọng viết đầy đủ về các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn trong tập “Quê hương và bầu bạn” bởi nhiều nhà văn có tên tuổi đã vẽ nên bức chân dung tương đối hoàn thiện về ông. Qua tập sách, tôi hiểu được vị thế của ông trong nền Văn học Việt Nam đương đại và trong lòng độc giả cả nước từ cuối thế kỷ XX đến nay. Sau các nhà văn: Kim Lân, Tô Hoài... Nguyễn Hữu Nhàn là nhà văn của làng quê Việt Nam nói chung, của đất Tổ Phú Thọ nói riêng. Suốt cuộc đời, ông đã dành tâm huyết cho công việc viết văn yêu thích.

Đọc các thể loại: truyện ngắn, bút ký, tạp văn, tâm tình..., độc giả nhận thấy tài năng tổng hợp của một nhà sưu tập, biên khảo, nghiên cứu văn hóa dân gian, văn nghệ và tình yêu máu thịt với quê hương và con người đất Tổ Phú Thọ của ông. Với tấm lòng của một độc giả ngưỡng mộ nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn, nhân dịp mừng thọ ông 80 tuổi, xin kính chúc nhà văn trường thọ, tiếp tục có những áng văn hay, có sức lay động lòng người.

                                                                                                    V.T.T.M


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.