NỘI DUNG CHI TIẾT
Cho tiếng chiêng Mường âm vang khắp xứ
4/2/2018

 

                                                                                            Vân Thanh

 

"Tôi vẫn nhớ những ngày xuân ngồi nơi bậu cửa chờ đoàn người đến nhà đánh chiêng chúc tết. Người Mường ở nơi tôi sống có tục hát sắc bùa, đây là tục hát chỉ có ở người Mường, hàng năm mỗi dịp tết đến cả làng cả bản lại cùng nhau diễn tấu cồng, chiêng tạo nên không khí vui vẻ trong những ngày tết, thêm vào đó nó còn mang ý nghĩa tượng trưng cho tiếng sấm cầu mưa, xua đuổi ma quỷ, cầu yên lành cho dân Mường. Âm vang tiếng cồng chiêng nương theo làn gió xuân vi vút lan tỏa khắp bản làng tạo cảm giác yên bình náo nức. Tiếng cồng chiêng ngày xuân ấy bấy lâu vẫn theo chân những người con xứ Mường đi khắp mọi miền Tổ quốc, nó đã trở thành âm hưởng không thể thiếu của các bản Mường ở Thanh Sơn - Phú Thọ nơi tôi sinh ra và có lẽ cùng là của tất thảy người Mường trên dải đất này. Những ngày theo các bậc cao niên trong phường sắc bùa đánh chiêng, tôi đã được nghe các cụ kể về chiêng và dạy đánh cồng chiêng. Do là một vật có ý nghĩa thiêng liêng nên cồng chiêng luôn chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào Mường. Cồng chiêng luôn gắn bó chặt chẽ với những phong tục, tập quán, nghi lễ trong đời sống tâm linh của người Mường. Trước kia, hầu như nhà nào cũng có cồng chiêng, nhà ít thì một chiếc, nhà nào nhiều thì có đủ cả một bộ từ 8 - 12 chiếc. Người cao tuổi trong bản vẫn bảo “Chiêng cũng có linh hồn của nó. Trước khi đi hội, ta phải đánh thức nó dậy, cho nó thật vui vẻ thì đi hội mới vui. Đánh thử mấy tiếng rồi sau đó đánh một hồi để gọi phường bùa đi chúc Tết, đi hội”. Sau khi đánh thức chiêng, phường bùa sẽ đến từng nhà vừa đánh chiêng vừa cất lên những tiếng hát mừng năm mới. Trong những ngày xuân, tiếng hát sắc bùa cất lên cùng tiếng chiêng mang đến may mắn, niềm vui cho mỗi gia đình trong bản. Đối với người Mường, đánh chiêng sắc bùa không đơn thuần là chơi nhạc cụ mà nó trở thành những giá trị không thể thiếu trong đời sống văn hóa. Giá trị ấy nuôi dưỡng tinh thần và lòng tự hào dân tộc. Chiêng đối với người Mường được coi là vật thiêng, là di sản văn hóa quý giá của dân tộc Mường...” Đó là lời tâm sự ấy của anh Lê Văn Trưởng - cán bộ văn hóa xã Đông Cửu (Thanh Sơn) cũng giống như nhiều người con của bản Mường khác khi nhớ về những phong tục, tập quán của dân tộc mình trong những ngày xuân chưa xa.

Những năm gần đây, trước sự phát triển như vũ bão của nền kinh tế thị trường và sự sinh sống, giao thoa của các dân tộc trên cùng một địa bàn đã ảnh hưởng không ít đến những phong tục văn hóa đặc sắc của bản Mường. Với dân số trên 12 vạn người, Thanh Sơn có 17 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó người Mường chiếm trên 50% dân số. Là vùng tiếp giáp với văn hóa Mường Hòa Bình, văn hóa Thái Sơn La và văn hóa Thái Nghĩa Lộ, đồng thời là một trong những chiếc cầu nối giao lưu giữa hai nền văn hóa Việt - Mường, đã tạo ra cho huyện Thanh Sơn nhiều sắc thái văn hóa đặc trưng, đan xen và giao thoa rõ nét. Người trẻ dân tộc Mường trong làng, trong bản bây giờ ít người biết đánh chiêng, các nghệ nhân tuổi đã cao việc truyền dạy gặp nhiều khó khăn, đẩy những giá trị văn hoá truyền thống nói chung và văn hóa cồng chiêng của đồng bào dân tộc Mường đứng trước những thách thức, nguy cơ bị mai một, đòi hỏi phải có phương án bảo tồn, phát huy những giá trị của văn hóa Mường trong thời kỳ mới.

Đúng lúc đó, đề án Kiểm kê, sưu tầm, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2025 trên địa bàn huyện Thanh Sơn được phê duyệt, đây là một tin vui cho những giá trị văn hóa Mường - Thanh Sơn. Đồng chí Trần Ngọc Đương - Phó chủ tịch UBND huyện cho biết: với sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị từ huyện đến cơ sở và toàn thể người dân trong huyện; nhiều chính sách bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc được triển khai. Nhân dân dân tộc Mường trong huyện có ý thức bảo tồn, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Nhiều hoạt động văn hóa đã hướng về cội nguồn, phát huy được giá trị vốn có, nguyên gốc. Công tác bảo tồn, phát huy văn hoá truyền thống, xoá bỏ các hủ tục lạc hậu, tệ nạn xã hội, góp phần cải thiện và nâng cao mức hưởng thụ văn hoá cho đồng bào các dân tộc trong huyện, góp phần phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh chính trị, an toàn xã hội ở địa phương. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân những giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào dân tộc Mường đứng trước những thách thức, nguy cơ bị mai một. Do vậy cần có các giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị của di sản văn hóa này đối với sự phát triển toàn diện của huyện làm cho di sản văn hóa thực sự trở thành động lực cho sự phát triển bền vững là vấn đề rất quan trọng và cần thiết trong thực tiễn hiện nay và đó không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi của mỗi người. Việc triển khai Đề án kiểm kê, sưu tầm, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2025 trên địa bàn huyện Thanh Sơn là rất cần thiết. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống sẽ là động lực quan trọng để xây dựng nông thôn mới, góp phần cải thiện và nâng cao mức hưởng thụ văn hoá cho đồng bào các dân tộc trong huyện, góp phần phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh chính trị, an toàn xã hội ở địa phương.

Trước mắt huyện dự kiến đầu tư trên 8 tỷ đồng tập trung nâng cao nhận thức trong cộng đồng về việc bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc, nhất là giá trị của di sản văn hóa gắn với sự phát triển kinh tế - xã hội; đẩy mạnh rà soát kiểm kê, sưu tầm, bảo quản, trưng bày, tuyên truyền văn hóa truyền thống dân tộc Mường điển hình; thành lập câu lạc bộ diễn xướng cồng chiêng, đâm đuống, hát ví, hát rang, múa sênh tiền... ở các xã, trường học. Tập huấn cho đội ngũ cán bộ về công tác nhận diện, kiểm kê, sưu tầm, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Mường; bảo tồn nhà sàn truyền thống, mua sắm nhạc cụ dân tộc và xây dựng chế độ ưu đãi, khuyến khích các nghệ nhân dân gian để đẩy mạnh bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Mường. Phấn đấu đến năm 2020 mỗi xã có ít nhất một câu lạc bộ văn hóa trình diễn văn hóa dân tộc Mường. Thông tin từ Phòng văn hóa huyện cho biết hiện tại đề án đang được từng bước triển khai, qua kiểm kê hiện tại có 10 xã đã có bộ cồng chiêng, trong tháng 3/2018 huyện sẽ tiến hành mua thêm cồng chiêng ở 13 xã chưa đầy đủ. Cùng với việc mua sắm cơ sở vật chất, huyện thành lập các câu lạc bộ văn hóa Mường tại các xã, thị trấn và tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật quần chúng nhằm khơi dậy phong trào văn hóa, nghệ thuật trong đông đảo quần chúng nhân dân.

Không giấu được sự vui mừng, ông Đinh Văn Đường - Chủ tịch Hội người cao tuổi xã Cự Thắng (Thanh Sơn), một thành viên tích cực của câu lạc bộ cồng chiêng của xã cho biết: Với ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc trước những tác động của nền kinh tế thị trường và sự giao thoa văn hóa, CLB Cồng chiêng của xã đã được thành lập, đến nay sau 10 năm hoạt động, câu lạc bộ có 37 thành viên, thường xuyên tham gia sinh hoạt, biểu diễn, nhất là trong những ngày xuân mới. Khi đề án của huyện được triển khai, các thành viên của câu lạc bộ lại có cơ hội được biểu diễn nhiều hơn, đồng thời tổ chức truyền dạy cho thế hệ kế cận. Đây là một tín hiệu đáng mừng trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị của văn hóa Mường. Giúp cho thế hệ trẻ có thể được tiếp cận và trực tiếp tham gia và biểu diễn, diễn xướng. Mới đây, trong ngày hội Văn hóa thể thao và du lịch các dân tộc huyện Thanh Sơn, CLB cồng chiêng của xã tham gia và đạt được giải nhì.

Hi vọng với việc đề án Kiểm kê, sưu tầm, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường giai đoạn 2017 - 2020, định hướng đến năm 2025 trên địa bàn huyện Thanh Sơn được thực hiện cùng với sự chung tay góp sức của tất cả mọi người từ các cấp chính quyền đến người dân những nét đặc sắc trong văn hóa người Mường nói chung và văn hóa cồng chiêng nói riêng sẽ ngày càng phát triển, tìm lại được sự hưng thịnh của quá khứ và phát huy hơn nữa trong thời kỳ mới. Để tiếng cồng chiêng Mường lại âm vang khắp xứ thúc giục mời gọi những ngày xuân. Chiêng như mặt trời rạng rỡ; chiêng như mặt trăng thiêng liêng; chiêng mọc từ triền nghiêng nghiêng,...

                                      V.T


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.