NỘI DUNG CHI TIẾT
Hát Ví Ống Sơn Vi
6/14/2018

 Hát Ví Ống Sơn Vi

                                                                                                                   Phạm Bá Khiêm

Xã Sơn Vi, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ ngày nay, xưa có tên gốc gọi là Kẻ Vầy. Ở đây có tục hát Ví Ống vào tháng Giêng và vào tuần trăng mát mẻ mùa thu (từ mồng 10 tháng giêng đến hết tháng tám âm lịch hàng năm).

Hát Ví Ống là tên gọi của một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc đã ra đời và tồn tại hàng trăm năm nay trong cộng đồng làng Việt đặc biệt là ở vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Dưới thời phong kiến, những người thợ cày, thợ cấy, thợ gặt đã cùng nhau cất lên lời hát ngợi ca lao động, ngợi ca vẻ đẹp quê hương, tình làng nghĩa xóm, tình yêu đôi lứa... Người hát có thể sáng tác lời ngay trong khi đang hát. Có lẽ vì thế mà lời hát hết sức gần gũi, mộc mạc, dễ nhớ và dễ thuộc. 

Lối hát này có 3 đặc điểm chính:

- Lời hát rất đơn giản, ngôn từ mộc mạc, phóng khoáng, gắn với lao động sản xuất.

- Người hát trực tiếp sáng tác lời hát.

- Không có kịch bản, tích truyện, cốt truyện.

Thực chất hát ví ống là hình thức hát giao duyên giữa trai và gái. Thời gian hát thường vào buổi tối khi công việc của một ngày đã xong. Giai điệu hát đơn giản, khoan thai khi trầm khi bổng. Nội dung hát rất phong phú, hầu hết là trữ tình, phản ánh những chặng đường của tình yêu trai gái phù hợp với nhân sinh quan của người lao động: Gặp gỡ - làm quen - ướm hỏi - ngỏ lời - ưng thuận - thề nguyền - nhớ mong - hờn giận - oán trách - đợi chờ - tin tưởng.

Lời hát Ví Ống bóng bẩy, giầu hình tượng, gần gũi với thiên nhiên, với lao động và đời sống sinh hoạt hàng ngày, đồng thời bộc lộ được cảm xúc hồn nhiên, chân thật của người lao động.

Hát Ví Ống không có bài bản sẵn cho nên đòi hỏi người hát phải ứng khẩu, đối đáp kịp thời, sinh động. Thường một buổi hát Ví Ống phải qua các bước sau:

- Hát mời chào, thăm hỏi, làm quen.

- Hát lập đám, hát chua.

- Hát đố, họa về trăng, gió, thiên nhiên

- Hát kết giao xe duyên

- Hát nhớ nhung, than trách.

- Hát chia tay.

Sơn Vi - Kẻ Vầy xưa nghèo lắm, trên thì đồi đá ong hóa, dưới là đồng chiêm trũng. Dân Kẻ Vầy có câu ca:

Sơn Vi sớm ốc, chiều cua

Quanh năm vất vả mà chưa hết nghèo.

Nhưng trai gái Sơn Vi vẫn tạo ra cho mình một sân chơi văn hóa tinh thần độc đáo, đầy tính nhân văn.

- Kẻ Vầy có cây bồ đề

Có hát Ví Ống, có nghề đá ong.

- Hỡi cô thắt bao lưng xanh

Có hát ví ống với anh thì vào

Vào cuộc chơi bên nữ hát “lập đám” trước:

Đôi ta lập đám chơi đây

Ai phá đám này về ốm tương tư

Khi hát Ví Ống phải ứng khẩu nhanh đúng yêu cầu của bên kia, nên mỗi bên ít nhất phải có 1 người giỏi ứng đáp, “xuất khẩu thành thơ” và thường là người có giọng hát tốt, bên nào đối đáp kém sẽ thua cuộc. Nhưng ở đây thắng thua chẳng được giải thưởng gì ngoài niềm vui sau một ngày lao động vất vả:

Một mừng ai mở hội này

Hai mừng ta gặp nhau đây hội tình.

Bên nữ mời trầu:

Vôi trầu nên miếng trầu cay

Dù mặn dù nhạt, dù cay dù nồng

Dẫu chẳng nên vợ nên chồng

Ăn dăm ba miếng trải lòng nhớ thương

Bên nam đáp:

Cầm lược lại nhớ đến gương

Cầm khăn nhớ túi, đi đường nhớ nhau

Cầm trầu lại nhớ đến cau

Cầm bấc nhớ dầu, cầm chỉ nhớ kim

Bên nữ đố:

Nhời quê quen nói nôm na

Đố anh giảng được mới là tri âm

Ai mà khéo gảy đàn cầm

Nước cờ ai đánh dưới trần gian thua

Ai mà bầy đặt ra thơ

Ai hay rượu chín mười vò chưa say

Chàng mà giảng được em hay

Em đây tháo nhẫn trao tay cho chàng.

Nam đáp:

Nhời nàng anh đã nghe ra

Em đố anh giảng thực là tri âm

Bá Nha khéo gẩy đàn cầm

Nước cờ Đế Thích dưới trần gian thua

Lý Bạch bầy đặt ra thơ

Lưu Linh rượu chín mười vò chưa say

Anh đã giảng hết em hay

Thời em tháo nhẫn trao tay anh cầm.

Gần tan cuộc hát, anh con trai đã “có nơi có chốn”, sợ bạn hiểu lầm bèn hát:

Cợt vậy mà thôi, bỡn vậy mà thôi

Áo ai người mặc có mùi gì đâu

Cô gái cũng đáp lại:

Cợt vậy mà thôi, bỡn vậy mà thôi

Chồng em như nén vàng đôi ở nhà

Trước lúc chia tay, họ hẹn nhau:

Bây giờ bóng đã xế tà

Chàng gần ở lại, nhà xa em về.

Ta về bẻ lá cắm cây

Đêm mai ta cứ chốn này ta chơi...

Hát Ví Ống Sơn Vi là một bộ phận văn hóa dân gian vô cùng phong phú.  Đó là nét văn hóa đặc trưng của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước vùng Đất Tổ Hùng Vương trong buổi bình minh của lịch sử dân tộc.

                                                       P.B.K


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.