NỘI DUNG CHI TIẾT
Đôi điều về “Đổi mới giờ dạy - học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hóa”
8/1/2018


                                                                                   DƯƠNG HUY THIỆN


Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ số 376 (4/2018), trong Văn học nhà trường có in bài “Đổi mới giờ dạy - học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hóa” của Nguyễn Thế Lượng. Tôi là nhà giáo dạy Ngữ văn đã nhiều năm, lại xa bục giảng đã 18 năm, một thời gian không phải là dài nhưng đổi mới là cần thiết và cấp thiết nhưng đổi mới như thế nào là vấn đề cần phải cân nhắc, thận trọng, xin được tham gia góp đôi điều.

1. Lựa chọn tác phẩm phù hợp với sân khấu hoá

Nguyễn Thế Lượng viết: Nhìn tổng thể chương trình, ở lớp 10, lớp 11, lớp 12 đều có những tiết học có thể áp dụng sân khấu hoá. Ở lớp 10, phần văn học dân gian khá đa dạng về các thể loại có thể tổ chức sân khấu hoá bằng cách sắm vai để diễn xướng ca dao, truyện cổ tích, truyện cười, sử thi dân gian vào các tiết học ở mỗi thể loại, giáo viên nên cho học sinh diễn xướng một phần nào đó của bài học, xen kẽ vào các bài học để tạo cho bài học trở nên sinh động, hấp dẫn. Đặc biệt ở bài Ôn tập văn học dân gian Việt Nam, hình thức sân khấu hoá sẽ góp phần tạo cho học sinh hứng thú học tập, tránh sự đơn điệu và mang lại hiệu quả cao, phát huy được năng lực của học sinh. Trong chương trình Ngữ văn 11 có thể tổ chức cho học sinh sắm vai diễn cảnh Chí Phèo, Thị Nở trong truyện ngắn Chí Phèo; Romeo và Juliet trong trích đoạn “Tình yêu và thù hận” hay trong trích kịch “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài” lớp 12 có đoạn gặp gỡ giữa nhân vật Tràng và Thị trong “Vợ nhặt” của Kim Lân...

Những gợi ý của Nguyễn Thế Lượng về lựa chọn tác phẩm phù hợp với sân khấu hoá có thể được nhưng tính tư tưởng, tính giáo dục, tính mỹ học như thế nào? Thời gian trong một tiết học có cho phép không? Liều lượng như thế nào? Vai trò của người Thầy (nhạc trưởng) và vai trò của người học (diễn xướng) như thế nào? Tiết học đem lại những gì cho người học để làm người mới là cốt lõi, là cơ bản.

“Học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hoá” nghe ra cũng sinh động lắm công phu như Nguyễn Thế Lượng đã chỉ ra: “Cần có sự chuẩn bị chu đáo”. Vai trò của giáo viên thật quan trọng trong khi chuẩn bị cho một tiết học để phát huy năng lực của học sinh. Muốn phát huy khả năng của học sinh thì học sinh phải chủ động, giáo viên ở trong vai trò người dự và nhận xét khi tiết mục kết thúc”. Nghe ra phải lẽ nhưng sao không để những học sinh đóng vai khán giả phát biểu cảm nhận để phát huy năng lực học sinh. Có lẽ cũng vì “liệu cơm gắp mắm”, thời gian có vậy cũng đành vậy. Một tiết học chỉ có 45 phút thôi mà biết bao việc phải làm. Là giáo viên ai cũng hiểu điều này. Theo Nguyễn Thế Lượng học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hoá học sinh trên sân khấu “là diễn viên không chuyên diễn xuất những tiểu phẩm được rút ra từ tác phẩm, đoạn trích hay diễn xướng các thể loại văn học dân gian. Đây là cơ hội để học sinh phát huy các năng lực của mình, phát huy tính tích cực, chủ động trong giờ học. Trước hết đó là sự bạo dạn, tự tin trước đám đông, các em học sinh sẽ không còn e dè, nhút nhát, đỏ mặt khi đứng trước thầy cô và đông đảo các bạn. Các em học sinh sẽ phát huy các khả năng vốn có như lời nói, nghệ thuật, kỹ năng diễn sân khấu, năng lực hát, đàn, sáo, khèn... Đồng thời từ khâu chuẩn bị đến khi diễn xuất, học sinh sẽ phát huy được trí tưởng tượng đa dạng, phong phú để có những sáng tạo đặc biệt khi chuyển thể tác phẩm, diễn xướng thể loại”.

Học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hoá nghe ra được rất nhiều nhưng theo tôi đó chỉ là một thủ pháp nghệ thuật đan xen trong giờ dạy và học Ngữ văn. Cần phân biệt dạy văn chương với diễn viên sân khấu. Tất nhiên từ bài viết đến một tiết giảng có một khoảng cách khá xa.

Nguyễn Thế Lượng trong phần “Chú trọng đánh giá, tích hợp, nhận xét” đã lưu ý mọi người: “Nếu chỉ dừng lại ở diễn xuất tiết mục mà không có nhận xét, đánh giá để tổng hợp kiến thức sau khi sân khấu hoá thì sẽ không đạt được mục tiêu tiết học... Vì thế, dù sân khấu hoá trong cả một tiết hay một phần, giáo viên tiến hành cho học sinh nhận xét, đánh giá. Để làm được công việc này, giáo viên sẽ đặt ra các câu hỏi về kiến thức văn học liên quan đến tiết mục sân khấu hoá, kết hợp với văn bản ngôn từ trong sách giáo khoa. Có thể tiến hành cho học sinh thảo luận nhóm để tổng hợp kiến thức bài học. Bởi lẽ dù sân khấu hoá có hấp dẫn và sinh động đến mấy nhưng đích cuối cùng vẫn phải là kiến thức bài học”.

Rồi cũng "Qua hình thức sân khấu hoá, giáo viên cần định hướng giáo dục tích hợp trong giờ học”. Trước hết là tích hợp tri thức liên quan đến nghệ thuật sân khấu, thể loại kịch trong sự đối sánh với truyện, thơ, các thể loại văn học dân gian với hát ru, hò... Bên cạnh đó là tích hợp kỹ năng sống với các nội dung như kỹ năng làm chủ bản thân, ứng xử, giáo dục đạo đức, nhân cách học sinh”.

2. Ý nghĩa thực trong dạy và học:

Một tiết học 45 phút và nếu 2 tiết học cũng chỉ có 90 phút thì làm sao để làm được nhiều việc, trong đó còn phải tích hợp nữa.

Là người quen nói và làm nên qua bài viết này, người viết chỉ muốn trao đổi đôi điều về “Đổi mới giờ dạy - học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hoá” để được học hỏi thêm. Nếu được dự một tiết học hoặc hai tiết học về “học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hoá” thì những điều tôi trăn trở cũng sẽ được giải mã. Xin được Nguyễn Thế Lượng và bạn đọc sẻ chia. Nói về dạy và học đâu chỉ nói về một tiểu tiết trong quá trình dạy - học. Người dạy và người học phải được xem như “sản phẩm của hệ thống giáo dục gồm nhiều nhân tố từ Nhà nước đến nhà trường, nhà giáo và gần nhất là từ gia đình và các tác nhân ngoài xã hội.

Nhà sử gia người Anh Edward Gibbon nói: “Mỗi người đều nhận được hai thứ giáo dục: một thứ do người khác truyền cho, một thứ quan trọng hơn nhiều, do mình tự tạo lấy”; “Đổi mới giờ dạy - học Ngữ văn bằng hình thức sân khấu hoá” của Nguyễn Thế Lượng đã đặc biệt quan tâm đến người học. Tôi đồng tình nhưng còn khá nhiều trăn trở như đã nêu và còn nhiều trăn trở khác về giáo dục như Nhà nước (chương trình sách giáo khoa); Gia đình (nhà, cha mẹ) nhưng không thuộc phạm vi bàn luận trong bài viết này. Xin được trao đổi trong bài viết khác.

                                             D.H.T


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.