NỘI DUNG CHI TIẾT
Nhân vật bi kịch hạnh phúc tình yêu trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu sau 1975
10/8/2018


                                                                                                       LÊ THỊ THANH HƯƠNG

 

Sau 1975, Nguyễn Minh Châu viết nhiều hơn về đề tài tình yêu, đặc biệt là ông dành một địa hạt riêng để viết về bi kịch tình yêu. Nếu như trước năm 1975, ông xây dựng các nhân vật của mình gắn liền với chiến tranh và tình yêu thời chiến mang vẻ đẹp hùng tráng của thời kỳ cổ vũ cách mạng và khơi dậy mạch nguồn niềm tin cho những chiến sĩ ra trận; thì đến sau năm 1975, Nguyễn Minh Châu đóng vai trò là một trong số những nhà văn tiên phong trong phong trào đổi mới. Các sáng tác của ông đã chấm phá thêm nét mới gần gũi hơn với đời sống con người hậu chiến, trong đó, có đề tài tình yêu đôi lứa. Ông khai thác bi kịch tình yêu trong truyện ngắn sau 1975 từ những góc khuất nhỏ nhất của cuộc sống, dù là trong hoàn cảnh chiến tranh hay thời bình. Tuy nhiên, nhắc đến bi kịch tình yêu sau 1975, Nguyễn Minh Châu không còn tạc nên những tượng đồng lý tưởng mà xây dựng các tuyến nhân vật có cá tính hơn. Ví dụ câu chuyện tình yêu của Quỳ trong truyện ngắn Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành. Quỳ luôn sống với những kỷ niệm thời chiến tranh cùng người yêu của cô là anh trung đoàn trưởng tên Hòa. Hòa hy sinh, Quỳ luôn dằn dặt, khổ đau và rồi cô lấy Ph (bạn cũ của Hòa) làm chồng. Tai họa giáng xuống cặp vợ chồng trẻ, Ph bị đi tù. Quỳ luôn sống trong những mộng tưởng và người ta phải đưa cô vào bệnh viện tâm thần. Nguyễn Minh Châu đã xây dựng nhân vật Quỳ với tính cách cá tính khác biệt, mạnh mẽ. Quỳ là một người con gái suốt đời dường như “Chỉ dùng vào việc chữa chạy những đám cháy, những nhầm lẫn mà tình yêu của mình đã gây ra…” Quỳ không bao giờ có được cảm giác thanh thản, mãn nguyện của một người đã cập bến bờ hạnh phúc, suốt cuộc đời cô lại chạy theo những giá trị toàn thiện, toàn mỹ. Hạnh phúc đối với Quỳ, luôn là “những đốm lửa” chập chờn ở phía trước, không thể nắm bắt, không thể đạt tới. Nguyễn Minh Châu đã để cho Quỳ hành động hoàn toàn theo suy nghĩ, sở thích, yêu ghét của mình. Cô là người cuồng nhiệt yêu, giữa cảnh chiến tranh vẫn khát khao kiếm tìm chân trời không tưởng của những giá trị tuyệt đối hoàn mỹ. Chính vì vậy, bi kịch tình yêu của Quỳ là do cô luôn chạy đuổi theo tình yêu lý tưởng với niềm khao khát giá trị toàn mỹ: Quỳ ở chiến trường luôn cố gắng thử sức qua đủ loại công việc, kể cả việc nguy hiểm giành cho nam giới và trở thành niềm mơ ước của biết bao chàng trai nơi chiến trường. Tuy thế, cô lại là con người cô đơn, suốt đời “lang thang đi tìm cái chân trời của những giá trị tuyệt đối hoàn mỹ”. Có thể trong cuộc chiến tranh, Quỳ đã là một báu vật, nhưng lúc quay về đời thường người đàn bà này lại mang căn bệnh mộng du đến mức phải vào viện tâm thần. Hòa bình đã không thể làm lành trái tim chịu nhiều tổn thương trong Quỳ và nó đã tạo thành bi kịch tình yêu không thể trọn vẹn, của khát vọng không thể với tới, của sóng gió tạo nên sự cô đơn nghiệt ngã. Nhân vật Quỳ chính là hiện thân của bi kịch tình yêu mà nhà văn Nguyễn Minh Châu đã xây dựng thành công trong địa hạt truyện ngắn sau 1975.

Bi kịch tình yêu trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu sau 1975 còn thể hiện qua nhân vật Huệ trong Khách ở quê ra. Người con gái ấy quyết tâm đoạn tuyệt với gốc gác thị thành, gắn bó với mảnh đất “Vùng đất đó là một vùng phía tây của miền Trung - cái vùng chó ăn đá, gà ăn sỏi” do hai vợ chồng khai khẩn để làm ăn kiếm sống. Và giờ đây, “chính Huệ cũng đã trở thành một người đàn bà nông dân với cái tính ki cóp, chắt bóp, tham công tiếc việc, tham của thậm chí đôi khi còn lắm điều nữa”. Chị phải chăm lo cho đàn con, cùng chồng lao động để bảo vệ sự tồn tại của gia đình ấy. Bao nhiêu sức lực chị đã trút gần như cạn kiệt. Đôi bàn tay của người con gái thành thị xưa kia, giờ đây lao động vất vả đã trở nên “đen đúa và sứt sẹo”. Bi kịch tình yêu của Huệ cũng giống như tâm lý chung của nhiều phụ nữ: day dứt về hạnh phúc cũ đã tuột khỏi tầm tay. Huệ luôn day dứt về quá khứ với một con người mà chị vừa thương hại, vừa căm giận nhưng vẫn yêu. Suốt bao nhiêu năm chị vẫn đau đáu về người đàn ông không phải chồng mình, vẫn âm thầm nhận những bức thư của người yêu cũ mà chị “vẫn trân trọng bí mật cất dưới đáy một cái chum...”. Và giữa sự khốc liệt của mưu sinh, của cơm áo gạo tiền (bi kịch mưu sinh) chị tìm đến tình yêu quá khứ như là một chỗ dựa tinh thần để chị dựa vào. Thế nhưng, chính điều đó lại khiến chị rơi vào bi kịch mới: Bi kịch tình yêu. Nó như một vòng lặp luẩn quẩn khiến Huệ bế tắc trong chính cuộc đời của mình. Mặc dù Huệ là người đàn bà lý trí hơn Quỳ nhưng chị vẫn giữ bên mình lá thư của người cũ như một thứ thuộc gây nghiện. Từ đó, Huệ tự chìm đắm mình trong thứ tình yêu mộng tưởng không bao giờ thành hiện thực. Không lạ gì khi hằng đêm, Quỳ vẫn hay xoã tóc và đi lang thang trong phòng bệnh. Quỳ cảm thấy hài lòng khi một mình sống trong cõi hư ảo của những cơn mộng du triền miên không dứt. Trong thế giới không thực ấy, Quỳ thả mình theo những dòng hồi ức đã thuộc về một vùng quá khứ mờ xa để “thì thầm gọi tên từng người, từng trái tim đã từng yêu tôi nay đã ngừng đập”. Đó chính là khoảnh khắc Quỳ được đắm chìm trong những giấc mơ, những dòng hoài niệm ở cánh rừng già Trường Sơn, nơi mãi mãi lưu giữ lại trong Quỳ cái khoảnh khắc đẹp, lãng mạn và cũng đáng nhớ nhất trong cuộc đời chị. Mãi nhiều năm sau đó, khi đã lấy chồng, ngồi một mình và suy nghĩ thật bình tĩnh, Quỳ nhận ra những sai sót và lầm lỗi của đời mình “mà khi đang sống giữa Trường Sơn trong những năm tháng chiến tranh, tôi đã không kịp hiểu ra điều đó. Tôi thật ngu dại với những người đàn ông đáng quý nhất... Tôi đã không coi họ là những người đang sống giữa cuộc đời, mà lại đòi hỏi ở họ một thánh nhân. Tôi đã đi tìm cái tuyệt đối không bao giờ có.” Ở đây, Nguyễn Minh Châu đã xây dựng hai con người đối lập trong Huệ: một bên là người mẹ tất bật, bị vắt cùng kiệt vì bi kịch mưu sinh: Huệ luôn hi vọng về một thành phố tương lai sẽ ra đời ngay trên chính mảnh đất này để đem đến sự đổi đời cho các con chị, một bên lại là người đàn bà với bi kịch tình yêu không bao giờ thành hiện thực. Kết thúc truyện, Huệ vẫn quay cuồng với cuộc sống thường ngày và tình yêu ngoài luồng mà chị nuôi dưỡng bấy lâu nay vẫn mãi không bao giờ thành hiện thực.

Những nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu đều có những số phận, những cuộc đời cụ thể, nhưng từ đó nhà văn đã khái quát lên thành những số phận, những cuộc đời chung. Với đề tài bi kịch tình yêu, tác giả đã đi sâu vào tìm hiểu tâm lý của những người phụ nữ, và đa phần, ông thay họ cất cao tiếng nói khao khát tình yêu và hạnh phúc mãnh liệt nhất. Tuy kết thúc, ông không để cho nhân vật của mình tìm được hạnh phúc riêng nhưng các tác phẩm cũng đã phần nào thể hiện được sâu sắc tư tưởng nhân văn của Nguyễn Minh Châu trong việc khắc họa những bi kịch hạnh phúc, tình yêu trong các  truyện ngắn sau 1975.

                                                L.T.T.H


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.