NỘI DUNG CHI TIẾT
Hát Trống quân làng Hữu Bổ - Di sản văn hóa phi vật thể đặc trưng vùng Đất Tổ
11/5/2018

                                                 Đặng Đình Thuận

Phú Thọ miền đất có bề dày lịch sử văn hóa lâu đời. Trải qua mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, vùng đất Tổ đã chứa đựng kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú, phản ánh tâm hồn, trí tuệ, tinh hoa văn hóa truyền thống của ông cha ta. Trong đó, hát Trống Quân là một loại hình dân ca độc đáo, là di sản văn hóa phi vật thể quý giá của vùng đất Tổ Vua Hùng.

Hát Trống quân là một hình thức hát giao duyên, thuộc nhóm dân ca phổ biến ở vùng đồng bằng trung du Bắc Bộ, được hát phổ biến ở nhiều hội làng quê xưa và rất được yêu thích. Hát trống quân là hình thức hát chơi, hát vui trong ngày hội, không phải là hát thờ cửa đình như hát Xoan.

 Nghệ thuật hát trống quân là một hình thức diễn xướng có tổ chức, có kết cấu với các lối hát mang đậm bản sắc địa phương. Thông thường một cuộc hát Trống quân cũng giống như hát ví, hát đối đáp giao duyên... gồm có các chặng hát cơ bản: Hát lập đám, hát ghẹo hỏi, hát xe kết, hát đố, hát chua, hát giã. Nội dung lời hát đơn giản, mộc mạc nhưng rất hấp dẫn, mang đậm nét trữ tình, ngoài tình yêu trai gái tha thiết thủy chung còn thể hiện tình yêu quê hương đất nước, tình yêu thiên nhiên tươi đẹp và phản ánh hiện thực xã hội tại các làng quê truyền thống.

Làng Hữu Bổ, xã Kinh Kệ, huyện Lâm Thao là nơi có nhiều loại hình dân ca địa phương như: Hát ống, hát Xoan, hát Trống quân... Trong đó hát Trống quân là loại hình tiêu biểu nhất. Trống quân Hữu Bổ cũng giống như Trống quân nhiều nơi khác đều có chiếc trống kèm theo nhưng chỉ hát ở sân đình trong lễ hội làng đầu năm và ngày hội rằm tháng tám. Mang nét đặc trưng riêng về âm nhạc, về hình thức diễn xướng, không giống bất kỳ nơi nào ở vùng Bắc Bộ, mang đặc trưng vùng trung du rõ rệt. Trống Quân Hữu Bổ có cả ở hai thôn Thượng và Hạ. Từ ngày 12 đến 14 tháng giêng âm lịch hát ở tiệc đình Hữu Bổ Hạ. Ngày 15 đến 16 tháng giêng hát ở đình Hữu Bổ Thượng. Ngoài hai ngày tiệc đầu năm trên còn hát ở sân đình vào ngày đầu tháng tám âm lịch.

Bảo tồn và phát huy giá trị “Hát Trống quân Hữu Bổ” nhằm phục dựng nguyên gốc những chặng hát Trống quân truyền thống. Hoạt động này có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống văn hóa của Làng Hữu Bổ nói riêng và đông đảo quần chúng nhân dân vùng trung du nói chung đối với một di sản văn hóa quý giá của các thế hệ cha ông đã để lại cho chúng ta hôm nay, thiết thực góp phần khôi phục, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trên quê hương Đất Tổ.

Đêm trình diễn hát Trống quân làng Hữu Bổ xã Kinh Kệ, huyện Lâm Thao tỉnh Phú Thọ bao gồm các bước như sau:

Mở đầu: Ba hồi, ba tiếng trống, 4 trống vào vị trí ở bốn góc sân.

Mở đầu một cuộc hát trống quân là chặng hát: Lập đám. Đây là chặng hát đầu tiên, mở đầu cho cuộc hát chính thức, mang tính chất “chào hỏi” toàn thể dân làng. Với các nội dung chào hỏi, đón bạn, mời hát, thách hát. Ngoài ra trong hát Lập đám còn có những câu hát “giao” là giao hẹn với nhau về các giọng hát và những điều cấm hát v.v...

Chặng hát thứ hai trong hát trống quân làng Hữu Bổ là hát Ghẹo hỏi. Đây là chặng hát  với những lời ướm hỏi, những câu gợi chuyện bắt nhời và các động tác “tròng ghẹo” như giữ khăn, giữ áo, giữ ô. Ở nhiều nơi ghẹo hỏi thường được hát bên ngoài, trước khi vào hát lập đám. Nhưng trong hát Trống quân làng Hữu Bổ, ghẹo hỏi được hát cùng với trống như những chặng hát khác.

Chặng hát thứ 3: Hát xe kết. Xe kết là phần hát giao duyên chính của cuộc hát Trống quân Hữu Bổ, thể hiện tình cảm yêu đương thắm thiết, được coi là cao trào của cuộc hát, trai gái trao đổi ước hẹn, tính chuyện trăm năm. Hát xe kết thể hiện nhiều sắc thái tình cảm phong phú, tâm lý chung của những người yêu nhau. Trong hát xe kết có một phần quan trọng nói về vấn đề tình yêu đôi lứa, hôn nhân và gia đình.

Chặng hát thứ 4: Hát đố: Trong chặng hát này, trai gái đối đáp nhằm thử thách trí thông minh, tài ứng đối nhạy bén, thông minh, dí dỏm của nhau. Nội dung hát đố rất phong phú với các hình thức đố sự vật, đố quả, đố hoa, đố chữ, đố bỡn, đố Kiều v.v... Khi ra câu đố không chỉ yêu cầu giảng mà còn có ẩn ý tình cảm sâu lắng bên trong. Chính điều đó làm cho cuộc đố - giảng mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc.

Chặng hát thứ 5 là: Hát chua. Hát chua là hát mang tính chất chua ngoa, đanh đá nhằm khiêu khích, thử thách đối phương. Lời hát mang tính chất trêu trọc, nghịch ngợm. Phần hát chua là sự đọ sức, thi tài của đôi bên nam nữ trong hát trống quân Hữu Bổ. Đây là chặng hát tạo nên không khí vui nhộn, hưng phấn và rất hấp dẫn người xem.

Kết thúc hội hát Trống quân làng Hữu Bổ là chặng: Hát giã. Đây là chặng hát cuối cùng kết thúc một cuộc hát Trống quân, nên còn gọi là hát chia tay, hát tiễn, hát ra về. Đêm hội nào cũng phải đến lúc chia tay. Trai gái trao nhau những lời ca đầy quyến luyến, dặn dò, nhớ nhung, hẹn hò gặp lại vào đêm hội trống quân mùa sau.

Hát Trống quân làng Hữu Bổ xã Kinh Kệ, huyện Lâm Thao là một di sản văn nghệ dân gian đặc trưng của cùng Đất Tổ Hùng Vương, khác với lối hát Trống quân của các miền quê khác như Thanh Hóa, Hải Dương... cần được bảo tồn và phát huy giá trị trong đời sống văn hóa truyền thống cộng đồng, góp phần phát triển kinh tế của địa phương thông qua hình thức khai thác và xây dựng Hát Trống quân thành sản phẩm du lịch phục vụ khách tham quan du lịch như những sản phẩm du lịch đặc trưng khác của vùng Đất Tổ như: Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; Hát Xoan Phú Thọ...

                                            Đ.Đ.T


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.