NỘI DUNG CHI TIẾT
Đọc Trường ca “Từ Điện Biên tới biển” của Nguyễn Hưng Hải - Nxb Hội Nhà văn 2018
5/22/2019

 

                                                                                                   Vũ Thị Thanh Minh

Trường ca là một thể loại thơ xa xưa nhất của dân tộc Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung. Nhiều trường ca ra đời trước Công nguyên đến nay vẫn còn đi cùng năm tháng, rực rỡ tươi ròng. Ranh giới giữa trường ca và thơ dài rất mong manh, nếu người viết chưa hiểu hết đặc trưng cơ bản của nó. Nhà thơ vẫn tôn trọng khuynh hướng truyền thống, qua hình thức trường ca, qua những câu chuyện về con người Việt Nam trong công cuộc chiến đấu, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, vừa bình thường, vừa phi thường, đã làm nên huyền thoại Việt Nam. Trong trường ca “Đường tới Điện Biên Phủ” của nhà thơ Nguyễn Hưng Hải viết về trận chiến Điện Biên Phủ của cuộc kháng chiến chống Pháp trường kỳ, gian khổ nhưng anh dũng, vẻ vang, tới công cuộc xây dựng XHCN ở miền Bắc đấu tranh thống nhất đất nước, giao lưu hội nhập với thế giới của dân tộc Việt Nam. Nhà thơ không chỉ kể các sự kiện lịch sử những chiến thắng hào hùng, những con người có tên và không tên đã làm nên đất nước trong hơn nửa thế kỷ qua, mà nhà thơ đã phân tích, chứng minh, đánh giá những nguyên nhân dẫn đến thành công to lớn của dân tộc đã đạt được trong hai cuộc chiến vệ quốc vĩ đại, kể cả những điều chưa làm được của dân tộc ta trong thời kỳ đổi mới. Tất cả được nhìn dưới ánh sáng lý tưởng tiến bộ của Bác Hồ, của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, không có tư tưởng phản kháng cực đoan, phô bày sự hiểu biết của cái tôi nhỏ hẹp trong biển đời mênh mông, sôi động của cộng đồng. Ông đã dẫn dắt người đọc theo dòng lịch sử. Trận Điện Biên Phủ tháng 5/1954, tướng Giáp có chiến lược, chiến thuật, có cách đánh riêng chủ động. Theo nhà thơ, tướng Giáp vừa có tài quân sự, vừa có tâm của một người anh Cả. Câu thơ “Nô nức theo ông như lá hướng mặt trời” mang tính chất sử thi. Người đọc hình dung tướng Giáp như một anh  hùng đi tiên phong, bộ đội và nhân dân theo ông đông đang xông lên tiêu diệt kẻ thù xâm lược, giữ gìn bản làng, đất nước. Trong trận Điện Biên Phủ trên không, đế quốc Mĩ đã bắn phá Hà Nội 12 ngày đêm. Chúng muốn biến Hà Nội trở về thời kỳ “đồ đá cũ”, nhưng chúng đã nhầm. Đảng và nhân dân Việt Nam nối tiếp truyền thống Điện Biên năm xưa, cùng tướng Giáp làm nên lịch sử, giặc Mĩ thất bại thảm hại, buộc chúng phải ngồi vào bàn đàm phán. Tác giả đã viết về sự kiện này bằng con mắt nhìn vào lịch sử và bằng xúc cảm của một nhà thơ. Biện pháp liệt kê đã được sử dụng triệt để, tràn đầy một niềm tự hào, kiêu hãnh về chiến thắng B52 của người Việt Nam. Đó là lời đáp trả hiệu quả nhất cho giặc Mĩ xâm lược. Còn tướng Giáp thì sao: “Tướng Giáp đang ở ngoài trận địa/ Tướng Giáp đang giơ lưng che cho mọi người”. Tác giả luôn sáng tạo để tìm được hai mặt đối lập: bình thường, giản dị với phi thường, vĩ đại trong con người tướng Giáp. Con người ấy bằng xương, bằng thịt đang hòa đồng với nhân dân, với chiến sĩ nhưng khi đất nước bị xâm lược, dân tộc gặp hiểm nguy, ông bỗng vụt lớn lên như một tráng sĩ, một anh hùng thần thoại “giơ lưng” làm một tấm khiên khổng lồ “che cho mọi người”. Câu thơ hay, giàu hình ảnh, giàu liên tưởng tràn đầy cảm xúc và rất mới.

Hình ảnh người mẹ trong trường ca cũng được tác giả viết rất chân thật, cảm động. Hình ảnh người mẹ và những chiếc xe đạp thồ hàng lên Điện Biên năm xưa đã trở thành biểu tượng cho tinh thần yêu nước, tinh thần quyết chiến, quyết thắng của dân tộc ta trong cuộc chiến tranh toàn dân, toàn diện. Mẹ của tác giả đã cùng các mẹ, các chị dân công, các anh đạp xe thồ gánh gạo, thồ gạo lên Điện Biên. Nhà thơ đã không viết một cách chung chung. Ông đã lựa chọn được những chi tiết tiêu biểu, những nhân vật điển hình như Bác Hồ, tướng Giáp, các anh bộ đội cụ Hồ, nhiều người đã ngã xuống mãi mãi tuổi hai mươi, những người mẹ, người chị, những chàng trai, cô gái... đã làm nên huyền thoại Việt Nam. Nhà thơ nhìn nhận được sự quyết tâm đổi mới, chống tiêu cực, tham nhũng của Đảng và Chính phủ. Toàn Đảng, toàn dân học tập và làm theo tấm gương, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh để Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu như điều Bác Hồ mong muốn. Trong công cuộc đổi mới ấy, nổi bật những tấm gương dám nghĩ, dám làm, đổi mới và sáng tạo như ông Kim Ngọc - Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc, cha đẻ của khoán 10. Kim Ngọc đã làm theo lời dặn của Bác Hồ. Vẫn tiếp tục cách viết mang tính chất đối lập, nhà thơ đã dựng lên bức chân dung một người anh hùng thời đại mới, giàu tính chất sử thi: “Ông trở thành Thành Hoàng làng của ruộng đồng trong việc khoán/ Trên cánh đồng xưa cũ những hạt thóc sinh sôi/ Như ý nghĩ, cách làm của ông sinh sôi ra ánh sáng”. Đất nước Việt Nam, con người Việt Nam hiện lên trong trường ca của Nguyễn Hưng Hải đều là “Địa linh, nhân kiệt”. Con người đã nối tiếp nhau để xây dựng và bảo vệ giang sơn đời đời bền vững. Đất nước thống nhất, giang sơn liền một dải, đó là khát vọng của Bác Hồ, của toàn Đảng, toàn dân. Nhà thơ khi đứng ở thành phố Hồ Chí Minh sau hơn 40 năm giải phóng, ông vẫn tưởng như mình là người lính cùng đồng đội tiến vào giải phóng Sài Gòn, tiến vào Dinh Độc Lập. Nhà thơ tự hào nhớ lại những gương mặt chiến sĩ trẻ măng, những thiên thần áo vải: “Lính Trường Sơn đã rẽ mây, rẽ núi về đây.../  Cuốn trôi đi bèo bọt những ê chề...”. Trước Sài Gòn đổi mới, lòng ông lại rưng rưng trước sự mất mát, hy sinh của đồng đội, trước người mẹ già đơn côi, trước niêu cơm nhỏ bé chờ con đến héo mòn. Lương tâm, trách nhiệm của một người lính may mắn còn sống sót sau chiến trận, một nhà thơ trong thời đổi mới, hội nhập không cho phép ông quên lãng quá khứ bi hùng. Ông đã nhắc nhở thế hệ con cháu hôm nay và mai sau ghi nhớ, biết ơn công lao, những hy sinh to lớn của cha ông ta để chúng ta biết trân quý cuộc sống này: “Nếu năm ấy bại trận này/ Còn đâu có được cờ bay Sài Gòn/ Còn đâu bát ngát con đường/ Lướt xe trên mặt máu xương nghĩ gì?”. Những câu thơ sâu sắc, thấm thía đầy trăn trở, xoáy sâu vào tâm trí của người đọc, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Nhà thơ đã dẫn dắt độc giả đi từ Điện Biên Phủ đến Sài Gòn và tới biển. Người đọc đã hiểu thêm về một hành trình của con người Việt Nam vất vả, gian truân đầy chông gai, máu xương, nhưng cũng rất huy hoàng, rực rỡ. “Đường ra biển” không chỉ mang ý nghĩa cụ thể mà nó còn là một ẩn dụ, tượng trưng cho khát vọng, ý chí của con người Việt Nam muốn vượt khỏi cái ao làng nhỏ bé để vươn ra biển lớn thế giới. Nhà thơ đã hồi ức lại cảnh đói nghèo, cơ cực xưa của làng Hùng quê mình: “Cái đói, cái nghèo ngoằn nghoèo trong ruột/ Trong những quanh co, lối hẹp làng Hùng”. Những con người ấy không có lý tưởng, không có ước mơ, không có đích đến. Đất nước đổi mới, làng biến thành phố, văn minh đã đến, nhà thơ cũng cảm thấy hơi buồn, tiếc nuối vì truyền thống văn hóa làng quê mai một, rác thải công nghiệp làm ô nhiễm môi trường, xóm làng. Nhiều người mải mê kiếm sống, kiếm tiền quên cả họ hàng, anh em, nhưng ông không cực đoan phê phán mà nhận ra cái lợi của sự tiến bộ, đổi mới của làng quê mình trong cái chung đổi mới của mọi làng quê khác. Nhà thơ tự tin làng Hùng của mình cùng với đất nước Việt Nam đã và đang tìm đường đi ra biển, hội nhập với thế giới bằng con đường riêng của mình, vừa đậm đà bản sắc dân tộc, vừa sáng tạo học tập bè bạn, anh em. Trường ca “Từ Điện Biên tới biển” của nhà thơ Nguyễn Hưng Hải dài 184 trang với 04 trường ca: “Đường tới Điện Biên”, “Thao thức trên đồng”, “Trong cơn mưa bất chợt ở Sài Gòn”, “Đường ra biển” là một bản hùng ca, có

                               (Xem tiếp trang 69)

kết cấu hết sức logic, chặt chẽ. Sợi chỉ đỏ của trường ca là một hành trình xuyên suốt từ làng Hùng của tác giả đến Điện Biên Phủ, Sài Gòn, ra biển lớn trong thời gian hơn nửa thế kỷ từ giữa thế kỷ XX đến hai thập kỷ đầu của thế kỷ XXI. Tác giả đã làm mới những điều đã cũ, những chuyện mà mọi người đã biết. Tác giả sử dụng hình thức thơ tự do đan xen với lục bát, nhiều từ ngữ hội thoại đời thường, ngôn ngữ chắt lọc, gọt giũa khiến cho tác phẩm thơ linh hoạt, không nhàm chán. Tác giả sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật quen thuộc như: so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, điệp từ ngữ, liệt kê, cường điệu, câu hỏi tu từ, chuyển đổi cảm giác... nhưng nâng cao, tô đậm lên nhiều lần nên có hiệu quả thẩm mỹ cao, hấp dẫn độc giả. Giọng thơ khi trầm bổng, khi sôi động, thắm thiết, ám ảnh độc giả. Nhiều câu thơ mang tính chất triết lý được rút ra từ sự chiêm nghiệm cuộc đời. Nhà thơ đã có nhiều thành công khi sử dụng các biện pháp nghệ thuật đặc trưng của thơ, trường ca, tuy vậy nhiều khi ông đã tô đậm, nhấn mạnh các biện pháp nghệ thuật đó quá mức khiến cho một số đoạn thơ thiếu sự cô đọng, hàm xúc.

                                                       V.T.T.M


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ làm theo lời Bác!
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phan Đinh: Gia tài lớn nhất đời tôi là những tấm ảnh Bác Hồ
Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ với cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Trường Tiểu học thị trấn Thanh Ba học tập và làm theo gương Bác
50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nghĩ về 5 lời thề
Bí thư Đoàn năng động
Tuổi trẻ huyện Lâm Thao học tập và làm theo lời Bác
HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.