NỘI DUNG CHI TIẾT
Giảng dạy tác phẩm văn học Đâu là ranh giới của sự sáng tạo?
5/22/2019

 

                                                                                                               MINH NGUYỆT

Câu chuyện về một thầy giáo dạy văn tại thành phố Hồ Chí Minh bị đình chỉ dạy học một năm và chuyển xuống làm công tác thư viện do để học sinh đóng “cảnh nóng” khi sân khấu hoá nhiều tác phẩm văn học trong đó có Số đỏ, và Bỉ vỏ của nhà văn Vũ Trọng Phụng, đã khiến dư luận thực sự bất an với câu hỏi, đâu là ranh giới của sự sáng tạo trong dạy và học văn? Và trong khi cái gọi là “ranh giới của sự sáng tạo” còn chưa được giới chuyên môn phân định rạch ròi thì mới đây, thầy giáo đang thi hành kỷ luật đã đưa ra tuyên bố, sẽ kiện hiệu trưởng ra toà, nếu hiệu trưởng không xoá mức án kỷ luật... lại khiến dư luận rẽ sang hướng khác: hoang mang và thất vọng.

 

Giáo viên “gieo mầm” sáng tạo

Với những người trong cuộc thì việc sân khấu hoá tác phẩm văn học chỉ đơn thuần là phương pháp giúp các em hiểu hơn về giá trị nhân văn, giá trị nghệ thuật của tác phẩm, đồng thời giúp các em hào hứng với môn văn hơn trong bối cảnh đa phần các em học sinh đều thấy môn Văn nhàm chán. Tuy nhiên, đứng ở góc độ tâm lý học và ở góc độ của những bậc làm cha, làm mẹ thì đây là một việc cần phải được nhìn nhận lại một cách nghiêm túc, không loại trừ trong một chừng mực nhất định còn vượt quá ranh giới của sự sáng tạo. Và một lần nữa, câu hỏi tưởng như đã cũ rằng đâu là ranh giới của sự sáng tạo? Và giáo viên được sáng tạo đến đâu trong giảng dạy mỗi tác phẩm văn học lại được đặt ra.

Trước tiên, xin được khẳng định rằng, sáng tạo trong giảng dạy để tránh nhàm chán cho học sinh là việc làm cần được khuyến khích. Sự sáng tạo nên được xuất hiện trong tất cả các môn học chứ không chỉ riêng môn Văn học, hay Lịch sử vốn được coi là khó tiếp nhận. Và để nâng cao chất lượng các môn học trong hệ thống giáo dục phổ thông, các chuyên gia tâm lý học cho rằng, trước hết cần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, bản thân giáo viên phải không ngừng đổi mới sáng tạo trong dạy và học để giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ... Và lẽ dĩ nhiên, muốn có trò sáng tạo thì thầy phải sáng tạo trước. Bởi thầy cô chính là người định hướng, nếu họ không “dịch chuyển” trước, không tự trang bị kiến thức kỹ năng trước thì làm sao dẫn dắt học trò được.

Công bằng mà nói, việc sáng tạo trong dạy và học không phải bây giờ mới được nhắc đến với các môn học trong hệ thống giáo dục nói chung, môn Văn nói riêng, mà trước đó, sự sáng tạo đã được thầy cô tâm huyết thực hiện ở tất cả các môn học với vai trò là người dẫn dắt, khai phá trí thông minh của học trò. Với riêng môn Văn, việc cho học sinh hoá thân vào các nhân vật trong tác phẩm văn học đã diễn ra từ rất lâu, thông qua hình thức đọc hiểu văn bản. Mỗi học sinh đảm nhận đóng vai một nhân vật, thực hiện đọc diễn cảm lời thoại có trong văn bản. Và đôi khi cũng có những vở kịch ngắn được dàn dựng từ nguyên tác, nhưng là để biểu diễn trong những dịp kỷ niệm hay hưởng ứng phong trào thi đua nào đó của trường v.v... mà “Quan âm thị Kính”, hình tượng chú bé Lượm, Lê Văn Tám... là những trích đoạn được sử dụng nhiều nhất mà không có nhiều tác phẩm văn học hiện thực phê phán. Nên có thể hiểu, nhiều người “sốc” cũng vì lẽ đó.

Sáng tạo để không “dập khuôn”

Thay vì đọc hiểu tác phẩm thông qua lời thoại, trong trường hợp nói trên thầy giáo đã “sáng tạo” để học sinh “sân khấu hoá” cả những trích đoạn, những tác phẩm trong phần bổ trợ, để giúp học sinh hào hứng với môn Văn. Đây là sự sáng tạo của thầy, và sự sáng tạo này cần được ghi nhận. Nhưng vì sao dư luận lại phản ứng?

Phản ứng là bởi ở độ tuổi ăn chưa no, lo chưa tới thì mọi sự giáo dục của nhà trường, mà trực tiếp của người thầy có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc hình thành nhân cách, con người của các em. Do đó, việc chọn những cảnh nhạy cảm để sân khấu hoá được cho rằng “vẽ đường cho hươu chạy”, và cho dù ai đó biện minh rằng, những “cảnh nóng” mà các em dùng ánh sáng để dàn dựng có thể chỉ cần nhấp chuột máy tính sẽ thấy tràn lan trên mạng. Điều này hoàn toàn đúng, nhưng việc xem một mình, hay một nhóm bạn bè, khác rất nhiều so với việc một tập thể được chứng kiến, và hoạt cảnh được diễn ra dưới sự cho phép của thầy giáo. Không bàn đến sự dung tục, mà chỉ cần bàn đến việc các em bỏ thời gian, công sức để dàn dựng các hoạt cảnh trong tác phẩm để đi đến tận cùng những thông điệp mà tác phẩm hướng đến: tính nhân văn? e rằng không mấy thuyết phục. Chưa kể thời gian gần đây có quá nhiều vụ bạo lực, xâm hại xảy ra trong trường học khiến người ta nghi ngờ về đạo đức của những con sâu trong ngành  giáo dục hiện nay.

Để xây dựng các thiết chế văn hoá, và bảo vệ những nét đẹp trong thuần phong mỹ tục, trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật,  Đảng, Nhà nước ta đã có những quy định khá chặt chẽ. Đơn cử trong lĩnh vực điện ảnh có quy định đối tượng được đến rạp xem phim( phim dán mác 18+) để phân định độ tuổi tiếp cận... hay gần đây nhất là triển lãm ảnh nude với những tranh luận nảy lửa có hay không dán mác 18+. Và khi người ta đã thoát ra khỏi ranh giới của sự dung tục, và đích thực là nghệ thuật thì triển lãm đã được diễn ra phục vụ tất cả mọi đối tượng.

Quay trở lại việc sân khấu hoá tác phẩm văn học (của chính những người trong cuộc), đi đến tận cùng tác phẩm văn học chính là để không tạo ra thế hệ học trò chỉ biết dập khuôn, mà ngược lại phù hợp với thời đại 4.0, không chỉ đủ bản lĩnh đương đầu mà còn chủ động hội nhập. Nhưng muốn chủ động hay đương đầu thì những nét đẹp trong văn hoá, những thứ làm nên hồn cốt dân tộc Việt hẳn không dễ dàng bị đánh mất. Thế nên, để có sự sáng tạo một cách toàn diện thì thầy cô chính là người định hướng, dẫn dắt các em học tập, rèn luyện sao cho phù hợp với sự phát triển của xã hội... Vì thế, bên cạnh truyền kiến thức, còn rèn dạy kỹ năng tốt cho học sinh để góp phần hình thành con người có năng lực tốt. Đó mới chính là mục đích của giáo dục, chứ không phải đi đến tận cùng một tác phẩm cụ thể nào, bởi những kiến thức sẽ được các em thu nạp qua nhiều kênh khác nhau, chứ không chỉ đơn thuần từ sách vở.

                                                            M.N


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ làm theo lời Bác!
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phan Đinh: Gia tài lớn nhất đời tôi là những tấm ảnh Bác Hồ
Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ với cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Trường Tiểu học thị trấn Thanh Ba học tập và làm theo gương Bác
50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nghĩ về 5 lời thề
Bí thư Đoàn năng động
Tuổi trẻ huyện Lâm Thao học tập và làm theo lời Bác
HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.