NỘI DUNG CHI TIẾT
Tình thơ lớn qua bài thơ nhỏ
1/13/2020

 

 

                                                      NGUYỄN VĂN QUẢNG

 

Tôi yêu thơ. Do biết chút ít ngoại ngữ, tôi thường tìm đọc các nhà thơ nước ngoài trong nguyên bản hay ít ra cũng trong tiếng Anh hoặc tiếng Pháp. Gặp những tác phẩm mà tôi cho là hay và thích, đôi khi tôi dịch ra tiếng Việt, và chỉ cho mình. Về sau, một vài người bạn mà tôi tặng những bản dịch nôm na ấy khuyên tôi nên gửi đăng báo cho nhiều người cùng thưởng thức. Bài Ăm-pa-rô (Amparo) của Frederico Garcia Lorca (1898 - 1936) là một trường hợp như vậy.

Bấy giờ, tờ Nhân Dân chủ nhật đang do ông Lê Thấu phụ trách. Sau khi cẩn thận chép thật sạch sẽ bản dịch bài thơ Ăm-pa-rô ra giấy tốt, tôi đích thân tới xin gặp ông Lê Thấu tại tòa soạn, số 71 Hàng Trống, ông ra tận phòng khách gần cổng khu trụ sở báo Nhân Dân tiếp tôi. Dù chúng tôi chưa hề quen biết nhau, song nụ cười chân thành và lịch lãm, trọng thị của ông tức khắc làm tôi yên lòng. Tôi tự giới thiệu, trình bày cảm nhận của tôi về bài thơ của Lorca, coi như lý do khiến tôi dịch nó và muốn được nhiều người cùng đọc.

Bài thơ dịch được đăng. Và tôi được trải niềm vui của người có những tâm sự cao đẹp thầm kín được chia sẻ. Với bài Ăm-pa-rô, thêm một lần nữa, tôi đinh ninh rằng văn chương nói chung và thơ ca nói riêng sở dĩ cần cho xã hội vì chúng giúp chúng ta chia sẻ những gì gan ruột nhất, những điều có thể nói là thiêng liêng nhưng không thể diễn tả bằng ngôn ngữ hàng ngày, vì thế thì sẽ qua tự nhiên và mộc mạc, và lời nói trở thành thô thiển. Rằng một xã hội không có những chia sẻ như vậy sẽ là một xã hội không hồn, một xã hội chết.

Tôi chú ý tới Garcia Lorca rất sớm, nhưng do khó khăn về tư liệu hồi ấy, chỉ tìm hiểu được về ông dần dần. Ông lớn lên nơi đồng quê, giữa bề bộn việc nông nặng nhọc, gần gũi với nông dân lam lũ nhưng hiền minh tuyệt đỉnh. Sự hiền minh này được ông tiếp thu và đưa vào nghệ thuật và thơ ca của mình. Hiền minh của người lao động thật giản dị: Chối bỏ tích cực sự phân cách và chia rẽ con người với con người, khao khát điềm đạm và sâu sắc việc thấu hiểu nhau, đồng cảm, giao hòa và hòa hợp trên nền tảng nhân nghĩa bất tử. Hiến minh ấy là nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn và động lực ngày càng mạnh mẽ trong hoạt động văn học nghệ thuật của ông. Càng biết về ông, tôi càng bị lôi cuốn bởi một phát hiện mà tôi vẫn xem như một quy luật cơ bản của văn học nghệ thuật. Đó là sự gắn bó của nghệ sĩ với nhân dân lao động quyết định tầm vóc của họ. Garcia Lorca được suy tôn là nhà thơ Tây Ban Nha hiện đại vĩ đại nhất, đơn giản vì ông quan tâm hơn hết đến cuộc đời của nhân dân lao động và quyết chí thể hiện cuộc đời ấy nhiều chiều bằng một nghệ thuật tuyệt kỳ tinh xảo...

Trong thi phẩm đồ sộ của Garcia Lorca, nổi lên tập Tình ca Di gan, mà hồn cốt là sự hiển minh của tộc người chuyên sống du cư, yêu đời, yêu tự do, luôn trọng đạo nghĩa, luôn giữ bản chất hướng thiện, đặc biệt nhất định không chịu khép mình vào trào lưu dập khuôn chung của thời đại, mà luôn giữ gìn tính độc lập trong suy nghĩ và cảm xúc của mình. Tính độc lập này chính là sự hiền minh của nhân dân lao động, là ứng xử hợp tình hợp lý tối ưu, nhằm bảo đảm cho cộng đồng tồn vong bình yên và phát triển lành mạnh. Tập thơ được tái bản bảy lần từ khi ra mắt năm 1928, cho đến khi Lorca bị bắn gục, 1936. Từ đó, nó liên tục được in lại và được dịch sang nhiều thứ tiếng, với không ít bản dịch trong một ngôn ngữ.

Tôi yêu mến nhiều bài trong tập thơ, song thường dừng lâu ở những bài ngắn. Và Ăm-pa-rô được chọn dịch vì nó như một bản dân ca, cô đúc, tự nhiên và “nói ít hiểu nhiều”. Bài thơ gồm mười bảy câu ngắn, nhưng chứa đựng một câu chuyện hấp dẫn. Chuyện đó là: Một cô gái ở nhà một mình, say mê thả hồn vào những đường thêu, bằng lòng với cái đẹp dung dị, quên hết xung quanh, trong khi một chàng trai bên ngoài, thầm ngắm nghía cô, cảm động vì vẻ thuần khiết của cô, được âm thanh của nước trong sân sau nhà cô, cũng như sự xao động của các cây bách và chim chóc chao lượn trên trời thúc giục. Tất cả, bên trong và bên ngoài lòng chàng, đẩy tình yêu của chàng lên đỉnh điểm. Song chàng không dám vào nhà, không dám cất lên lời yêu hẳn không nén được nữa, trong bối cảnh hoàn toàn thích hợp cho những lời như vậy. Chàng có lẽ không thiếu can đảm trong các việc khác. Nhưng trong trường hợp đang bàn, chàng hoặc e rằng cô gái đã có người yêu, vì cô đang thêu khăn tặng người may mắn đó (?), hoặc không chắc cô có yêu mình không, tức đây là một tình yêu đơn phương, hoặc không muốn phá vỡ mất niềm vui và tự do của cô, điểm mấu chốt của tình yêu đích thực. Nói cho cùng, tình yêu đích thực là vĩnh viễn, đòi hỏi sự hạn chế tự do và hy sinh một phần những thích thú riêng của mỗi bạn tình. Cái thần thánh và thiêng liêng của tình yêu nằm ở chỗ tế nhị không dễ nhận biết ấy, ở luật đời tưởng rất dễ tuân thủ nhưng lại khó hơn mọi bộ luật. Do thế, sự trân trọng tình yêu, cái gốc của đời sống tình cảm, là bổn phận cao cả nhất và đắt giá nhất.

Trong Ăm-pa-rô, bản chất nói trên của tình yêu đôi lứa đã được diễn tả thật tự nhiên và thuyết phục qua một tình huống cụ thể. Tâm trạng “Lời yêu khó ngỏ” là phổ biến và điển hình ở mọi xã hội và mọi thời đại. Nếu bỏ đi tên riêng Ăm-pa-rô và tên sân trong ở Tây Ban Nha, pa-chi-ô (patio), bài thơ sẽ là một bài thơ thuần Việt. Đọc bài thơ lần đầu tiên, tôi đã xúc động và muốn chuyển ngữ tức thì. Tôi đã suy nghĩ nhiều, cố dịch sao cho bài thơ hồn nhiên, dễ hiểu, đúng như nguyên bản. Dịch xong, tôi thấy ưng ý và vẫn rưng rưng vì chất nhân bản của tình người, của tình yêu có sức mạnh xuyên qua mọi biên giới, mọi rào cản, để lan tỏa tới muôn đời. Và niềm tin của tôi đã được xác nhận một cách bất ngờ, ngoài tưởng tượng của tôi.

Dưới đây là bản dịch bài thơ Ăm-pa-rô đã được giới thiệu trên tờ Nhân Dân chủ nhật năm ấy.

        Ăm-pa-rô

Ăm-pa-rô

Chỉ mình em trong nhà

Mặc trắng

Từa tựa mầu hoa nhài

Mầu cam tùng cũng giống

Em có nghe róc rách

Nước trong pa-chi-ô (*)

Em thấy chăng trong chiều

Bách và chim rung động

Thế mà em chầm chậm

Thêu chữ trên vải thô

Ăm-pa-rô

Chỉ mình em trong nhà

Mặc trắng

Ăm-pa-rô

Khó nói cùng em lắm

Rằng anh yêu em.

                         N.V.Q

 

(*) Sân sau trong các nhà ở Tây Ban Nha.


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác bồi dưỡng đạo đức nhà giáo hiện nay
Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ làm theo lời Bác!
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phan Đinh: Gia tài lớn nhất đời tôi là những tấm ảnh Bác Hồ
Tạp chí Văn nghệ Đất Tổ với cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Trường Tiểu học thị trấn Thanh Ba học tập và làm theo gương Bác
50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nghĩ về 5 lời thề
Bí thư Đoàn năng động
Tuổi trẻ huyện Lâm Thao học tập và làm theo lời Bác
HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.