NỘI DUNG CHI TIẾT
VỀ THỂ LOẠI KÝ TRÊN BÁO CHÍ VĂN NGHỆ ĐỊA PHƯƠNG.
1/25/2013

 

                                                                          Vũ Kim Liên

                                                      


          Một điều khẳng định: báo chí văn nghệ địa phương nói chung và văn nghệ các tỉnh, thành trong nhóm VN 8 nói riêng những năm gần đây có bước phát triển khá mạnh, đủ sức lĩnh hội và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị, tham gia đắc lực vào quá trình xây dựng và phát triển sự nghiệp kinh tế - xã hội của từng địa phương. Với đặc thù hoạt động của một tờ báo (tạp chí) văn nghệ vừa mang tính báo chí, vừa mang tính văn nghệ thông qua diễn đàn của mình đã tạo nên dấu ấn riêng cũng như vai trò quan trọng không thể thiếu của mình trong đời sống xã hội. Góp phần vào việc tạo nên những dấu ấn đó, phải kể đến những bài viết mang tính chất, đặc trưng, bút pháp của các thể loại ký, bao gồm phóng sự, ký sự, tùy bút, hồi ký, truyện ký, nhật ký, du ký, tản văn, bút ký chính luận, ký tự sự, ký trữ tình v.v.

          Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, các thể loại ký trên báo chí văn nghệ của chúng ta ngày nay xuất hiện không nhiều, chưa thường xuyên và thiếu những tác phẩm ký xuất sắc. Văn nghệ Đất Tổ cũng không nằm ngoài phạm vi đó. Cái khó của ký không chỉ nằm ở đề tài mà nó còn khó ở phương pháp thể hiện, phải thế chăng mà dẫu muốn, chúng ta vẫn khó tìm ra được những bài bút ký hay, những thiên phóng sự, những tùy bút, ký sự thu hút sự chú ý, ngưỡng mộ của độc giả? Chúng ta biết rằng các thể ký (kể cả ký báo chí và ký văn học) xuất hiện là do nhu cầu truyền đạt thông tin, nhu cầu phản ánh thực tiễn. Với tư cách là người truyền đạt thông tin, người phản ánh thực tiễn - người viết ký luôn hướng tới việc tìm tòi những hình thức mới để vượt qua khỏi cái khung của lối văn thông tấn, tìm sang cái trữ tình, tự sự của văn chương, cái mơn mởn của nghệ thuật để diễn tả về những con người có thật, những việc làm có thật, những con người điển hình và sự việc điển hình đã và đang xuất hiện ở mọi lĩnh vực của đời sống. Việc tìm tòi hình thức thể hiện ấy nhằm mục đích đạt tới hiệu quả tuyên truyền cao hơn, để độc giả nhớ lâu hơn mà không nhanh chóng bị lãng quên bởi cách trình bày tẻ nhạt, thuần túy thời sự mà thiếu đi tính văn học cũng như giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Ký trong báo chí văn nghệ đòi hỏi chất suy nghĩ và tình cảm của chủ thể phải là chất men hấp dẫn người đọc qua bút pháp, mang đến cho công chúng cách nhìn, cách cảm nhận đa chiều, đa dạng. Nói một cách khác thì nhân vật trần thuật và cảm hứng trữ tình cùng với những quy luật đặc thù khác của sáng tạo nghệ thuật luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong các tác phẩm ký văn học. Nói đến văn học tức là nói đến con người, con người là nhân vật trung tâm của tác phẩm; phản ánh về con người tức là phản ánh những suy nghĩ và những hành động cụ thể của con người thông qua chính những hoạt động đó cùng với những trạng thái tâm lý, biểu đạt của con người. Trên cơ sở đó, tác giả dẫn dắt người đọc qua từng giai đoạn phát triển của con người và sự việc, sự vật, nhận xét, đánh giá, bình luận bằng cái tôi chủ quan của mình để đi đến khẳng định, kết luận về những vấn đề, những điều mà người viết đề cập đến trong lĩnh vực nào đó của đời sống xã hội.

          Trở lại với thực tế, xác định được tầm quan trọng của các thể loại ký trong báo chí văn nghệ, bên cạnh việc đăng tải các tác phẩm văn chương, nghệ thuật của đội ngũ văn nghệ sĩ, các cộng tác viên, Văn nghệ Đất Tổ dành thời lượng nhất định để đăng tải các tác phẩm báo chí, đặc biệt là các tác phẩm ký mang hơi thở của đời sống đến với bạn đọc. Mỗi số tạp chí xuất bản, chúng tôi cố gắng tìm tòi, chắt lọc để có ít nhất một đến hai bài viết ở thể loại bút ký, ký, ghi chép hoặc phóng sự phản ánh về những vấn đề thực tiễn đang đặt ra được công chúng quan tâm. Việc làm này được quan tâm từ khá lâu, xuất phát từ gợi ý của nhà văn Nguyễn Quang Hà: muốn cho văn nghệ đứng vững và tạo được niềm tin, sự ủng hộ của độc giả thì cần có những bài viết dưới dạng các thể ký mang hơi thở của đời sống vào từng số tạp chí. Văn nghệ Đất Tổ đã có cơ chế đặt bài đối với một số tác giả có khả năng viết về những vấn đề nóng, những vấn đề nổi cộm, bức xúc của đời sống. Đó cũng chính là bức tranh hiện thực của xã hội được các tác giả quan tâm, khai thác và thể hiện với những phong cách, giọng điệu khác nhau tạo nên sự đa dạng, phong phú cho mỗi ấn phẩm khi phát hành. Ở Phú Thọ, số người viết các thể loại ký không nhiều, tần suất xuất hiện còn khiêm tốn nhưng ít nhiều cũng đã tạo được lối đi riêng, đan xen làm thành những vòng sóng  giao thoa giữa hiện thực được hư cấu trong phạm vi cho phép với những sáng tạo thuần chất văn học. Có  thể kể đến những cây bút chuyên nghiệp như Cao Văn Định, Triệu Hồng, Nguyễn Hữu Nhàn, Nguyễn Tham Thiện Kế, Xuân Thu, Trần Mạnh Linh, Dư Hồng Quảng cùng những cây bút nghiệp dư như Nguyễn Đình Vỵ, Phạm Ngọc Kiệm, Hồng Trung và nhiều cộng tác viên đến từ các tỉnh bạn như Văn Công Hùng, Nguyễn Kim Trạch v.v. Mỗi người tự chọn cho mình một cách xây dựng đề tài, khai thác thông tin, bố cục và trình bày tác phẩm; mỗi người một lối đi riêng, phương pháp phản ánh riêng, không ai giống ai trong thể hiện nhưng tất cả đều hướng tới việc phản ánh hiện thực một cách khách quan vừa giàu sắc thái biểu cảm vừa chân thực, đầy cảm xúc về con người, sự việc điển hình mà mình muốn tái tạo lại qua bút pháp tả thực, trần thuật, so sánh giữa cái cũ và cái mới, cái xấu và cái đẹp, giữa cái được và cái chưa được để nhằm mục đích hướng công chúng tới cái hoàn thiện, cái cần phải được nêu gương cũng như cái cần phê phán mà vẫn đảm bảo các yếu tố về nghệ thuật trong phương pháp thể hiện cũng như trong cách thức kết thúc vấn đề. Nếu như nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn thiên về phản ánh hiện thực cuộc sống ở làng quê, với nông nghiệp, nông thôn và nông dân cùng với những phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc trong tỉnh thì Trần Mạnh Linh lại đi sâu vào ngõ ngách của đời sống công nghiệp với những nhân vật là những người công nhân lao động, những ông chủ trẻ thời @. Bên cạnh một Triệu Hồng với mạch văn giàu hình ảnh với ngôn ngữ mô phạm của một nhà giáo là nhà báo Cao Văn Định rắn chắc, triết lý trong từng câu chữ. Cùng với giọng điệu chính luận, lý lẽ với những câu hỏi vì sao, thế nào của Dư Hồng Quảng là mạch viết tưng tửng “chả giống ai”, lãng tử đầy cá tính của nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế; “thổi hồn” mơ mộng đôi khi ướt át, mềm mại mà đau đáu, đầy thân phận trong những tác phẩm ký, ghi chép, tản văn của Xuân Thu, Vũ Kim Liên… Trên Văn nghệ Đất Tổ, người đọc có thể hình dung, có thể cảm nhận một cách khá chi tiết về những đổi thay của quê hương, đất nước, của con người Phú Thọ qua những tác phẩm như “Tân Sơn huyện mới” của nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn; “Một khúc sông quê” của Nguyễn Anh Đào; “Đoan Hùng mở đường từ lòng dân” của Phi Đông Hạ, “Sau mùa chim di trú” của Cao Văn Định; “Bác sống như trời đất của ta” của Triệu Hồng; “Phú Thọ trong thế Rồng bay” của Vũ Kim Liên; “Góp mặt hầu rượu Nguyễn Tuân” của Nguyễn Tham Thiện Kế; “Người thổi hồn cho đá” của Nguyễn Hùng Sơn; “Thuốc lắc thú chơi hủy diệt” của Lê Bích Phượng; “3.000 m2 đất bỏ hoang giữa thành phố Việt Trì” của Nguyễn Thị Hồng Chính và một loạt các bài viết về tranh chấp đất đai ở xã Hà Thạch – thị xã Phú Thọ; lọat bài liên quan đến những tiêu cực trong ngành giáo dục được dư luận quan tâm v.v. Dù ít, dù nhiều thì những tác phẩm ở thể loại ký văn học trên Văn nghệ Đất Tổ cũng đã trình bày được hiện thực cuộc sống, mà hiện thực đó lại là xuất phát điểm, là cái cớ để thông qua đó tác giả trình bày quan niệm của mình cũng như sự thẩm định của mình về hiện thực đó. Sự thẩm định có thể là những ý kiến trực tiếp, những hình ảnh, hình tượng hoặc cũng có thể là cách lựa chọn trình bày chi tiết. Cái tôi trong các tác phẩm thuộc thể loại này được các tác giả diễn đạt là cái tôi thẩm mỹ, cái tôi trữ tình có sự hư cấu để làm rõ hơn, sáng hơn những phẩm chất tốt đẹp của nhân vật và bản chất hướng thiện của sự việc, sự vật, tái tạo lại hiện thực trên cơ sở những cảm xúc thẩm mỹ, trình bày những quan niệm thẩm mỹ của mình thông qua tác phẩm.

          Như trên đã nói, mặc dù đã có một số tác phẩm thuộc thể loại ký khẳng định được lối tư duy và phương pháp sáng tạo của tác giả, góp phần làm cho cuốn tạp chí trong tay bạn đọc trở nên gần gũi hơn, hiện thực sinh động hơn bên cạnh những sáng tác mới về văn học, nghệ thuật thì cũng còn không ít những tác phẩm được ghi danh bằng những thể tài như bút ký, tùy bút nhưng thực chất nó chỉ là những bài phản ánh thông thường, thậm chí còn thiếu chất văn chương, lập ý, lập tứ không rõ ràng; khai thác thông tin chưa được đầy đủ, chặt chẽ; trình bày chưa khúc triết, còn dàn trải, hình tượng điển hình không được xuyên suốt, chưa được làm rõ hoặc thiếu tính logic trong văn phong dẫn đến giá trị nghệ thuật chưa cao, hiệu quả tuyên truyền chỉ dừng lại ở mức đạt yêu cầu. Những tác phẩm như vậy hiện còn khá phổ biến và nó đã và đang được các biên tập viên quan tâm, đưa nó trở về đúng vị trí, đúng thể loại của nó.

          Để thực hiện tiêu chí của một tác phẩm thuộc thể loại ký, tránh những tác phẩm chỉ mới mang hơi hướng dáng dấp của thể loại nhưng lại bị nhầm tưởng là thể loại ký, theo chúng tôi cũng cần phải phân định rõ thể loại của từng loại hình tác phẩm, phân định rõ đặc trưng, đặc điểm của loại thể để từ đó có hướng tiếp cận vấn đề và khai thác theo hướng mà mình định trình bày. Nhất là trong bối cảnh xã hội hiện nay, việc xác định rõ đặc trưng, cấu trúc, phương pháp của thể loại càng cần thiết và càng phải được định hướng rõ ràng cho người viết cả chuyên và không chuyên cũng như cho đội ngũ biên tập viên để đặt tác phẩm vào đúng vị trí của nó nhằm phát huy hiệu quả của nó một cách cao nhất. Chúng ta cũng không thể phủ nhận được sự giao thoa của các xu hướng báo chí, sự xâm nhập, đan xen nhiều kênh thông tin và nhiều phương diện thể hiện tác phẩm trong đời sống báo chí, văn nghệ. Bởi lẽ khi đứng trước một tác phẩm được kết hợp nhiều tính chất, đặc điểm của những thể và loại khác nhau, tiêu chí căn bản để đánh giá tác phẩm là ở giá trị thông tin và hiệu quả mà nó đem lại cho công chúng.

VKL

 

                                                                  

 


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.