NỘI DUNG CHI TIẾT
MAI MỘT DẦN MIẾNG TRẦU ĐỎ THẮM
3/11/2013


Phương Thảo

Ăn trầu là một phong tục văn hóa lâu đời của người Việt Nam, là biểu tượng tình cảm của một dân tộc vốn đề cao tình nghĩa. Qua bao thăng trầm thời gian, miếng trầu vẫn thắm đỏ song hành cùng lịch sử dân tộc như một minh chứng son sắt về sức sống trường tồn của mình trong hồn cốt văn hóa dân tộc. Song cũng chính thời gian, cùng với sự phát triển gấp gáp của nhịp sống hiện đại đã làm thu hẹp dần sự hiện diện của miếng trầu trong đời sống thường nhật. Thế hệ trẻ ngày nay, nhất là ở các đô thị, chỉ còn biết đến hình ảnh trầu cau qua những câu chuyện cổ tích hay qua bài giảng của cô như nghe hơi nồi chõ, mà có lẽ chưa một lần được ngồi bên các bà ăn trầu, để ngắm nhìn và thấm thía những giá trị văn hóa ẩn sâu trong hình ảnh bình dị đó. Khi nhìn đứa cháu nhỏ thích thú, nghiêng ngó nhìn bà têm trầu, tò mò hỏi về thứ lá, thứ quả mà nó tưởng chỉ dùng để thờ cúng hay cưới hỏi, tôi chợt thoáng nghĩ: Liệu sau này, còn có ai ăn trầu, mà truyền giữ một chút tâm hồn dân tộc?

Trầu cau và tục ăn trầu có lẽ ra đời từ xa xưa lắm, từ thời Hùng Vương dựng nước với câu truyện cổ tích “Trầu cau” mà các em học sinh vẫn học. Miếng trầu đỏ là biểu tượng cho tình cảm anh em thắm thiết, duyên nghĩa vợ chồng son sắt thủy chung. Miếng cau non ngọt gói trong lá trầu cay, không thể thiếu chút vôi nồng và miếng rễ đắng lại cho ra thứ vị ngọt ngào, khoan khoái, cứ như tình cảm con người đi qua sóng gió thử thách thì sẽ càng khăng khít, bền chặt. Do đó trong truyền thống văn hóa Việt Nam, miếng trầu quả cau luôn là “đầu câu chuyện”, là lễ vật đầu tiên trong đám cưới hỏi, và dù ở bất kì thời nào, miếng trầu đem ra mời nhau cũng không phân biệt sang hèn cao thấp.

Tôi không sao quên được hình ảnh bà tôi, những trưa hè ấm áp, bà ra ngồi đầu hè vấn lại mớ tóc dài bạc trắng và lại lôi túi cau trầu ra têm. Quả cau bánh tẻ mua về bà bổ sáu, phơi khô. Những lá trầu xanh rờn, dày dặn được bà xếp cẩn thận. Mà cũng kì lạ, thứ lá ấy dù để trong túi vải của bà năm, bảy ngày mà vẫn vẫn tươi xanh, ăn vào nghe tiếng vẫn giòn ngọt lắm. Còn vôi ở thành phố thì có khó gì. Chỉ có chút rễ chay khô là khó kiếm, bà phải nhờ người ở quê mua gửi lên. Đứa cháu nhỏ là tôi ngồi chồm hỗm chăm chú nhìn bà têm trầu, nghe bà kể chuyện ngày xưa mà mơ màng đến hình ảnh cô Tấm dịu hiền từ thị bước ra, nhờ miếng trầu têm cánh phượng khéo léo mà để hoàng tử nhận ra, đưa về cung làm vợ.

Văn hóa trầu cau không chỉ hiện hữu trịnh trọng trong những việc đại sự của con người mà nó còn là một thói quen phổ biến và dân dã của người Việt Nam xưa, như khách đến nhà bao giờ cũng phải mời trầu mời nước vậy. Còn nhớ Nguyễn Khuyến trong bài “Bạn đến chơi nhà” đã lăn tăn mãi vì “Đầu trò tiếp khách trầu không có”, vì vậy “Bạn đến chơi đây ta với ta”. Lấy tình cảm đổi lấy tình cảm, miếng trầu biểu hiện cho tình thân quý nhưng nếu không có trầu thì bác đến chơi với ta là cũng quý rồi. Miếng trầu cũng là biểu hiện kín đáo cho tình yêu đôi lứa, nam nữ thanh niên xưa mời trầu và nhận trầu cũng chính là trao nhận tình cảm, bởi rằng:

Thưa rằng bác mẹ em răn

Làm thân con gái chớ ăn trầu người

cho nên khi đã nhận trầu người thì:

Trầu này trầu nghĩa trầu tình

Trầu nhân, trầu ngãi, trầu mình lấy ta.

Hồ Xuân Hương xưa mạnh mẽ, cá tính là thế mà cũng có lúc phải lo lắng khi mời trầu, sợ có ngày tình xanh như lá, bạc như vôi. Những nguyên liệu của miếng trầu khi tách riêng ra không còn là biểu tượng cho niềm vui, hạnh phúc mà mang ngụ ý về sự chia phôi, tan tác.

Tôi chợt nghĩ đến sự khác biệt giữa hai cách gọi, phong tục ăn trầuvăn hóa trầu cau. Tuy cùng chỉ một đối tượng nhưng có lẽ mang những ý nghĩa riêng, ám chỉ sự mai một của một nét văn hóa cổ truyền. Cùng nói đến một giá trị văn hóa, nhưng một cách gọi thể hiện tính hiện hữu, trường tồn, một cách gọi lại mang tính đúc kết, đề cao, như hoài niệm về giá trị văn hóa đặc  sắc trong quá khứ. Ra đời từ xa xưa, phong tục ăn trầu vốn không không giới hạn nam nữ, lứa tuổi, nhưng đến ngày nay, hình ảnh các bà ăn trầu với đôi môi cắn chỉ, hàm răng hạt na ta chỉ còn bắt gặp ở những miền quê, nơi nhịp sống ồn ào bon chen chưa đụng đến. Giới trẻ ngày nay liệu còn ai tha thiết với phong tục ăn trầu.

Bà tôi giờ đã già, răng đã rụng hết nên không còn ăn trầu. Nhìn bà tần ngần bưng đĩa trầu cau từ bàn thờ xuống mà không biết đem biếu ai, cho ai mà lòng tôi đắng lại. Bà lặng lẽ xếp quả cau, miếng trầu vào chiếc túi vải ngày xưa. Cau trầu dẫu có khô có héo bà cũng không bỏ đi, như giữ gìn chút kỷ niệm ở một nơi mà thời gian ngưng đọng. Những lúc đó, bà lại kể cho tôi nghe những câu chuyện buồn vui của cuộc đời, vẫn răn dạy chúng tôi phải sống yêu thương, nhường nhịn nhau như anh em trong câu chuyện cổ trầu cau thuở trước. Với bà, cuộc đời đã ở phía sau nhưng trong từng lời kể của bà có lẽ vẫn đau đáu một điều, sau này liệu có mai một dần miếng trầu đỏ thắm?

Truyện Trầu cau có từ thời Hùng Vương. Câu chuyện cho ta biết thời ấy xã hội đã ở thời kỳ nam quyền và hình thái xã hội có một vợ một chồng, quyền huynh thế trưởng. Đạo đức gia đình có anh em, vợ chồng yêu thương nhau đến hóa cây hóa đá. Xã hội nông nghiệp trồng lúa nước để có bát cháo gạo húp chung...

Quên chuyện Trầu cau, người ta cũng dễ quên đi lịch sử một thời...

                                                                   P.T


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.