NỘI DUNG CHI TIẾT
THỜ QUỐC TỔ THIÊNG LIÊNG MỘT NIỀM TIN
4/17/2013

                                                                                                                    Phạm Bá Khiêm

1. Bản chất

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được UNESCO ghi nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đó là niềm tự hào và vinh dự lớn không chỉ của người dân miền Đất Tổ mà còn là của cả dân tộc Việt Nam. Hình ảnh Vua Hùng - cụ Tổ của dân ta đã được thế giới vinh danh.

Người Việt Nam trọng tình nghĩa; lấy chữ “hiếu” làm đầu. Vì thế luôn coi trọng việc thờ cúng Tổ tiên như là việc làm ra của cải vật chất để duy trì cuộc sống hàng ngày. Họ luôn quan niệm rằng Tổ tiên của mình cũng như ông bà, cha mẹ  mình khi chết đi đều không phải là đã hết mà là “sống gửi, thác về”; sang thế giới bên kia “Tây phương cực lạc”, “Bồng lai tiên cảnh” nhưng vẫn luôn trở về nhà phù hộ cho con, cho cháu mạnh khỏe, hạnh phúc, an khang.

Thờ cúng Hùng Vương là biểu hiện tình cảm, lòng biết ơn và sự tri ân công đức các Vua Hùng có công khai quốc, sinh dân. Thông qua nghi lễ thờ cúng nhằm xác lập mối liên hệ giữa Vua Hùng với các thế hệ trong cộng đồng người Việt từ quá khứ, hiện tại đến mai sau. Là sợi dây liên kết tinh thần giữa thời đại Hùng Vương và thời đại Hồ Chí Minh, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương phản ánh quan niệm sống của người Việt Nam: trọng tình nghĩa, sống thủy chung, sự biết ơn, lòng yêu thương, đùm bọc lẫn nhau.

Xét về bản chất, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không phải một tôn giáo, không có kinh sách, giáo dân, giáo chủ; mà nó chính là biểu trưng của lòng thành kính, sự biết ơn; tri ân công đức Các Vua Hùng là những người có công dựng nước của con Lạc cháu Hồng hàng ngàn đời sau trong lịch sử. Thờ cúng Hùng Vương không phải đến đền thờ để xin cho khi chết đi sớm được lên thiên đàng hoặc chóng được siêu sinh tịnh độ về nơi cõi Phật.

Hiện tại theo kiểm kê của Sở VH,TT&DL năm 2005, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có 326 di tích thờ Hùng Vương và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương; trải rộng khắp các địa phương trên địa bàn toàn tỉnh. Có thể nói tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được phủ rộng với mật độ dày đặc ở tất cả các làng xã, song Đền Hùng là trung tâm thực hành tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương lớn nhất và lâu đời nhất trong tiến trình phát triển lịch sử của dân tộc Việt Nam.

2. Bản sắc văn hóa

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là sự sáng tạo văn hóa độc đáo của dân tộc Việt Nam. Căn bản triết lý hay nói chính xác hơn là sự minh triết Việt trong tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là quan niệm “Vạn vật hữu linh - vạn vật hữu hình” và “Cây có cội, nước có nguồn”; “Con người có tổ tông, nòi giống”.

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thực sự là tín ngưỡng bản địa; tục thờ thuần Việt, ở đây đối tượng được tôn thờ là Thánh Tổ Hùng Vương - ông Tổ không phải của riêng một dòng họ, một làng, một vùng mà là Tổ của dân, của nước.

ý nghĩa đặc trưng của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là ý thức nhớ về cội nguồn dân tộc “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”; “Uống nước nhớ nguồn”; sự kết nối cộng đồng hình thành nên tính đại diện cộng đồng sâu sắc. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có không gian văn hóa rộng rãi, trải dài khắp cả nước, từ Bắc vào Nam; gần như ở khắp các tỉnh thành, nơi nào có người Việt sinh sống nơi đó có thờ cúng Hùng Vương gắn với thờ cúng tổ tiên trong gia đình, dòng họ, làng xã. Do tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có không gian văn hóa rộng, không có biên giới; không chỉ ở trong nước mà còn ở cả nước ngoài, nơi có cộng đồng người Việt sinh sống. Điều đó đã tạo nên triết lý nhân văn sâu sắc, tạo nên động lực tinh thần của dân tộc Việt Nam.

Bản sắc văn hóa đặc trưng của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là sự cố kết cộng đồng, tạo nên sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Cộng đồng người Việt luôn tự hào được là “Con cháu Rồng Tiên”, “Con Lạc, cháu Hồng”; luôn nguyện sống tử tế ở đời, anh em hòa thuận, cùng nhau góp sức xây dựng và bảo vệ đất nước.

Không gian văn hóa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; nổi bật là Đền Hùng, di tích quốc gia đặc biệt, nơi đất thiêng Nghĩa Lĩnh, nơi thực hành tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương lâu đời nhất, quy mô nhất  trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam. Theo dòng chảy của thời gian và ký ức, trải qua bao biến cố, thăng trầm, di sản vẫn trường tồn và phát triển. Đó là sự hồi cố, kết tinh và tỏa sáng của văn hóa Lạc Việt - văn mình lúa nước - văn minh sông Hồng. Di sản văn hóa ấy đã và đang tỏa sáng, lan rộng không chỉ ở Việt Nam mà còn nổi bật, tiêu biểu toàn nhân loại và đại diện toàn cầu.

3. Bảo tồn và phát huy

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương từ hàng ngàn đời nay là niềm tin thiêng liêng, là sức mạnh đoàn kết, là điểm tựa tinh thần để dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, thách thức của lịch sử, chống chọi với thiên tai, giặc dã để tồn tại và phát triển. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là biểu trưng đặc sắc về bản sắc và sự thống nhất trong đa dạng văn hoá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Để bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hoá phi vật thể đặc biệt đã được UNESCO công nhận; trước mắt chúng ta cần tập trung, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ VHTTDL; Uỷ ban UNESCO Việt Nam, xây dựng và thực hiện chương trình hành động quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đó chính là sự nghiêm túc không chỉ để bảo tồn, phát huy giá trị Di sản mà còn là sự thực hiện cam kết với UNESCO về bảo tồn Di sản văn hoá phi vật thể theo Công ước 2003.

Thứ hai là: đề nghị Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch chỉ đạo tổng kiểm kê Di sản văn hoá tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong cả nước và ở cả các quốc gia  khác, nơi có cộng đồng người Việt Nam sinh sống. Thông qua kiểm kê sẽ nắm được tổng thể và thực trạng các Di tích lịch sử - không gian thiêng thực hành tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương để từ đó có biện pháp bảo tồn, khôi phục và phát huy giá trị các di tích lịch sử trong lòng dân tộc. Mặt khác đề nghị Bộ sớm ban hành văn bản điều chỉnh bổ sung nội dung hướng dẫn tổ chức Giỗ tổ Hùng Vương trong các di tích thờ cúng Vua Hùng và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương trong cả nước (thay thế các văn bản trước đây đã ban hành vì hiện nay di sản đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại).

Thứ ba là: Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá di sản trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm nâng cao nhận thức cho cộng đồng, gắn tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương với sự cố kết cộng đồng; là điểm tựa tinh thần và là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Thông qua hệ thống tuyên truyền góp phần  giáo dục truyền thống, ý thức đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” cho các thế hệ nguời Việt.

Thứ tư là: tạo điều kiện gắn kết di sản văn hoá hát Xoan Phú Thọ với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương để trả lại sự nguyên gốc bản sắc văn hóa của hát Xoan ra đời để hát thờ  các Vua Hùng. Gắn Di sản với các tour, tuyến du lịch trải nghiệm văn hoá tâm linh vùng Đất Tổ Hùng Vương và các di tích lịch sử  thờ Vua Hùng và các nhân vật thời Hùng trong cả nước.

Thứ năm là: đề nghị Chính phủ đặc biệt quan tâm để từ đó có giải pháp tăng cường nguồn lực đầu tư tu bổ , tôn tạo, xây dựng bổ sung thiết chế văn hoá tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng nhằm phục vụ tốt hơn việc thực hành thờ cúng Hùng Vương tại trung tâm tín ngưỡng có lịch sử lâu đời nhất, quy mô nhất trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam.

Cuối cùng là việc đề nghị các cấp, các ngành, các địa phương cần tăng cường quản lý, bảo vệ phát huy giá trị di sản văn hoá phi vật thể tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương để xứng tầm Di sản đại diện của nhân loại. Tiếp tục bố trí nguồn lực để đầu tư, tu bổ tôn tạo, khôi phục lại các di tích thờ Hùng Vương và các nhân vật liên quan thời Hùng Vương như vợ, con, tướng lĩnh là người có công giúp Vua Hùng dựng nước và giữ nước. Tiếp tục nghiên cứu để xây dựng các tour, tuyến du lịch, kết nối du lịch văn hoá tâm linh với du lịch trải nghiệm; gắn điểm du lịch với di tích và lễ hội để tạo ra sự liên kết phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển kinh tế xã hội. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương luôn là sợi dây vô hình để cố kết cộng đồng dân tộc. Vật chất có thể sẽ biến đổi hoặc mất đi, song niềm tin thiêng liêng của dân tộc vào tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương sẽ không bao gìờ thay đổi.

Thờ Quốc Tổ thiêng liêng một niềm tin.

                                                                                P.B.K


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.