NỘI DUNG CHI TIẾT
DI SẢN THẾ GIỚI Ở VIỆT NAM- NHŨNG BÁU VẬT THỜI GIAN
6/5/2013

 

Đắc Lộc

Kết thúc năm Nhâm Thìn 2012, ngày 5/12/2012 tại Paris, “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại Phú Thọ” của Việt Nam chính thức được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể có tính tiêu biểu của nhân loại. Góp vào danh sách di sản thế giới ở Việt Nam, những báu vật thời gian lên con số 18.

Kể từ 20 năm trước, năm 1993, khi quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, thì cũng là lúc Việt Nam nhìn lại, thấy mình đang nắm giữ kho báu di sản- những báu vật thời gian, “của để dành” do tổ tiên ông cha tạo dựng và để lại cho các thế hệ muôn đời sau con cháu nước Việt. Rồi lần lượt, nhiều di sản của Việt Nam được UNESCO công nhận, vượt ra khỏi lãnh thổ trở thành báu vật thời gian của nhân loại. Di sản thế giới ở Việt Nam không chỉ là báu vật để chiêm ngưỡng, thưởng thức, mà còn là một nguồn “tài nguyên” tiềm năng để khai thác cho lợi ích cộng đồng, cho nền kinh tế và sự phát triển văn hóa, giáo dục trong hiện tại, tương lai...

Thiên nhiên hào phóng ban tặng tuyệt tác non nước

Trong số những di sản thế giới ở Việt Nam được UNESCO công nhận hiện tại, có 3 di sản thiên nhiên, là 3 tuyệt tác thần tiên của tạo hóa mà khi đến đây, bất kỳ ai cũng phải trầm trồ kinh ngạc bởi sự kỳ vĩ, lộng lẫy và đa dạng sinh thái, như lạc vào một không gian thần thoại trong mơ. Một Vịnh Hạ Long, vương quốc huyền thoại của thượng giới hóa đá, với hơn 3.000 đảo trong nhiều hình thù khác nhau theo trí tưởng tượng của con người, năm 1994 được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới lần thứ nhất. Tiếp đó, năm 2000, nơi đây lại được công nhận là di sản địa chất thế giới. Sự kết hợp của môi trường, khí hậu, địa chất, địa mạo, đã khiến Vịnh Hạ Long trở thành quần tụ của đa dạng sinh học bao gồm hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới và hệ sinh thái biển và ven bờ với nhiều tiểu hệ sinh thái. 14 loài thực vật đặc hữu và khoảng 60 loài động vật đặc hữu đã được phát hiện trong số hàng ngàn động, thực vật quần cư tại Vịnh. Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, một mê cung thần bí của hơn 300 hang động lỗng lẫy với những nhũ đá thiên hình vạn trạng được thiên nhiên điêu khắc hoàn hảo, với tổng chiều dài hiện tại là 80km, cùng những dòng sông ngầm nước trong veo soi rõ tận đáy nhưng thủy sinh rong rêu kỳ ảo, dài như vô tận và đặc biệt là hệ động thực vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ thế giới, những kỳ hoa dị thảo và chim muông kỳ lạ như những cư dân của thế giới thần tiên, năm 2003, được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.

Một thế giới bí ẩn của đá và đá đến choáng ngợp và hút hồn, những lớp đá chồng lấn, nối dài như những bức tường đá hùng vĩ trùng trùng điệp điệp, Cao nguyên đá Đồng Văn - Hà Giang, năm 2010 được UNESCO thông báo gia nhập và trở thành thành viên của mạng lưới công viên địa chất toàn cầu (GGN). Tại đây, các nhà khoa học phát hiện được 45 di sản địa mạo, 33 di sản kiến tạo và rất nhiều hóa thạch trong các tầng đá trầm tích. Có 11 hệ tầng địa chất, cổ chất có niên đại 545 triệu năm, cổ sinh vật có 17 nhóm hóa thạch được phát hiện rất đa dạng, phong phú về giống, loài...

Ba di sản thiên nhiên này có thể nói là ba địa danh có sức hấp dẫn và quyến rũ để thu hút khách du lịch bốn phương và cả những nhà khoa học đến nơi đây. Đây cũng là một “kho báu” để sinh ra những lợi nhuận khổng lồ đối với nền “kinh tế không khói” - du lịch, nếu biết khai thác một cách khoa học và có chiến lược lâu dài bền vững.

Ông cha thêu gấm vóc cẩm tú giang sơn

Những kinh thành rêu phong thời gian của các triều đại cổ xưa từ hàng ngàn năm đến vài trăm năm trước, những đền đài u tịch thách đố với thời gian tồn tại hàng chục thế kỷ nay, tất cả như những chứng nhân vô giá về bàn tay tài hoa của cha ông cùng trí, lực kết hợp, để lại cho muôn đời sau những gấm hoa cẩm tú giang sơn, như những thông điệp về nền độc lập chủ quyền của quốc gia, vững bền giàu mạnh của đất nước, hạnh phúc ấm no của muôn dân.

Quần thể di tích Cố đô Huế, một Huế của thơ - ca - nhạc - họa, của mộng mơ và hoài niệm, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới năm 1993 bao gồm những di tích lịch sử - văn hóa do triều Nguyễn xây dựng trong khoảng thời gian từ đầu thế kỷ 19 đến nửa đầu thế kỷ 20 trên địa bàn kinh đô Huế xưa (nay thuộc thành phố Huế), gồm các cụm công trình, cụm di tích: Kinh thành Huế, Hoàng thành Huế, Tử cấm thành, hệ thống lăng tẩm, nhà vườn và các di tích khác. Phố Cổ Hội An, phố của những câu chuyện về thương thuyền vượt đại dương phương Tây, thuyền buôn châu á, hơn 4 thế kỷ trước, phố của những kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng Đông - Tây, hội quán thương nhân Hoa - Nhật... phố của những cảng thị truyền thống Đông Nam á, và phố của những di sản văn hóa phi vật thể đa dạng, phong phú với những phong tục tập quán, sinh hoạt tín ngưỡng, nghệ thuật dân gian, lễ hội văn hóa vẫn đang được bảo tồn và phát triển như một bảo tàng sống. Năm 1999 được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Thánh địa Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới năm 1999, thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Đây là tổ hợp bao gồm nhiều đền đài Chăm Pa, trong một thung lũng đường kính khoảng 2 km, bao quanh bởi đồi núi. Là nơi tổ chức cúng tế của vương triều Chăm Pa cũng như là lăng mộ của các vị vua Chăm Pa, hoàng thân, quốc thích. Một Thánh địa còn lưu giữ nhiều bí ẩn cả về kiến trúc và những linh nghiệm thần thánh đầy thần bí. Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, ngày 3/1/2010 theo giờ Brasil, ủy ban di sản thế giới đã thông qua nghị quyết công nhận khu Trung tâm hoàng thành Thăng Long - Hà Nội là Di sản văn hóa thế giới, được ghi nhận bởi 3 đặc điểm nổi bật: chiều dài lịch sử văn hóa suốt 13 thế kỷ, tính liên tục của di sản với tư cách là một trung tâm quyền lực và các tầng di tích di vật đa dạng, phong phú. Thành nhà Hồ - Thanh Hóa, năm 2011  được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, Tồn tại hơn 7 thế kỷ, đây là công trình kiến trúc đồ sộ được xây dựng bằng đá độc nhất vô nhị ở Việt Nam, thể hiện sự giao thoa văn hóa giữa Việt Nam và các nước trong khu vực Đông Nam á. Trong lòng đất của di tích còn lưu giữ các dấu tích cung điện, đền đài, đường xá và những nghệ thuật trang trí, các làng cổ cùng toàn bộ cảnh quan đồi núi, sông hồ mang đậm chất phong thủy phương Đông về thành quách điển hình.

Ngoài cung điện, đền đài, thành quách, ông cha còn để lại những “siêu tác phẩm” về kiến thức, tri thức nhân loại cũng như những minh chứng “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”, để cho nhiều đời sau xem đó là những tư liệu về tài, trí, sự hiếu học, góp phần kiến tạo quốc gia thịnh trị vững bền. Một bản triều Nguyễn, năm 2009, 82 bia tiến sĩ Văn Miếu - Thăng Long - Hà Nội, năm 2010 và Một bản kinh chùa Vĩnh Nghiêm - Bắc Giang, năm 2012 được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới.

Và những kiệt tác văn hóa phi vật thể

Việt Nam là đất nước của hoa thơm cỏ ngọt, bốn mùa cây trái tốt tươi và đặc biệt là đất nước của hàng ngàn lễ hội dân gian với những phong tục tập quán đậm chất tín ngưỡng, thổ địa vùng miền..., và sản sinh ra muôn vàn làn điệu âm nhạc say mê dịu mát hồn người. Vì thế trong danh sách những di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại do UNESCO công nhận, Việt Nam cũng đã góp phần không ít. Hiện tại Việt Nam tự hào với “Kiệt tác truyền khẩu & phi vật thể nhân loại” Nhã nhạc cung đình Huế, năm 2003; Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, năm 2005; “Kiệt tác truyền khẩu & phi vật thể đại diện của nhân loại” Dân ca quan họ Bắc Giang & Bắc Ninh, năm 2009; “Kiệt tác truyền khẩu phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp” Ca trù,  năm 2009; Hát Xoan - Phú Thọ, năm 2011; “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại” Hội Gióng - Phù Đổng & Đền Sóc, năm 2010; và mới nhất, ngày 5/12/2012, tại Paris, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - Phú Thọ” của Việt Nam trở thành “Di sản văn hóa phi vật thể có tính tiêu biểu của nhân loại”.

Những kiệt tác, di sản văn hóa phi vật thể này không chỉ là niềm tự hào của Việt Nam mà còn là thách thức trong việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy trong việc mang lại lợi ích cho cộng đồng cả về lợi ích kinh tế, lợi ích về tri thức nhân loại.

Thách thức và những tiềm năng di sản tương lai

Một đất nước có bề dày truyền thống lịch sử, đa dạng về bản sắc văn hóa các dấn tộc, nhiều cảnh quan thiên nhiên kỳ thú như Việt Nam thì số lượng các di sản đã được UNESCO công nhận và đang chờ đợi được công nhận chưa phải nhiều. Di sản được công nhận thì địa phương “sở hữu” di sản có thêm địa chỉ văn hóa du lịch “hàng hiệu” có đẳng cấp cao để phát triển ngành “công nghiệp không khói”. Nhưng nếu mải chạy theo lợi nhuận kinh tế trước mắt mà “ăn xổi” vốn di sản, khiến một số di sản bị biến dạng, thì di sản sẽ mất dần giá trị của ngay bản thân nó và trong lòng công chúng. Theo đánh giá của các chuyên gia UNESCO, Việt Nam chỉ có 2 di sản là Phố cổ Hội An và Nhã nhạc cung đình Huế bước đầu khẳng định được giá trị, gây tiếng vang trong nước, quốc tế. Hầu hết các di sản còn lại chưa đạt được điều đó. Với di sản “vật thể”, việc khai thác còn manh mún, chưa có chiến lược lâu dài, cụ thể, thậm chí do khai thác không khoa học, nên đã làm biến dạng di sản ít nhiều, nhất là tình trạng ô nhiễm môi trường ở Vịnh Hạ Long ngày càng nghiêm trọng, một số hạng mục của quần thể Cố đô Huế bị xuống cấp hoặc không giữ được yếu tố gốc sau khi trùng tu, Đàn Nam Giao của Thành nhà Hồ được phục dựng thiếu căn cứ khoa học... với di sản văn hóa phi vật thể, tình trạng “bảo vệ khẩn cấp” gần như đều khắp không riêng gì với một di sản. Quan họ là di sản phổ biến, phổ thông nhất trong 7 sản sản phi vật thể thế giới ở Việt Nam. Thế nhưng, sau 3 năm khoác danh hiệu, Quan họ vẫn phát triển tự phát, chưa có sân khấu chuyên nghiệp. Các cuộc liên hoan Ca Trù được tổ chức hằng năm theo quy mô toàn quốc những ngày càng mờ nhạt. Nếu như năm 2009, liên hoan Ca Trù có sự góp mặt của nhiều nghệ nhân, nhiều CLB có tiếng thì đến liên hoan năm 2011, nghệ nhân vắng bóng lớp trẻ không nhiều. May mắn hơn, mỗi năm hát Xoan có một dịp lễ hội Đền Hùng để sống và thăng hoa, song Xoan cũng bị dư luận vì sự phát triển đại trà, Xoan cách tân biến thể...

Trong khi nhiều di sản văn hóa đã được UNESCO vinh danh chưa được bảo tồn và phát huy giá trị một cách tương xứng khi được phong tặng, thì hàng chục di sản khác của Việt Nam lại tiếp tục “xếp hàng” chờ ứng cử. Theo quy định, mỗi năm UNESCO chỉ xem xét công nhận một di sản ở một quốc ra. Ngoài 18 di sản đã được UNESCO vinh danh, hiện nay nước ta có hơn 10 di sản văn hóa khác đang trong danh sách: Khu di tích và danh thắng Tràng An (Ninh Bình) đã hoàn thiện hồ sơ gửi tới UNESCO ứng cử là di sản văn hóa thế giới; Vườn quốc gia Cát Tiên thuộc các tỉnh Đồng Nai, Bình Phước, Đắc Nông, Lâm Đồng; Quần đảo Cát Bà (Hải Phòng) đã được Bộ VH- TT&DL cho lập hồ sơ đề cử là di sản thiên nhiên thế giới. ở loại hình phi vật thể: Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ đang chinh phục danh hiệu di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ngoài ra, nghệ thuật hát Then của dân tộc Tày, Xòe Thái Tây Bắc, Dân ca xứ Nghệ, nghệ thuật Bài Chòi (Bình Định), nghi lễ Chầu văn của người Việt, lễ Quá tang (Cấp sao của dân tộc Dao (Yên Bái)... cũng đang xin được lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận.

Một năm mới lại đến, và không biết năm nay sẽ là di sản nào trong số danh sách kia được vinh danh. Nhưng có lẽ việc trước mắt hãy xây dựng những di sản được vinh danh trở thành “Thương hiệu” với tất cả ý nghĩa đích thực như những mục tiêu mà khi UNESCO xếp hạng đã đề ra. Để không chỉ chúng ta tự hào về di sản - báu vật thời gian của cha ông để lại mà còn là cách chúng ta tiếp tục gìn giữ “của để dành” cho nhiều thế hệ mai sau được thừa hưởng.

                                                                                     Đ.L


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.