NỘI DUNG CHI TIẾT
TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG! HÀNH TRÌNH ĐẾN VỚI DANH HIỆU DI SẢN VĂN HÓA NHÂN LOẠI
6/5/2013

NGUYỄN THỊ KIM HẢI

Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Phú Thọ

Từ di sản văn hóa vật thể, đến di sản văn hóa phi vật thể

Phú Thọ là nơi có nhiều di tích khảo cổ có giá trị. Di chỉ Sơn Vi (Lâm Thao) có niên đại từ 10.000 đến 20.000 năm cách ngày nay. Di chỉ Phùng Nguyên có niên đại cách ngày nay gần 4000 năm, nổi tiếng với đồ trang sức, đồ gốm mang tính nghệ thuật. Rồi đến văn hóa Đồng Đậu, Gò Mun. Có hai di tích quốc gia quan trọng thuộc nền văn hóa Đông Sơn nổi tiếng là Làng Cả và Gò De đã được quy hoạch và bảo vệ năm 2007. Các di tích này minh chứng cho sự hình thành và phát triển của xã hội người Việt, đặc biệt là liên quan đến các Vua Hùng thời kỳ đầu dựng nước Văn Lang. Các di tích đó là cơ sở vật chất để chúng ta có niềm tin rằng Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có nguồn gốc từ xa xưa và được duy trì đến ngày nay.

Nhiều nhà khảo cổ học cho rằng, từ Sơn Vi đến Đông Sơn là sự tiếp nối của các nền văn hóa cổ. Qua các di vật phong phú, đa dạng có thể nhận thức được về thời kỳ Hùng Vương. Các di tích đó xứng đáng là di sản thế giới. Tuy nhiên để minh chứng cho nhận định này cần có những di chỉ, những di sản vật thể được bảo vệ với đầy đủ các di vật trong không gian văn hóa của nó, “nói” lên được giá trị nổi bật toàn cầu của di sản, mà những di chỉ, di sản ấy đã nhiều lần được tổ chức thảo luận, tọa đàm với sự tham gia nhiệt tình của các nhà khoa học, Ủy ban UNESCO Việt Nam nhằm chứng minh các giá trị khoa học để lập hồ sơ đệ trình UNESCO xem xét. Tiếc rằng do những hạn chế về kỹ thuật, về điều kiện bảo tồn, về kinh phí, các di vật sau khi được phát hiện đã không được bảo tồn tại chỗ. Các di chỉ không được bảo tồn nguyên vẹn. Vì vậy ý định đề cử di sản văn hóa vật thể thời kỳ các Vua Hùng dựng nước để trở thành Di sản thế giới đã không thể trở thành hiện thực.

Từ hồ sơ Hát Xoan đến hồ sơ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Hát Xoan đã được phát hiện là một di sản âm nhạc, thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn rất riêng, độc đáo và có ý nghĩa của người dân Phú Thọ. Hát Xoan đã tồn tại từ bao đời nay, bình dị và gắn bó, không thể thiếu trong đời sống cộng đồng. Sau năm 1945, những cuộc chiến tranh và sự thay đổi kinh tế xã hội đã làm mai một dần tập quán thực hành hát Xoan. Nhờ có sự bền bỉ của các nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian và của cộng đồng Hát Xoan được phục hồi mà hát Xoan vẫn âm thầm chảy trong đời sống của người dân Phú Thọ. Tuy nhiên, không mấy ai thấy được, hiểu được nguồn gốc của Hát Xoan cũng như giá trị đích thực tạo thành bản sắc của di sản. Viện Âm nhạc, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch được giao nhiệm vụ lập hồ sơ. Tham gia chỉ đạo công việc này, tôi thực sự đã học hỏi được rất nhiều về di sản văn hóa phi vật thể, về những biện pháp bảo vệ di sản trong đời sống đương đại.

Năm 2010 - lần đầu tiên “một mình”, đại diện cho tỉnh Phú Thọ cùng đi với đoàn đại biểu của Việt Nam bảo vệ Hồ sơ Hội Gióng, đồng thời làm quen với bạn bè quốc tế, tuyên truyền, quảng bá về Hát Xoan tại Kenya. Tiếp xúc với “thế giới” của những người làm di sản văn hóa, tôi đã được trải nghiệm sâu sắc không khí làm việc nghiêm túc, khoa học và đầy nhiệt huyết với văn hóa, với di sản của các nhà khoa học quốc tế. Họ nói nhiều đến những di sản là các tập quán xã hội đã trở thành tinh thần cốt lõi, là niềm tin của mỗi dân tộc. Phú Thọ là vùng đất đằm trong di sản. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nổi bật lên như một truyền thống, một tập quán, một tín ngưỡng dân gian trở thành cốt lõi hội tụ những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể khác trong đó có Khu di tích lịch sử Đền Hùng, và các điểm Hát Xoan… Lãnh đạo tỉnh Phú Thọ đã quyết định đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành TW cho phép lập hồ sơ đệ trình UNESCO công nhận tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Hành trình lập hồ sơ

Xác định đây là một công việc hết sức hệ trọng và nhạy cảm, mà lại phải phấn đấu hoàn thành vào năm 2012 - một yêu cầu rất khó, với thời gian rất ngắn, lại không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của chúng ta… song niềm tin Tâm linh về truyền thống đạo lý Việt Nam, về Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã có một vị trí quan trọng trong đời sống xã hội, trong mỗi gia đình người Việt, đất nước Việt Nam, Đức thánh tổ Hùng Vương thực sự là biểu tượng cội nguồn của các dân tộc Việt Nam, quốc gia Việt Nam. Đó là động lực rất quan trọng củng cố quyết tâm và lòng tin để chúng ta xây dựng hồ sơ di sản.

Theo Công ước 2003 của UNESCO và theo Luật Di sản văn hóa thì Tín ngưỡng thờ  Hùng Vương là di sản văn hóa phi vật thể bao gồm các tập quán xã hội, nghi lễ và sự kiện lễ hội liên quan đến Hùng Vương. Đây là di sản sống bởi đó là những thực hành xã hội có nguồn gốc xa xưa từ cộng đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ, của người dân cả nước. Các hoạt động này có ý nghĩa quan trọng vì chúng khẳng định bản sắc của cộng đồng. Họ sáng tạo truyền thuyết, thực hành các tập quán bày tỏ sự kính trọng, biết ơn và niềm tin vào Hùng Vương. Họ đã duy trì các tập quán đó từ đời này sang đời khác cho đến nay và coi đó là một phần không thể thiếu của cuộc sống. Các tập quán này gắn bó mật thiết với thế giới quan, nhân sinh quan, với lịch sử, ký ức của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và cũng thường được gắn với các sự kiện quan trọng của quốc gia. Cùng với sự phát triển của đất nước, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được duy trì và phát huy từ thế hệ này sang thế hệ khác, là sự kết nối giữa quá khứ, hiện tại, là sự đoàn kết gắn bó giữa các cộng đồng dân tộc Việt được duy trì từ ngàn đời nay, nó đã trở thành Di sản Đại diện của Việt Nam. Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam được Bộ Văn hóa TT&DL giao nhiệm vụ chủ trì phối hợp với tỉnh Phú Thọ nghiên cứu, làm hồ sơ. Đội ngũ cán bộ viện, cùng với: Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Sở VHTT&DL, các địa phương, đã liên tục có các cuộc điền dã, khảo sát, đến tọa đàm, hội thảo… để đi đến thống nhất xác định không gian của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là các làng xã thuộc các huyện: Cẩm Khê, Đoan Hùng, Hạ Hòa, Lâm Thao, Phù Ninh, Tam Nông, Thanh Ba, Thanh Sơn, Thanh Thủy, Yên Lập, thị xã Phú Thọ và thành phố Việt Trì của tỉnh Phú Thọ. Có tới 122 làng ở Phú Thọ đang thờ Hùng Vương. Người dân địa phương coi đây là một việc làm thể hiện tấm lòng thành kính tri ân Tiên tổ, nên rất nhiệt tình trong việc giúp đỡ các chuyên gia nghiên cứu. Nhóm công tác liên ngành, được thành lập để xây dựng, vận động cho hồ sơ nhằm giới thiệu làm sáng tỏ giá trị di sản, làm rõ sự “thay đổi” của di sản hôm nay chính là sự phát triển và thích ứng của di sản trong cuộc sống để nó trường tồn mãi mãi với thời gian… Vận động còn là sự trao đổi, học hỏi kinh nghiệm về biện pháp bảo vệ di sản, rồi tiếp xúc, trao đổi, gửi “thông điệp” đến bạn bè quốc tế, các nhà nghiên cứu di sản văn hóa thế giới hiểu, có tiếng nói đồng thuận cao với chúng ta trong các kỳ họp của y ban liên chính phủ và cả việc vận động, bảo vệ, tìm sự ủng hộ cao của các thành viên hội đồng di sản văn hóa quốc gia, của các ngành, các cấp… để thống nhất trình y ban UNESCO xem xét đề cử và vinh danh di sản.

Ngày 06 tháng 12 năm 2012 hồi 12h10’ giờ Paris (tức 16h10’ giờ Hà Nội) sau khi nghe ông VICTORRAGO (người Vênêzuela) thay mặt cho cơ quan tư vấn đọc tóm tắt, đánh giá rất cao hồ sơ của chúng ta, câu hỏi “có ý kiến nào phản đối hoặc cần làm rõ?” của ông Gillarley - Thượng nghị sỹ Grenada, Chủ tịch kỳ họp lần thứ VII y ban liên chính phủ bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, được trên 100 quốc gia thành viên tham dự và 24 quốc gia nằm trong y ban liên chính phủ đồng thuận tuyệt đối với đề nghị của cơ quan tư vấn. Tiếng búa dứt khoát của ông chủ tọa kỳ họp nhất trí thông qua hồ sơ, vỡ òa niềm vui! Trào dâng cảm xúc ngay sau bài phát biểu của đồng chí Hoàng Dân Mạc - Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng đoàn Việt Nam là tiếng vỗ tay vang dậy, những lá cờ đỏ sao vàng được các thành viên trong đoàn chuẩn bị trước phấp phới bay trong hội trường, những cái bắt tay, ôm hôn thật chặt, những lời chúc mừng của bạn bè quốc tế, rồi trả lời phỏng vấn các nhà báo… đến nụ cười đầy cảm xúc của đồng chí Trưởng đoàn, của ba vị đại sứ Dương Văn Quảng, Dương Quốc Dũng, Phạm Sanh Châu… các thành viên trong đoàn chợt có phút im lặng bên nhau, linh thiêng đến nghẹn lòng không ai nói ra nhưng đều chung suy nghĩ,… đã qua rồi những vất vả, lo âu (ngay cả trong những ngày cuối, phút chót UBLCP xem xét hồ sơ)… Kính trọng và biết ơn biết bao những thế hệ người dân Đất Tổ đã giữ ngọn lửa thiêng, thắp nén tâm nhang trên đền thờ các Vua Hùng suốt cả 365 ngày trong năm và mấy ngàn năm đã qua đi, không một ngày nào ngọn lửa ấy, mùi hương trầm linh thiêng ấy không tỏa sáng, ngát thơm từ cội nguồn Nghĩa Lĩnh…, nghĩ đến sự lãnh đạo sâu sát của các đồng chí lãnh đạo tỉnh, sự quan tâm chia sẻ và vào cuộc đầy tâm huyết của các nhà khoa học, các thành viên Hội đồng di sản văn hóa quốc gia, Ủy ban UNESCO Việt Nam, của tất cả những người con đất Việt thành kính tri ân tiên tổ. Và trên hết niềm tin tâm linh, phúc ấm tổ tiên đã giúp cho chúng ta vượt qua tất cả để chứng minh một cách rất thuyết phục với toàn thế giới: Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ thực sự xứng đáng là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, được bảo vệ ở cấp độ quốc tế.

                                          N.T.K.H

 


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.