NỘI DUNG CHI TIẾT
TIẾNG HÁT DƯỚI CHÂN NGHĨA LĨNH
6/5/2013


NGUYỄN NHÃ TIÊN

   Bầu không khí mùa xuân trên vùng non thiêng Nghĩa Lĩnh vào những ngày trẩy hội Giỗ Tổ Hùng Vương năm nào cũng tưng bừng, hào hứng và náo nhiệt. Dường như mọi con đường râm mát rợp bóng đại ngàn, nơi đâu cũng như có tiếng động vọng, dễ làm lòng người xao xuyến trước uy linh núi non trầm hùng. Những nam nữ thanh niên trẻ trung đang hướng về phía đền Hạ, vừa đi họ vừa rập ràng hát vang vang bài ca của Lưu Hữu Phước, Đỗ Nhuận, Văn Cao… Cứ thế bài nọ nối tiếp bài kia, khí thế dâng tràn.

Không khí tưng bừng đó làm tôi liên tưởng đến một thời điểm đặc biệt trong cuộc đời hoạt động âm nhạc của giáo sư - nhạc sĩ Lưu Hữu Phước - một nhạc sĩ lớn của dân tộc, người suốt một cuộc đời, bằng sức sáng tạo âm nhạc của mình đã tiếp lửa cho nhiều thế hệ thanh niên lên đường xung trận. Cho mãi đến bây giờ, những bài hành ca của ông đã trở thành kinh điển trong mọi dịp sinh hoạt cộng đồng. Thời điểm đặc biệt mà chúng tôi liên tưởng tới chính là - vào ngày Giỗ Tổ Hùng Vương cách đây 70 năm (mùng 10 tháng 3 năm 1942), tại chân núi Nghĩa Lĩnh này đây - nhạc sĩ Lưu Hữu Phước đã làm người lĩnh xướng cho hàng ngàn nam nữ thanh niên và sinh viên học sinh hát vang trời những bài hành khúc hừng hực chất lửa.

Có lẽ bây giờ ngồi nhớ lại, ta khó có thể hình dung hết hoàn cảnh đất nước vào cái thời mà bóng tối thực dân hầu như bao trùm lên tất cả ấy, lại là buổi ra đời bình minh nhạc Việt. Cùng với những cánh chim đầu đàn như Thẩm Oánh, nhóm Myosotic, Văn Chung nhóm Tricéa hay như Hoàng Quý nhóm Đồng Vọng, Lưu Hữu Phước là thủ lĩnh của nhóm Tổng hội sinh viên - một tập hợp mà theo nhạc sĩ Lê Thương: “Kể về sinh hoạt văn nghệ từ năm 1943- 1945, thì Tổng hội sinh viên đã chế ngự phong trào tân nhạc và gây những ảnh hưởng sâu đậm chưa từng có (thời tiền chiến trong tân nhạc 1938 - 1946). Làm người lĩnh xướng cho cả một phong trào, tạo ra những ảnh hưởng sâu đậm trong bối cảnh đất nước một trăm năm nô lệ giặc Tây, hẳn tài năng và tâm huyết của Lưu Hữu Phước phải là tiếng còi chiêu lệnh, đủ sức réo gọi thanh niên và sinh viên, học sinh ở khắp mọi miền đất nước. Hàng ngàn trái tim của cả một thế hệ trai trẻ, bừng lửa sáng trời, lần đầu tiên được tập hợp trong ngày trẩy hội Đền Hùng, hát vang bài ca Thanh niên; có thể nói đấy là một cuộc hành quân kỳ vĩ. Và âm nhạc Lưu Hữu Phước, ngay từ buổi khai sinh, đã đích thực là ngọn lửa dẫn đường.

Lưu Hữu Phước là một trong số hiếm hoi những nhạc sĩ tiên phong từ buổi bình minh của nền tân nhạc, đã thắp lên những ánh lửa hùng ca khai mở một con đường riêng, và cùng với dân tộc đi qua hai cuộc trường chinh kháng chiến. Từ những ngày đang là học sinh Petrus Ký - Sài Gòn vào năm 1939; ông đã cùng những người bạn thân của mình thành lập câu lạc bộ học sinh (Scholar Club). Cũng trong thời gian này, ông đã sáng tác Hành khúc sinh viên (La Marche des étudients) cho câu lạc bộ, do Mai Văn Bộ viết lời, một bài hát khởi đầu sự nghiệp âm nhạc của Lưu Hữu Phước, mà sức sống kỳ lạ của nó qua nhiều thời kỳ cũng đủ làm nên huyền thoại tên tuổi ông.

Dường như mẫu nghệ sĩ kiểu như Lưu Hữu Phước, mỗi tác phẩm ra đời là một ngọn lửa, một ánh đuốc dẫn đường. Nó phải như thế, không thể nào khác. Trí tuệ và tình yêu của ông, là sông suối âm thanh cuồn cuộc sức chảy. Từ thời ra Hà Nội học ngành y ở Viện Đại học Đông Dương (1940 - 1945); ông sớm trở thành một trong những thủ lĩnh của Tổng hội sinh viên. Hàng loạt ca khúc sáng tác trong thời kỳ này, vang dội những  thanh âm hào hùng của lịch sử. Nói cách khác, lịch sử tuần hoàn trong máu huyết nghệ sĩ của Lưu Hữu Phước đã giúp ông xây thành những tượng đài lịch sử bằng âm thanh như Ải Chi Lăng, Bạch Đằng giang, Hội nghị Diên Hồng, Hờn sông Gianh, Hát giang trường hận… vào giai đoạn khai mở nền nhạc Việt, hiếm có trường hợp nào như Lưu Hữu Phước, gần như xuyên suốt các sáng tác của ông trong giai đoạn này đều là đề tài lịch sử. Cho đến sau này, đứng trong đội ngũ kháng chiến cùng dân tộc ra trận qua các cuộc chiến tranh vệ quốc, hay giữ những cương

vị lãnh đạo, âm hưởng nhạc ông tuy tiếp cận những đề tài hiện đại hơn, nhưng có lẽ không xa rời lắm bước đi của từng thời kỳ lịch sử. Những bài ca Hành khúc giải phóng, Xuống đường, Tiến về Sài Gòn… vẫn khí thế ấy, hừng hực từng bước chân thôi thúc đường ra mặt trận. Đặc biệt, bài Giải phóng miền Nam của ông trở thành bài Quốc ca của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam - cho dù ông ký tên là Huỳnh Minh Siêng, hay là bút danh nào chăng nữa, thì vẫn là một Lưu Hữu Phước như thuở ban đầu.

Vâng, cái thuở ban đầu lưu luyến ấy, có ai ngờ, như chúng tôi vừa trình bày trên - bài ca La marche des étudiants của ông - trong chuyến hành hương trẩy hội Đền Hùng năm xưa, Lưu Hữu Phước đã sửa phần lời thành bài Tiếng gọi sinh viên, cho hàng ngàn nam nữ thanh niên hát vang lừng trong ngày hội Giỗ Tổ Hùng Vương dưới chân núi Nghĩa Lĩnh được phổ biến rộng rãi khắp mọi miền đất nước. Nhưng sức sống kỳ lạ của nó là ở chỗ, bài ca này lại thêm một lần đổi tên sửa lời, và trở thành… Quốc ca của chế độ Sài Gòn vào thời đất nước còn chia cắt. Sự trớ trêu của lịch sử đã biến ông thành một nhạc sĩ có một không hai, bởi những ca khúc của ông một thời hát vang dưới cờ ở hai bờ chiến tuyến.

Và đấy là văn hóa, là một giá trị nghệ thuật mà tự thân của nó có sức chứng minh, rằng không chỉ có khả năng chiến thắng được thời gian mà còn chiến thắng cả bất cứ tường vách thành lũy nào trong mọi mưu đồ chia cắt đất nước. Gọi ông là nhạc sĩ chính ca, tráng ca, hành khúc ca hay là gì chăng nữa, thì những đỉnh cao tác phẩm của ông vẫn là những ngọn lửa được thắp lên từ một trái tim sáng ngời lòng yêu nước, có sức lay động mọi tâm hồn đáp lời sông núi, xông pha trận mạc cứu nước cứu dân thoát khỏi gông cùm nô lệ. Đấy cũng là phẩm giá của nghệ thuật chân chính, xác lập vị thế nhạc sĩ Lưu Hữu Phước vĩnh cửu giữa lòng dân tộc.

Trên con đường mùa xuân hành hương về trẩy hội Đền Hùng trong suốt nửa thế kỷ qua, những nam nữ thanh niên hớn hở hồn nhiên sức thanh xuân ấy, một ngẫu nhiên thôi hay là họ đang lần theo dấu chân người xưa qua đây mà rập ràng bài ca Lên đàng của Lưu Hữu Phước. Những ngọn gió dạt dào thổi trên vùng non thiêng Nghĩa Lĩnh, tưởng như cũng biết hợp xướng với người, cứ vọng lên một thứ thanh âm bè trầm da diết. Người lĩnh xướng cho đoàn viên sinh hát vang dưới chân núi này 70 năm về trước, giờ đây trong gió ấy hồn nước có đưa người về!

                                                  N.N.T

 


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.