NỘI DUNG CHI TIẾT
VĂN HỌC NHÀ TRƯỜNG NHÌN TỪ KỲ THI TỐT NGHIỆP NĂM 2013
7/23/2013


Nguyễn Thế Lượng

Kỳ thi tốt nghiệp năm 2013 đã diễn ra cách đây một tháng, song dư âm và những cảm nhận khác nhau về đề thi môn Ngữ văn trong lòng học sinh và người dân cũng như toàn xã hội vẫn chưa hết bởi chưa có năm nào, đề thi không chỉ phù hợp với trình độ của học sinh mà còn gây nên sự xúc động và ảnh hưởng tới tư tưởng cũng như suy ngẫm của người học đến vậy…

Đề thi vừa mang tính thời sự, vừa gần với đời sống

Đã từ lâu, văn học hướng về đời sống con người là một quy luật trong sự phát triển của văn học. Tuy vậy, vào những giai đoạn nhất định của xã hội, chúng ta dường như ít quan tâm và đôi khi bỏ quên điều này và đưa văn học vào sự hàn lâm kiến thức cũng như phương pháp chuyển tải. Văn học nhà trường trong thời gian gần đây đã ít nhiều bộc lộ sự đơn điệu về kiến thức cũng như mục đích hướng tới và người học dường như chỉ biết đến tác phẩm hay tri thức trong sách giáo khoa mà ít có liên hệ với đời sống. Chính vì vậy, trong thời gian gần đây, việc giảng dạy văn học trong nhà trường phổ thông ít nhiều đã bộc lộ những hạn chế về hướng học trò mục đích cuối cùng của việc dạy văn - học văn. Đề thi môn Ngữ văn năm 2013 vừa qua như một “dòng nước mát” làm xúc động học trò cả nước và cả người dân cùng dư luận xã hội. Câu hỏi 3 điểm về nghị luận xã hội được hỏi như sau:

 

“Viết một bài văn ngắn (khoảng 400 từ) bày tỏ suy nghĩ của anh/chị về hành động dũng cảm cứu người của học sinh Nguyễn Văn Nam từ thông tin sau:

 

Chiều ngày 30-4-2013, bên bờ sông Lam, đoạn chảy qua xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, Nguyễn Văn Nam (học sinh lớp 12 T7, Trường Trung học phổ thông Đô Lương I) nghe tiếng kêu cứu có người đuối nước dưới sông, em liền chạy đến. Thấy một nhóm học sinh đang chới với dưới nước, Nam đã nhảy xuống, lần lượt cứu được ba học sinh lớp 9 và một học sinh lớp 6.

Khi đẩy được em thứ năm vào bờ thì Nam đã kiệt sức và bị dòng nước cuốn trôi”.

 

   (Theo Khánh Hoan,

    thanhnienonline, ngày 6/5/2013)

Đề thi môn Ngữ văn năm 2013 không chỉ mang tính thời sự mà còn mang tính giáo dục cao. Điều đó được thể hiện ở hai vấn đề như sau: Thứ nhất, đề thi hướng học trò tới sự nêu gương. Tấm gương học sinh Nguyễn Văn Nam giúp cho hàng triệu học sinh trong cả nước nhân thêm lòng nhân ái, biết hy sinh vì người khác và biết giúp đỡ người khác trong những lúc hoạn nạn. Đó là điều cần thiết và quan trọng trong phẩm chất của mỗi người nói chung và học sinh nói riêng. Thứ hai, đề thi giúp học sinh và mỗi người bỏ đi sự vô cảm trước những sự việc diễn ra xung quanh mình. Sự vô cảm là một căn bệnh của một bộ phận người dân nói chung và học sinh hiện nay. Đã có bao vụ tai nạn giao thông mà người đi đường thờ ơ lạnh nhạt, coi đó không phải là việc của mình. Có bao vụ bạo lực học đường trước sự chứng kiến và đứng xem của đám đông học sinh. Do vậy, câu hỏi nghị luận xã hội năm nay trong đề thi như một lời cảnh tỉnh với những ai, với những học trò có thái độ vô cảm với cuộc sống xung quanh mình, hướng con người mở rộng lòng mình với cuộc sống và đồng loại. Đề thi nhắc nhở mỗi học trò bằng những cử chỉ thân thiện và tích cực, hãy chung tay cùng cộng đồng xây dựng một môi trường an toàn, văn minh và ấm áp tình người - “Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình” (Tố Hữu).

Đề thi được ra theo hướng mở với một vấn đề trong đời sống được nhiều người quan tâm. Do vậy, trong quá trình làm bài, thí sinh có cơ hội để phát huy tính sáng tạo, tự chủ trong bài viết. Theo đánh giá của các thầy, cô giáo chấm thi môn Ngữ văn tốt nghiệp năm 2013, hình thức cũng như chất lượng bài viết về câu hỏi nghị luận xã hội năm nay có sự chuyển biến hơn hẳn so với mọi năm. Nếu như những năm trước đây, ở dạng câu hỏi nghị luận xã hội, một bộ phận thí sinh chưa xác định được vấn đề nghị luận do đề thi mang tính hàn lâm cao, bài viết còn lan man, sa đà đôi khi lạc đề thì năm 2013, đa số thí sinh xác định đúng được vấn đề nghị luận từ đó các em có những cảm nhận sâu sắc về vấn đề. Bởi trong những ngày trước đó, tâm hồn các em đã được báo chí, đài và các phương tiện thông tin khác thổi bùng lên sự xúc động về nhân vật và sự việc. Nên khi gặp đề thi, dòng cảm xúc đã được khơi dòng, sự cảm nhận của các em về sự việc xuất phát từ chính trái tim cảm phục và đầy xúc động của mình. Có thể nói, các em viết bằng chính con tim mình và hướng lòng mình về cuộc sống một cách chân thành nhất. Đa số học sinh khẳng định việc làm của bạn Nguyễn Văn Nam không phải là duy nhất, nhưng tấm gương hy sinh cứu người của bạn Nam đã giúp các em nhân thêm lòng dũng cảm, sự đồng cảm với những người xung quanh và xóa đi sự vô cảm bấy lâu nay trong con người mình. Nhiều em khẳng định, qua sự cảm nhận này, trong đời sống thường ngày, tuy không làm được việc lớn như bạn Nguyễn Văn Nam thì bằng những cử chỉ và việc làm nhỏ nhưng hữu ích, các em sẽ góp phần làm cho cuộc sống này tươi đẹp hơn.

Đề thi như vậy đã nhận được sự đồng tình của dư luận. Bởi một lẽ, như thế, văn học không chỉ còn bó hẹp trong phạm vi nhà trường nữa mà có sự mở rộng ra đời sống xã hội. Với người dân và đông đảo phụ huynh, đó là cách giáo dục hiệu quả đối với con em họ, giúp con em họ không chỉ có tri thức mà cần có cả bản lĩnh, cách ứng xử với cuộc sống và biết chia sẻ, biết sống vì người khác.

Học sinh và người dân cả nước mong sẽ có những đề thi tương tự trong những kỳ thi sắp tới !

Đôi điều về kỹ năng làm bài…

Năm nào cũng vậy, khi chấm thi, giám khảo các hội đồng thường quan tâm tới kỹ năng viết văn của học sinh. Bởi đây là yếu tố rất quan trọng trong việc xác định năng lực văn cũng như sự trình bày kiến thức của các em trong bài viết. Từ thực tế kỳ thi tốt nghiệp năm 2013 ở bộ môn Ngữ văn, chúng tôi nhận thấy đa số học sinh đã xác định được đúng yêu cầu của đề bài và trình bày theo đúng bố cục bài văn, giọng văn có cảm xúc, luận điểm rõ ràng. Trong bài viết, nhiều em có khả năng so sánh, liên hệ với những tác phẩm có những nét tương đồng, có bày tỏ ý kiến của riêng mình. Đồng thời có những đánh giá chủ quan về vấn đề sau khi dẫn ra những dẫn chứng cụ thể. Những bài văn như thế rất đáng trân trọng và biểu dương.

Tuy vậy, trong quá trình chấm thi, chúng tôi nhận thấy ở bài thi của học trò bộc lộ không ít những tồn tại. Mà những tồn tại này kéo dài trong nhiều năm vẫn chưa khắc phục được. Điều đó được tập trung ở hai vấn đề là hình thức và nội dung của bài văn.

Về hình thức, nhiều thí sinh chưa biết cách hành văn. Nghĩa là chưa nắm được bố cục của một bài văn gồm ba phần (Mở bài - Thân bài - Kết luận). Chính vì vậy, khi vào bài, nhiều em đã đi luôn vào vấn đề mà không cần giới thiệu gì cả. Đồng thời, nhiều thí sinh khi làm bài (Câu nghị luận văn học 5 điểm) còn gạch đầu dòng như một đề cương bài học. Như thế sẽ làm mất đi tính mạch lạc, tính chỉnh thể của một bài văn nghị luận. Hơn nữa, một “căn bệnh” cố hữu ở một bộ phận học sinh là sai chính tả ở mức độ cao, câu cú chưa rõ ràng bởi dấu chấm, dấu phẩy không đúng chỗ. Có bài, cả bài viết không có dấu chấm, dấu phẩy, không có điểm dừng. phần thân bài, luận điểm của bài viết chưa rõ ràng, nhiều em chưa xác định được luận điểm và chưa biết cách để thiết lập đoạn văn trong chỉnh thể bài văn. Vì vậy, không ít bài văn có kết cấu rời rạc, ý tứ chưa rõ ràng, chưa thể hiện được hết nội dung của đề.

Về nội dung, tuy những năm gần đây, đề thi môn Ngữ văn ở cả ba câu được ra ở phạm vi kiến thức hết sức cụ thể nhưng trong quá trình làm bài, không ít thí sinh bị lạc đề, mở bài viết về “Vợ chồng A Phủ” nhưng thân bài lại hoàn toàn nói về “Vợ nhặt” của Kim Lân hoặc làm bài theo kiểu “râu ông nọ cắm cằm bà kia”. Phần đầu viết “Vợ chồng A Phủ” là của Tô Hoài nhưng cuối bài lại khẳng định đó là của Kim Lân hay nhân vật Mỵ là nhân vật tiêu biểu trong tác phẩm “Chí Phèo” của Nam Cao… Cùng với cách làm đó là những câu văn “dở khóc dở cười”, ngô nghê được học sinh đưa vào bài làm của mình. Nhiều bài văn khi phân tích về nhân vật Mỵ lại thiên về kể chuyện (kể rất dài) chứ không có một chút cảm nhận nào về nhân vật. Cách làm như thế sẽ không được điểm cao. Việc trích và nêu dẫn chứng trong quá trình phân tích là một hạn chế cần nêu ra đối với bài viết của học sinh. Kể cả khi phân tích thơ hay văn xuôi, kể cả những bài có cảm nhận tốt nhưng các em quên hoặc không hình thành thói quen trích dẫn chứng vào bài. Chính vì vậy, nhiều bài rơi vào tình trạng nói suông hoặc không thuyết phục. Hiện nay, việc đọc và nắm những chi tiết quan trọng trong tác phẩm của học sinh khá hạn chế. Vì vậy, ở câu hỏi 2 điểm, đề thi chỉ hỏi một đến hai chi tiết trong tác phẩm nhưng do không nhớ nên ít em đạt được số điểm tuyệt đối. Chẳng hạn câu 1              của đề thi Ngữ văn 2013: “Trong phần cuối truyện ngắn Thuốc của Lỗ Tấn, nhân vật bà mẹ

Hạ Du đã có thái độ như thế nào khi nhìn thấy vòng hoa trên mộ con mình ? Hình ảnh vòng hoa ấy có ý nghĩa gì ?”. Do không nắm được chi tiết nên nhiều học sinh lúng túng hoặc trình bày sai vấn đề.

Có thể nói môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông hiện nay đã và đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy - học, người dạy và người học cũng như toàn xã hội. Qua kỳ thi tốt nghiệp vừa qua, chúng ta đáng mừng bởi văn học đã và đang đi theo đúng quỹ đạo của nó nhờ việc người dạy, người học nhờ tác phẩm văn học để hướng về cuộc sống. Hơn nữa, việc rèn luyện kỹ năng làm bài văn nghị luận là một yêu cầu không thể thiếu đối với thầy và trò trong các nhà trường phổ thông hiện nay.

 

                                                            N.T.L

 


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.