NỘI DUNG CHI TIẾT
TỤC THỜ MẪU THOẢI TRONG TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN Ở PHÚ THỌ
1/8/2014

Trong cuộc sống của cư dân nông nghiệp trồng lúa, đất và nước là 2 đối tượng được các cộng đồng tộc người thường xuyên và liên tục tác động tới để mưu sinh. Tục thờ ông Địa và thờ Thủy Thần giữ một vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt Cổ. Mẫu Thoải là vị Thủy Phúc Thần trị vì vùng sông nước, xuất thân từ dòng dõi Long Vương, liên quan trực tiếp với thủy tổ dân tộc Việt buổi đầu dựng nước.

Truyền thuyết kể rằng: Thủa trời đất mới mở mang, rừng núi, sông hồ còn hoang vu, rậm rạp. Kinh Dương Vương thường đi du ngoạn khắp nơi. Một hôm tới vùng sông sâu, nước thẳm, gặp một người con gái có sắc đẹp tuyệt trần, xưng là con của Long Vương ở Động Đình Hồ.  Kinh Dương Vương đem lòng yêu mến, lấy nàng làm vợ; rồi sinh ra Sùng Lãm, chính là Lạc Long Quân – Thủy tổ của người Lạc Việt. Về sau, bà có công giúp Vua trông coi việc sông biển, làm mưa, chống lụt, chống hạn. Bà còn âm phù, dương trợ cho các tướng lĩnh hay chính nhà Vua đi chinh chiến, dẹp giặc cứu nước. Do có công cao nghĩa cả nên nhân dân đời sau đã suy tôn bà là Mẫu Thoải; lập đền thờ dọc hai bên bờ các dòng sông. Từ đó trong tư duy của người Việt, Mẫu Thoải được gắn liền với miền sông nước.

Nước có tính 2 mặt tác động trực tiếp vào đời sống xã hội của nhân dân: Vừa đem đến sự sống, lại vừa là nguyên nhân gây tai họa khôn lường cho con người. Ở xã hội nguyên thủy, loài người còn sống bằng sự canh tác “săn bắt và hái lượm”, “đao canh hỏa chủng”. Với trình độ điều tiết, chế ngự thiên nhiên còn quá nhiều hạn chế, khi mà họ chỉ biết “trời sinh voi thì trời sẽ sinh cỏ ”; cuộc sống do trời, nhờ trời định đoạt. Vì vậy việc dựa vào nước để sống và phát triển là nhu cầu tối thượng: Nước uống, nước tắm rửa, nước ăn, nước tưới cho cây màu tươi tốt cho ra nhiều củ quả... và nước nuôi con tôm, con cá, con sò, con ốc... Họ nâng niu nguồn nước sợ nhỡ ra chẳng may nước giận thì tai họa sẽ khôn lường. Trời giận đổ mưa xuống gây lụt lội, đê vỡ  cuốn trôi nhà, trôi đồng ruộng, cuốn chết cả người và súc vật. Hồ, đầm, ao vỡ mất hết cá, tôm. Và thế là trong ý thức thường trực của người lao động Thủy Thần là một biểu tượng thiêng liêng cao cả. Họ coi Thủy Thần là những thần linh liên quan đến nước, có thể là nước mưa, có thể là nước ao, hồ, sông, suối... Họ ước vọng điều tiết được thiên nhiên, chế ngự được nước, ngăn chặn được lũ lụt, hạn hán. Trong tín ngưỡng dân gian đã gắn cho Thủy Thần những truyền thuyết kỳ dị, biến hóa khôn lường, và thế là Thủy Thần được chia ra 2 phần tư duy đối lập: Phúc Thần và Tà Thần. Phúc Thần là những vị Thủy Thần luôn giang tay nâng đỡ cuộc sống con người, hòa đồng cuộc sống và dưỡng sinh cuộc sống; Tà Thần còn gọi là thủy quái là những thủy tặc luôn gieo tai họa cho con người. Từ đó hình thành nên quan niệm con người muốn có cuộc sống “An cư lạc nghiệp” thì phải thờ Thủy Thần (cả Phúc Thần và Tà Thần) theo tư duy cộng đồng “Có thờ có thiêng - có kiêng có lành”; nghĩa là với một hệ thống Thủy Thần lưỡng diện như vậy, người Việt tin rằng về mặt tinh thần họ đã được bảo vệ một cách tối đa trước những tác hại của nước và ngược lại cũng được tận hưởng tối đa những lợi ích từ nước.

Trong số các Thủy Phúc Thần thì Mẫu Thoải là vị Thần quan trọng nhất. Theo tư duy dân gian Mẫu Thoải là một bà mẹ khởi nguyên sáng tạo ra mọi miền sông nước: Biển, hồ, ao, đầm, đồng, ruộng, gắn với nước đều do Mẫu sinh ra. Với Mẫu Thoải, nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong duy trì sự sống của con người, nó được gắn đồng nhất với nỗi buồn, niềm vui của con người. Vì thế Mẫu Thoải trở thành một bà mẹ thiêng liêng, luôn sáng tạo và ban phát cho nhân gian, mọi nguồn hạnh phúc. Mẫu Thoải là một vị Thủy Phúc Thần mà thế lực và quyền năng đều liên quan đến việc điều hòa nguồn nước. Mẫu là điểm hội tụ, hồi quang và tỏa chiếu sức mạnh của các Thủy Thần.

Có thể nói rằng tín ngưỡng thờ Mẫu Thoải của người Việt được khởi nguồn cùng tín ngưỡng thờ Mẫu Thượng Thiên và Mẫu Thượng Ngàn. Ở Phú Thọ, tín ngưỡng thờ Mẫu Thoải luôn được nhân dân tôn thờ trang trọng. Mẫu Thoải được phối thờ trong trung cung thần điện “Tam tòa Thánh Mẫu”, hoặc trong thần điện “Tứ phủ công đồng”. Không gian thiêng liêng thờ Mẫu Thoải là các đền, miếu ven sông, thường là ở nơi các ngã ba sông, các cửa sông, ngòi lớn - nơi trên con đường chuyển cư từ vùng rừng núi xuống trung du, đồng bằng. Những ngôi đền, miếu thờ Mẫu này là những điểm tựa thiêng liêng giúp con người tăng sức mạnh niềm tin.

Ở khu vực đền Hiền Lương (Hạ Hòa) ngoài thờ Mẫu Âu Cơ - Quốc Mẫu còn có tam tòa Thánh Mẫu: Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn và Mẫu Thoải; ở cửa sông Chảy nơi tiếp giáp với sông Lô khu vực thị trấn Đoan Hùng có đền thờ Mẫu Thoải và một số cửa sông khác: Nơi sông Lô đổ vào sông Thao, nơi con sông Đà chảy vào sông Hồng... có cả một hệ thống ban thờ Mẫu trong các đền, chùa vùng Lâm Thao, Việt Trì, Đoan Hùng, Thanh Ba, Hạ Hòa, Phù Ninh, Thanh Thủy, Tam Nông và thị xã Phú Thọ… Có thể nói trong tư duy của người Việt cổ ý niệm thờ Mẫu Thoải đã được hòa quyện vào cùng với ý niệm thờ mẹ nước - Quốc Mẫu Âu Cơ; mẹ núi rừng - Mẫu Thượng Ngàn; và mẹ của mây, mưa, sấm, chớp - Mẫu Thượng Thiên. Ý niệm ấy đã trở thành triết lý căn bản trong tâm thức dân gian của con người Việt Nam; nó gắn liền với ý niệm về người mẹ quê hương, mẹ Tổ quốc, mẹ Việt Nam Anh hùng – thờ Mẫu.

Theo chiều dài lịch sử Mẫu Thoải đã được bồi đắp, mặc thêm nhiều lớp áo văn hóa mới. Khi thì giúp dân chống hạn hay chống lụt, khi thì chống giặc ngoại xâm, khi lại dạy dân, trồng dâu nuôi tằm dệt vải... khiến cho diện mạo nguyên thủy khó nhận ra, cùng với quyền năng cũng được rộng lớn hơn ở các vùng miền khác nhau để phù hợp với hoàn cảnh và ý nguyện của nhân dân đang sinh sống. Ở vùng miền đó đã có những truyền thuyết và cách giải thích khác nhau về nguồn gốc và tâm thế Mẫu Thoải; song dù có giải thích khác nhau nhiều hay ít thì Mẫu Thoải cũng vẫn là một vị Thủy Phúc Thần. Thờ Mẫu Thoải không tách khỏi truyền thống “uống nước nhớ nguồn” trong lộ trình hành hương về với cội nguồn dân tộc Việt Nam.

                                                                                        Nguồn: baophutho.vn


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.