NỘI DUNG CHI TIẾT
XUÂN VỀ TRÊN ĐẤT TỔ
1/27/2014

           Nói đến mùa xuân là nói đến khí thiêng của đất trời, sông núi, đến sự giao thoa của vạn vật sinh sôi, đâm chồi nảy lộc.  Hơn ở đâu hết, mùa xuân ở miền đất trung du rừng cọ đồi chè này còn đậm đà hơn, bởi khí thiêng cội nguồn lan tỏa. Nó thấm sâu vào từng mạch đất, cây cỏ, ngấm sâu vào mỗi tâm hồn người đất Tổ. Phú Thọ tự hào là vùng đất cổ, trung tâm tiểu vùng Tây - Đông Bắc có địa hình tổng hợp, hình sông, thế núi giao hòa. Qua mỗi thời kỳ, Phú Thọ đều là trung tâm sinh sống của các cộng đồng người, chủ nhân của các nền văn hóa Bắc Sơn, Hòa Bình, Đồng Đậu, Gò Mun… cùng nhiều địa danh quen thuộc mà khảo cổ học đã tìm ra rất nhiều hiện vật của quá khứ từ thuở dựng nước cho đến tận ngày nay. Nơi đây, trải mấy ngàn năm lịch sử người Việt đã lưu dấu tạo nên sự tụ cư và trở thành nơi mà mỗi độ Tết đến Xuân về mọi người dân Việt Nam, dù là người xa xứ cũng hướng về bằng cả tấm lòng thành kính, thiêng liêng!

          Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Khắc Xương - con trai trưởng của thi sĩ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, thì: Phú Thọ có rất nhiều di tích lịch sử văn hóa mang đậm tính huyền thoại và sử thi với hệ thống đình, đền, chùa, miếu phong phú, riêng các điểm thờ các Vua Hùng cũng như các tướng lĩnh thời Hùng Vương đã có tới 600 điểm. Có thể nói, dòng chảy lịch sử dân tộc ta dù phải trải qua rất nhiều biến động nhưng Phú Thọ vẫn là nơi mang đậm dấu ấn của thuở hồng hoang dựng nước, giữ nước qua các giai đoạn lịch sử. Gắn với các di tích lịch sử văn hóa đó là các lễ hội được tổ chức từ ngàn đời xưa đến nay vẫn còn giữ được cơ bản nét truyền thống của văn hóa dân gian, mà tiêu biểu là Lễ hội Đền Hùng, hội Đền Mẫu Âu Cơ, hội Phết Hiền Quan, rước voi Đào Xá, Trò Trám, Tứ dân chi nghiệp Tứ Xã… rồi hát Xoan, hát Ghẹo, cồng chiêng, bơi chải v.v. Hiện nay có 92 lễ hội được bảo tồn, lưu giữ hoàn chỉnh cả phần lễ - hội - trò diễn tại các địa phương. Những tích diễn, trò diễn thường được diễn ra ngay từ đầu mùa xuân, khi những hạt mưa xuân bắt đầu rơi xuống, khi những cái cuốc, cái cày đã được rửa sạch, cất vào góc riêng để người dân được thảnh thơi vui chơi những ngày lễ, tết ấm cúng và bình an. Giống như mọi làng quê ở đồng bằng Bắc bộ, người dân Phú Thọ luôn coi trọng tín ngưỡng dân tộc, thờ cúng Vua Hùng, thờ cúng Tổ tiên. Ngày tết, ngoài mâm ngũ quả, mỗi gia đình ở đất Tổ đều không quên cặp bánh Chưng, bánh Giầy tượng trưng cho quan niệm vũ trụ của người Việt xưa, đồng thời là để ghi nhớ công lao của Hoàng tử Lang Liêu - người đã tìm ra hai món ăn dân giã đầy ý nghĩa này. Việc thờ cúng Vua Hùng, thờ cúng Tổ tiên đã trở thành nét đẹp truyền thống ở mỗi gia đình người dân Phú Thọ. Đó là tín ngưỡng, là niềm tin, thể hiện quan niệm nhân sinh của người Việt nói chung, Phú Thọ nói riêng, tuy hướng con người về với quá khứ song lại rất coi trọng hiện tại và tương lai. Người đất Tổ tự hào được nắm trọng trách giữ gìn, bảo vệ di tích cội nguồn Tiên Tổ, do vậy rất coi trọng việc thờ cúng các Vua Hùng. Trong tâm khảm mỗi người dân nơi đây, Vua Hùng  có lý lịch cụ thể, có cả ngày mất, ngày giỗ và ngày giỗ ấy đã trở thành ngày hội đoàn tụ của con cháu muôn phương hướng về quê Cha đất Mẹ. Ông Phạm Bá Khiêm - Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Phú Thọ, khẳng định: Ngày giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba hàng năm là sự phát triển cao có tính chất trừu tượng hóa ý thức về cội nguồn, bắt rễ sâu xa tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên ở làng xã, trong gia đình và gia tộc. Triết lý cội nguồn ấy không chỉ lan tỏa trong phạm vi quốc gia mà còn lan tỏa ra cả thế giới. Năm 2012, tín ngưỡng thờ cúng Vua Hùng ở Phú Thọ đã được UNESCO công nhận là "Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại" và trước đó, năm 2011, hát Xoan (còn gọi là hát Xuân - một loại hình diễn xướng dân gian được tổ chức vào mùa xuân từ thời Hùng Vương) của Phú Thọ cũng được UNESCO công nhận là "Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp" càng tôn vinh giá trị văn hóa lịch sử lâu đời mang đậm dấu ấn huyền bí, thiêng liêng của dân tộc ta nói chung, người đất Tổ nói riêng.         

          Đến Phú Thọ mùa xuân này, du khách không chỉ được thưởng thức các lễ hội tươi vui với ý niệm cầu mong quốc thái dân an mà còn được thưởng thức nhiều món ăn bình dị trong những ngày Tết. Bên cạnh bánh Chưng, bánh Giầy cổ truyền là các món ăn dân giã, đồng quê mà bất cứ người con Phú Thọ nào đi xa cũng nhớ như món rau Đắng Cảy hấp cách thủy của người Dao Thanh Sơn, món cơm non của người Mường Yên Lập, rượu củ Dòm của người Mường Tân Sơn, món cá Sỉnh nấu canh chua hoặc tái nộm kẹp với lá sung, lá nhội, món xôi ngũ sắc, lợn thui, cá đốt, bánh tai…đậm đà hương vị quê hương trong những ngày lễ, tết. Cùng với hương vị say lâng lâng của rượu cần là món cơm lam được đặt trong những chiếc gùi, chiếc giỏ tre của những nam thanh, nữ tú tung còn trên những sườn đồi bát úp hay thả mình đánh đu trên những cây đu ngày tết, vừa đu vừa hò đối đáp giao duyên. Theo thống kê chưa đầy đủ, sẽ có 12 lễ hội chính diễn ra trên các miền quê Phú Thọ, bắt đầu từ Tết Nguyên đán cho tới ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 10/3 âm lịch. Bao giờ cũng vậy, cứ sau khi thắp hương lên bàn thờ gia tiên ở nhà là đa số người dân thành phố Việt Trì và một số huyện lân cận lại trẩy về Nghĩa Lĩnh, thắp hương bái lạy Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân, Đức Quốc Mẫu Âu Cơ và các Vua Hùng, cầu mong những điều tốt đẹp cho gia đình, cho quê hương, làng xóm của mình. Và sau đó là những ngày du xuân trẩy hội khắp mọi miền non xanh nước biếc. Bên cạnh "Linh tinh tình phộc" với nghi lễ phồn thực và Trò Trám của xã Tứ Xã (Lâm Thao) là các lễ hội không kém phần hấp dẫn như hội nấu cơm thi Gia Dụ, hội giã bánh Giầy Mộ Chu Hạ, chọi trâu Phù Ninh, rước Voi Đào Xá, bơi chải Bạch Hạc… Qua các lễ hội cho thấy những phong tục của cư dân được hình thành từ thuở sơ khai đến nay vẫn còn giữ được nhiều nét xưa cũ, độc đáo với các hình thức thường thấy như hành lễ rước kiệu, tế bái, thực hiện hèm tục, các trò diễn truyền thống và ăn tiệc. Được coi là một trong những làng Việt cổ, từ xa xưa Tứ Xã có tên là Kẻ Cáp (tên nôm là Thạch Cáp), cách Đền Hùng khoảng 10 km đường chim bay về phía Tây Nam, xưa là vùng đầm bãi xen gò đồi thấp. Ở đây có di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên nổi tiếng với nhiều hiện vật được khai quật đã chứng minh từ buổi bình minh của lịch sử loài người đã có một bộ phận cư dân người Việt sinh sống tại đây. Trò Trám và nghi lễ "Linh tinh tình phộc", trò Bách nghệ khôi hài là tín ngưỡng văn hóa của người Việt cổ còn tồn tại và bảo lưu đến tận ngày nay. Có thời lễ hội Trò Trám của Tứ Xã bị chê là tục tĩu, nhưng chính những yếu tố "tục" lại là tín ngưỡng phồn thực, thờ sinh thực khí, cầu sự sinh sôi nảy nở, cầu mùa an lạc của cư dân trồng lúa nước. Tứ Xã được coi là đất tứ dân chi nghiệp hiện vẫn còn tồn tại nhiều nghề truyền thống như nghề chạm khắc gỗ, nghề mộc… là địa chỉ văn hóa, là điểm đến của du lịch cội nguồn tỉnh Phú Thọ. Cho tới ngày nay, Phú Thọ cũng còn nhiều ngôi làng cổ và một số ngôi nhà cổ với kiểu dáng kiến trúc ở thế kỷ 17. Tiêu biểu là ngôi nhà cổ của ông Bùi Văn Cự ở khu 13 xã Sơn Vi (Lâm Thao) tọa lạc trên diện tích khoảng 400 m2, được xây dựng cách đây 3 - 4 trăm năm với mái ngói âm dương, hai đầu đốc có bức chắn xây cột lồng đèn, trải qua bao năm tháng mưa dầm, nắng gắt vẫn giữ  được dáng vẻ cổ kính, trầm tư, an nhiên tự tại.

          Mùa xuân về với Phú Thọ là về với cội nguồn, khắc sâu công đức của Tổ tiên và cũng là dịp để hướng cho các thế hệ người Việt Nam nhớ về cội rễ của mình. Từ đó nêu cao lòng tự hào, tự tôn dân tộc trong lòng mỗi người dân. Cùng với cả nước, những năm qua Phú Thọ đã từng bước vươn lên, từng bước khẳng định vị thế của mình trong cộng đồng các dân tộc Việt, đời sống của nhân dân đã và đang từng bước được nâng cao, đời sống chính trị ổn định, kinh tế - xã hội ngày thêm khởi sắc, 13/13 huyện, thành, thị đang nỗ lực phấn đấu để đưa Phú Thọ nhanh chóng thoát ra khỏi tỉnh nghèo để phát triển bền vững.

          Xuân Giáp Ngọ đã về, các làng Xoan cổ ở thành phố Việt Trì - nơi hợp lưu của 3 con sông Hồng, sông Đà, sông Lô, trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội của tỉnh lại đang náo nức chuẩn bị cho mùa lễ hội. Các đào Xoan, kép Xoan lại tưng bừng những lời ca, điệu múa đón xuân trong tiếng trống, phách rộn ràng. Xa hơn chút nữa là những tiếng khèn lá của trai, gái người H'Mông (Yên Lập), Sình Ca của người Cao Lan (Đoan Hùng) cũng đang réo rắt vang ngân cùng với tiếng xênh nhịp nhàng của người Dao quần chẹt đang chuẩn bị cho Lễ Tết nhảy đầu năm…  Nhà nhà đang nhộn nhịp rửa lá dong, ngâm gạo nếp, đồ xôi, giã bánh để mâm cỗ mừng Xuân không thể thiếu bánh Chưng, bánh Giầy dâng cúng Tổ tiên. Mưa xuân giăng những tấm voan mỏng lên khắp phố phường thành thị, làng bản thôn quê báo hiệu một cái Tết đậm đà, đầy hương vị cổ truyền đang tới. Khắp vùng Phong Châu xưa, thấp thoáng bóng Hạc trắng trong tâm thức người dân đất Tổ đang bay về…

 

                                                                                                VKL


HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

HỘI THẢO VỀ TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Văn nghệ sỹ Phú Thọ với Chủ tịch HỒ CHÍ MINH
HÌNH ẢNH NGƯỜI CỘNG SẢN TRONG TÔI
HỌC BÁC VỀ TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
LÀM THEO LỜI BÁC "DĨ CÔNG VI THƯỢNG"
TÂM LÒNG CỦA BÁC HỒ VỚI PHỤ NỮ VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách nêu gương
Nêu gương
Tiên tri của Bác
Một vài suy nghĩ về quan điểm thế giới quan Hồ Chí Minh
Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh
Triển lãm Thư pháp thơ chữ Hán của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Kỷ niệm 123 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2013) Có một nền giáo dục thân dân
Bác Hồ với bảo tồn, tôn tạo phát huy di tích Đền Hùng
HỒI ỨC NHỮNG LẦN ĐƯỢC GẶP BÁC HỒ
CÓ MỘT SỰ THẬT ĐÁNG SUY NGHĨ
HÌNH ẢNH BẬC HIỀN TRIẾT HỒ CHÍ MINH QUA THƠ CHẾ LAN VIÊN
QUÁN TRIỆT NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG IV, ĐẠI HỘI LẦN THỨ XI CỦA ĐẢNG
CHÌA KHÓA MỌI THÀNH CÔNG
KỶ NIỆM 23 NĂM NGÀY THÀNH LẬP HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM (6/12/1989 - 6/12/2012)
LỜI BÁC ĐẾN HÔM NAY VẪN CHƯA HỀ CŨ
NHỮNG ĐẶC TRƯNG PHẨM CHẤT VỀ GIÁ TRỊ NHÂN VĂN TRONG SÁNG TÁC CỦA HỒ CHÍ MINH
NGHỊ QUYẾT CỦA Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN
HỌC TẬP NGHỊ QUYẾT TW 4 NHỚ LỜI BÁC DẠY - ĐOÀN HẢI HƯNG
Nét nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là rất coi trọng phẩm chất con người - Bùi công bính
GIỮ LẤY ĐỨC TIN - Lê Phan Nghị
SÁNG THÊM NHỮNG CHI TIẾT VỀ BÁC HỒ QUA CÁI NHÌN CỦA CÁC NHÀ VĂN

TẠP CHÍ VĂN HỌC

Năm 2017
Năm 2014
Năm 2007
Năm 2009
Năm 2013
Năm 2012
Năm 2011
Năm 2010
Năm 2008

QUẢNG CÁO

















THÔNG BÁO

THỂ LỆ CUỘC THI THƠ, NHẠC Chủ đề: “Biển, đảo Việt Nam”

Thông tin liên hệ:
Tạp chí Văn nghệ Đất tổ - 160 Phố Lê Quý Đôn - Phường Gia Cẩm - TP Việt Trì - Tỉnh Phú Thọ
Điện thoại: 0210. 3816945 - 3811984
Email: tapchivannghedatto@gmail.com
Bản quyền thuộc về Tạp chí Văn nghệ Đất tổ
Ghi rõ nguồn khi phát hành lại thông tin từ Website này.